Nhân kỷ niệm 100 năm Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (1925-2025) - tiền thân của Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức Không gian trưng bày chuyên đề về danh họa Tô Ngọc Vân.
Ông được ghi nhận là người đặt nền móng cho mỹ thuật cách mạng của Việt Nam, là thầy giảng dạy khóa Mỹ thuật kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc (1950) với các học trò thành danh như Nghệ sỹ Nhân dân Ngô Mạnh Lân, các họa sỹ Lê Lam, Vi Văn Bích (Ngọc Linh)...
Tranh của Tô Ngọc Vân được chia thành hai giai đoạn: Trước và sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến 1954, khi ông tham gia cách mạng rồi hy sinh trên chiến trường Điện Biên Phủ.
Trong đó hai bức đã làm nên tên tuổi ông chính là "Thiếu nữ bên hoa huệ" (1943), "Hai thiếu nữ và em bé" (1944) - Bảo vật Quốc gia, thuộc giai đoạn trước 1945.
Tuy nhiên, ông còn một tác phẩm mẫu mực không kém là "Thiếu nữ bên hoa sen" (1943). Giai đoạn này ông làm việc ở thành thị, nên chủ yếu tìm cái đẹp trong sự tĩnh lặng và lãng mạn, vẻ đẹp người phụ nữ Hà Thành.
Hai bức "hoa sen" và "hoa huệ" có mối liên kết khá đặc sắc. Không chỉ chung môtíp, hai tranh còn chung một người có tên là Sáu - một người mẫu tranh quen thuộc ở Hà Nội thập niên 1940.
![Tranh "Thiếu nữ bên hoa sen" nổi bật trong không gian trưng bày chuyên đề về Tô Ngọc Vân. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)](https://cdn.baohatinh.vn/images/941c48c3fa4cf8a807fa08e486e98052f2b057856fbab9ab3b6b2d7ee25353b6af2ffe3d295088dce3ff43f4a2e6fe04/img-7377.jpg "Tranh "Thiếu nữ bên hoa sen" nổi bật trong không gian trưng bày chuyên đề về Tô Ngọc Vân. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)")
Thạc sỹ Lương Thùy Trang nhận xét "Thiếu nữ bên hoa sen" có bố cục sắp xếp chặt chẽ, dẫn dắt người xem qua từng sự vật rồi kết thúc ở gương mặt xinh đẹp, tư lự của nhân vật chính.
"Hoa sen không chỉ tạo nhịp điệu cho toàn bộ khung hình, mà còn mang giá trị biểu tượng về sự trong sáng và thuần khiết - phẩm chất mà Tô Ngọc Vân luôn hướng đến khi khắc họa người phụ nữ," chị nhận định.
Giới chuyên môn đánh giá "Thiếu nữ bên hoa sen" có hòa quyện hài hòa giữa thẩm mỹ Á Đông với kỹ thuật hội họa phương Tây - những kiến thức ông được lĩnh hội qua người thầy Pháp Victor Tardieu - đưa tranh vào nhóm các tác phẩm nổi bật của mỹ thuật Việt Nam thời hiện đại, góp phần khẳng định phong cách đặc trưng của Tô Ngọc Vân.
Theo thông tin từ bộ phận nghiên cứu, tranh đang thuộc sở hữu của bảo tàng và đây là lần đầu tác phẩm được công bố trưng bày.
Trong nhiều năm nay, bức "Thiếu nữ bên hoa huệ" là một trong những tác phẩm bị sao chép và làm giả nhiều nhất. Năm 1965, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từng được một nhà sưu tập cá nhân ngỏ ý tặng lại tranh nhưng không thành.
Tại triển lãm, Tiến sỹ Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết hiện có rất nhiều người nhận mình đang sở hữu tranh, nhưng chưa thể xác định chính xác đâu mới là tranh thật, vì vậy cán bộ bảo tàng vẫn đang từng bước tìm kiếm tác phẩm.
Không gian trưng bày chuyên đề Tô Ngọc Vân sẽ kéo dài nhiều tháng, phục vụ du khách đến tham quan thường xuyên, đặc biệt khi năm 2026 là kỷ niệm 120 năm ngày sinh cố họa sỹ (1906-2026).
Nhiều tranh tại đây là những khoảnh khắc lịch sử vô giá, được họa sỹ vẽ trong giai đoạn từ 1945-1954. Đặc biệt là các bức ký họa khi ông tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, như bức sơn mài dang dở "Chạy giặc trong rừng" sống động và sắc nét, hay bức ký họa vội trên đèo Lũng Lô trước khi họa sỹ hy sinh vì bom đạn của địch...
