Theo tư liệu lịch sử, đền Cả - Dinh Đô Quan Hoàng Mười ở phường Trung Lương, TX Hồng Lĩnh được xây dựng thời nhà Lý. Đền có quy mô kiến trúc đồ sộ, được xây theo lối chữ “Nhất” gồm: Hậu cung (hay còn gọi là cung cấm), nhà thượng điện, trung điện và hạ điện.
Đền Cả - Dinh Đô Quan Hoàng Mười còn có tên là đền Mỏ Hạc hay Mỏ Hạc linh từ, được xây dựng trên vùng đất đắc địa, là nơi giao nhau giữa ba con sông (sông Lam, sông La và sông Minh). Cũng như những ngôi đền khác, đền Cả được Nhân dân phối thờ chung nhiều vị thần, trong đó có cả thiên thần, nhân thần và nhiên thần. Cụ thể, ngoài vị thần được thờ chính là ông Hoàng Mười thì đền còn thờ thần Tam Lang (thần rắn) và bà Lê Thị Ngọc Dung (con gái nuôi của Vua Lê Lợi).
Hằng năm, chính quyền địa phương và Nhân dân tổ chức Lễ hội đền Cả - Dinh Đô Quan Hoàng Mười trong cả tháng 10 âm lịch, chính lễ vào ngày trùng thập (10/10 âm lịch) được xem như ngày kỵ huý của ông Hoàng Mười, là một "Đức Thánh Minh" trong hàng các ông quan Hoàng của tín ngưỡng Đạo Mẫu, được nhiều người ngưỡng mộ và được thờ ở nhiều địa phương trong cả nước.
Năm 2024, Lễ hội đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười diễn ra từ ngày 1 - 10/11/2024 (tức ngày 1 - 10/10 âm lịch), dự kiến thu hút hàng ngàn lượt người dân, du khách thập phương đến dự, chiêm bái và cùng tham gia các hoạt động văn hoá truyền thống phong phú, hấp dẫn.
Thời điểm này, công tác chuẩn bị đã được TX Hồng Lĩnh triển khai đảm bảo đúng tiến độ, sẵn sàng cho lễ hội diễn ra an toàn, văn minh, nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của lễ hội truyền thống, góp phần tuyên truyền, quảng bá gắn với phát triển các tour, tuyến du lịch văn hóa tâm linh trên địa bàn.
Ông Trần Quốc Thuận - Phó Trưởng phòng Văn hoá - Thông tin TX Hồng Lĩnh cho biết: “Chuẩn bị cho Lễ hội đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười năm 2024, UBND thị xã đã xây dựng kế hoạch phân công cụ thể cho từng đơn vị, cơ quan và địa phương phục vụ, tham gia triển khai các hoạt động tại lễ hội. Cùng đó, việc đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, an toàn vệ sinh thực phẩm và các dịch vụ lưu trú, nhà hàng ăn uống, bãi đỗ xe tại khu vực lễ hội cũng được chuẩn bị chu đáo, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của Nhân dân và du khách thập phương”.
Dự báo trong thời gian diễn ra Lễ hội đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười, lượng phương tiện và du khách sẽ tăng đột biến. Công an TX Hồng Lĩnh đã xây dựng phương án đảm bảo công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông; phối hợp Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực Hồng Lĩnh (Phòng cảnh sát PCCC&CNCH - Công an tỉnh) triển khai phương án phòng cháy, chữa cháy trong suốt quá trình diễn ra lễ hội.
Thượng tá Phan Thanh Hải – Phó Trưởng Công an TX Hồng Lĩnh cho biết: “Đơn vị đã phân công, bố trí lực lượng tổ chức phân luồng giao thông để tránh ùn tắc, giúp người dân đi lại thuận tiện nhất. Đồng thời, phân công trách nhiệm cụ thể đối với từng đội, công an phường, xã phối hợp với các lực lượng khác, đảm bảo an toàn, an ninh, kịp thời phát hiện và xử lý những sự cố xảy ra; tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức, không vi phạm các quy định của pháp luật khi tham gia lễ hội”.
Trong các hoạt động của lễ hội, nghi thức lễ rước nước (rước cấp thủy), lễ rước phụng nghinh Thánh (lễ rước Quan Hoàng Mười vân du) diễn ra vào sáng và chiều ngày 8/11/2024 được xem là một trong những nghi thức chính, đặc sắc thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia.
Bà Nguyễn Thị Hạnh - Phó Chủ tịch UBND phường Trung Lương cho biết: “Nghi lễ rước rước cấp thủy, rước Quan Hoàng Mười vân du tái hiện lại các hình thức sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cư dân trong vùng. Để đảm bảo lễ rước diễn ra trang nghiêm, thành kính, theo đúng kịch bản, Ban tổ chức đã phối hợp với các đơn vị, địa phương bố trí lực lượng nhân lực tham gia đội hình rước kiệu, đội bát âm tập luyện theo đúng kịch bản. Công tác chuẩn bị kiệu, trang phục đạo cụ (cờ lọng, chấp kích...) phục vụ lễ rước đã được hoàn tất”.
Không gian chính của lễ hội diễn ra trong khuôn viên Di tích đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười. Thời điểm này, Ban quản lý di tích đã đảm bảo đầy đủ các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ lễ hội; vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm để phục vụ đông đảo Nhân dân và du khách về tham dự.
Ông Phạm Quang Hồng - Nghệ nhân Ưu tú, Thủ nhang đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười cho biết: “Dự kiến lễ hội năm nay sẽ đón tiếp rất đông du khách thập phương về tham dự. Ban quản lý di tích đã hoàn thành công tác chuẩn bị, sẵn sàng cho một mùa lễ hội đảm bảo theo đúng quy định, đảm bảo an toàn, tiết kiệm, thuần túy tín ngưỡng dân gian”.
Lễ hội đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười được tổ chức hằng năm nhằm khơi dậy tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đặc biệt là các giá trị văn hóa của các lễ hội truyền thống trên địa bàn. Đây cũng là dịp để tăng cường công tác quảng bá hình ảnh của TX Hồng Lĩnh, đồng thời qua đây nhằm thúc đẩy sự phát triển du lịch văn hóa tâm linh trên địa bàn theo tinh thần Nghị quyết số 02/NQ-BTV ngày 13/12/2021 của Ban Thường vụ Thị ủy Hồng Lĩnh về tăng cường lãnh đạo phát triển du lịch văn hóa, tâm linh trên địa bàn.
