Cần làm gì khi cúng tất niên?
Theo quan niệm dân gian, lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào chiều hoặc tối 29, 30 tháng Chạp.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Trọng Tuệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Văn hóa phương Đông cho hay, trong chữ Hán, chữ Tất (畢) có nghĩa là xong, hết. Niên (年) có nghĩa là năm. “Tất Niên” có nghĩa là “hết năm”.
Về ý nghĩa văn hóa xã hội, lễ cúng tất niên là thủ tục đánh dấu thời điểm kết thúc một năm. Đây là dịp để mỗi người, mỗi gia đình nhìn lại một năm đã trôi qua, cùng nhau tổng kết, gói gọn mọi việc để đón một chu kỳ mới.
Với nhiều gia đình, tất niên còn mang ý nghĩa đoàn viên. Dù đi làm xa, nhiều người vẫn cố gắng thu xếp trở về trước bữa cơm cuối năm. Các thành viên xóa bỏ những điều chưa hài lòng để cùng nhau đón cái Tết đầm ấm.
Về tâm linh, lễ cúng tất niên thường diễn ra vào chiều 29 hoặc 30 Tết. Trong ngày này, các gia đình sẽ có thêm hoạt động tảo mộ - ra quét dọn phần mộ của tổ tiên, người thân, khấn mời các linh hồn của tổ tiên, người thân về để cháu con phụng sự thờ cúng trong dịp Tết.
Bởi vậy, trong bữa cơm tất niên, người ta sẽ sắm sửa lễ vật, cỗ bàn để dâng lên cúng tổ tiên, người thân đã khuất.
Đây là một nét văn hóa đẹp, có truyền thống lâu đời của người Việt, tạo điều kiện cho mỗi người tưởng nhớ đến tiền nhân, kết nối với gia đình, cộng đồng, xóa bỏ những điều không vui trong lòng, để hướng đến một năm mới tốt đẹp hơn, tươi sáng hơn.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Tuệ, lễ cúng tất niên đa phần sẽ là bữa cơm chiều ngày 29 hoặc 30 Tết. Đó là thời điểm cuối cùng của ngày cuối năm. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện, hoàn cảnh, nhiều người có thể cúng vào trưa ngày 29 hoặc 30 Tết. Việc này không có định lệ rõ ràng.
Tết Nguyên đán năm nay không có ngày 30 âm lịch. Vì vậy, các gia đình sẽ tổ chức lễ cúng tất niên vào ngày 29 âm lịch.
Tùy theo mỗi vùng miền, mỗi gia đình lại chuẩn bị những mâm cỗ cúng tất niên khác nhau. Thông thường sẽ có các món ăn ngày Tết, hoa quả, bánh trái.
Văn khấn cúng tất niên chuẩn theo văn hóa dân gian
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Trọng Tuệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Văn hóa phương Đông gợi ý bài văn khấn cúng tất niên cho các gia đình trong dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 như sau:
(Gia chủ thắp hương, chỉnh sửa áo khăn, trước án thành tâm lễ 5 lạy)
Kính lạy Chư vị bản gia thần linh, Táo quân, Thổ công, Thổ địa, Ngũ phương ngũ thổ long thần, cập chư vị thần linh sở tại.
Kính lạy liệt vị (họ gì ...) tộc dương môn, nội ngoại chư vị tiên linh Cao tằng tổ khảo, cao tằng tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội...
Kính lạy (nếu có ông bà, cha mẹ gần cận đã khuất thì thêm vào)
Chúng con là:
Ngụ tại:
Hôm nay là ngày cuối cùng của năm Ất Tỵ, nhân dịp bái tạ tất niên, gia trung chúng con sắm sửa hương đăng, kim ngân, phủ tửu, hoa quả, bàn soạn - dâng lên trước án cúng dàng Tổ Tiên nội ngoại, cùng liệt vị Tôn Thần.
- Chúng con xin thành tâm cung thỉnh (Họ gì...) tộc lịch đại nội ngoại gia tiên. Cao tằng tổ khảo, Cao tằng tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội, bà Cô, ông Mạnh tại gia nhất thiết đẳng chư vị chân linh.
Cung thỉnh chư vị Thần linh bản gia, Táo quân, Long mạch, tiền chủ - hậu chủ phúc đức chính thần, cập chư vị Thần linh sở tại - lai lâm chứng giám, để gia chủ chúng con phụng sự.
Cầu mong chư vị Thần linh cùng Vong linh tiên tổ phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con được mạnh khỏe bình an, công việc được vạn sự hanh thông, mãi mãi bán buôn được vạn điều thuận lợi - nhân khang vật thịnh, tài nguyên quảng tiến......
(Cầu theo tâm nguyện.....)
Chúng con xin khẩu đầu trước án, bày tỏ lòng thành, mong được chứng giám.
(Gia chủ lễ 3 lạy)
