Đưa KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực cho tăng trưởng kinh tế

Tại hội nghị, lãnh đạo Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương báo cáo kết quả rà soát, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW, Quyết định số 88/QĐ-BCĐCP và báo cáo KHCN, ĐMST, CĐS đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tính đến nay, tiến độ thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW, Quyết định 88/QĐ-BCĐCP có nhiều chuyển biến tích cực. Các điểm nghẽn về thể chế và thủ tục hành chính đã được các bộ, ngành, địa phương giải trình làm rõ, cơ bản hoàn thành tái cấu trúc, cắt giảm. Giải pháp xóa vùng lõm sóng được triển khai có hiệu quả tại các vùng khó khăn.

Sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, hệ thống thể chế về KHCN, ĐMST, CĐS, công nghệ cao và công nghệ chiến lược tiếp tục được hoàn thiện theo hướng bao quát toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm đến ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa; tăng quyền tự chủ, gắn quản lý với sản phẩm đầu ra và chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, ĐMST.

Nguồn lực ngân sách dành cho KHCN, ĐMST, CĐS tăng mạnh. Tổng nguồn kinh phí năm 2026 là 104.461,4 tỷ đồng, gồm 95.000 tỷ đồng dự toán năm 2026 và 9.461,4 tỷ đồng chuyển nguồn; ngoài ra, các địa phương quyết định bố trí tăng thêm khoảng 15.264 tỷ đồng.

Theo kết quả ước tính bước đầu của Bộ Tài chính, tỷ trọng giá trị tăng thêm của KHCN và CĐS trong GDP tăng từ khoảng 15,29% năm 2020 lên 16,51% năm 2025. Riêng năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số ước khoảng 14,02% GDP, trong đó kinh tế số lõi khoảng 8,42%; tỷ trọng giá trị tăng thêm của hoạt động KHCN ước khoảng 2,49% GDP.

Bình quân giai đoạn 2021-2025, TFP (Năng suất nhân tố tổng hợp) tăng khoảng 2,91%/năm, đóng góp khoảng 46,84% vào tăng trưởng GDP; năng suất lao động tăng bình quân khoảng 5,2%/năm.

Đóng góp của KHCN, ĐMST, CĐS vào tăng trưởng đã có thể lượng hóa bước đầu nhưng cơ chế đo lường tác động chưa theo kịp yêu cầu. Công nghệ chiến lược đã chuyển từ xây dựng danh mục sang tổ chức thực hiện nhưng chưa tập trung, còn phân tán. Năng lực nghiên cứu, nhân lực đã có nền tảng nhưng “kết nối” từ nghiên cứu đến sản phẩm và thị trường còn yếu. Doanh nghiệp chưa thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái KHCN, ĐMST.

Để KHCN, ĐMST, CĐS đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội, định hướng thời gian tới là lấy dư địa tăng trưởng và bài toán phát triển làm điểm xuất phát. Trong đó, xác định rõ điểm nghẽn, bài toán cần giải quyết; trên cơ sở đó lựa chọn công nghệ cần ứng dụng, làm chủ, sản phẩm đầu ra, doanh nghiệp dẫn dắt hoặc tiếp nhận, địa bàn thử nghiệm, thị trường và chỉ tiêu đánh giá tác động.

Bên cạnh đó, phát triển theo hai hướng song hành, vừa nâng cấp nền tảng công nghệ trên diện rộng thông qua số hóa, dữ liệu, AI, tự động hóa, đổi mới quản trị, tiếp nhận và cải tiến công nghệ để nâng năng suất của số đông doanh nghiệp, vừa tập trung nguồn lực có trọng tâm vào một số công nghệ chiến lược, hình thành năng lực nghiên cứu, thiết kế, tích hợp, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa ở những khâu có lợi thế hoặc nhu cầu thị trường lớn.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tham gia từ đầu đến cuối chuỗi. Chuyển từ tổ chức theo địa giới hành chính sang tổ chức theo chuỗi giá trị, vùng và liên vùng. Chuyển từ quản lý đầu vào sang quản trị theo sản phẩm, kết quả và tác động.

Trên cơ sở định hướng của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo các địa phương, các viện, trường, doanh nghiệp, quỹ đầu tư đã tập trung thảo luận, đánh giá về những đóng góp cụ thể của KHCN, ĐMST, CĐS vào việc thực hiện mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng, đặc biệt là mục tiêu thực hiện tăng trưởng hai con số; các giải pháp để sự đóng góp cụ thể hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn theo đúng tinh thần chỉ đạo của các nghị quyết Trung ương.

Kết luận hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng biểu dương nỗ lực của các bộ, cơ quan, địa phương, thành viên Ban Chỉ đạo 57 Trung ương và cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia, nhà khoa học đã tích cực, chủ động để phối hợp chặt chẽ, hiệu quả trong triển khai thực hiện các nhiệm vụ về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS thời gian qua.

Về những kết quả triển khai nhiệm vụ thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đánh giá, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành được triển khai rất quyết liệt, đồng bộ, liên tục và thông suốt. Trong năm 2026, khối lượng công việc về thể chế liên quan đến phát triển KHCN, ĐMST và CĐS là rất lớn. Việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ theo Nghị quyết 57 và các văn bản chỉ đạo, kết luận có chuyển biến tích cực.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ cũng chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong công tác triển khai thực hiện. Trong đó có nhiều điểm nghẽn lớn như việc tạo lập, kết nối dữ liệu; hệ thống phòng thí nghiệm chưa được đầu tư đồng bộ, liên thông; nhiều nhiệm vụ phát triển KHCN tại các địa phương chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp, chưa xác định rõ sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng; một số cơ quan địa phương còn thiếu quyết liệt trong triển khai…

Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thành dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn. Đồng thời đề nghị Bộ Tư pháp khẩn trương chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương rà soát, đề xuất cụ thể phương án xử lý đối với các vướng mắc, rào cản với KHCN, ĐMST, CĐS để báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Đề nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Công an khẩn trương tháo gỡ các khó khăn về mức thu, sử dụng phí, lệ phí trong quá trình triển khai cấp phiếu lý lịch tư pháp điện tử cho công dân Việt Nam ở nước ngoài.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, đến năm 2027 phải cơ bản hoàn thành công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thiện khung quản trị dữ liệu, xác định vào cơ quan chủ quản và trách nhiệm cập nhật, thực hiện đối soát định kỳ giữa các cơ sở dữ liệu và xử lý dứt điểm tình trạng dữ liệu không thống nhất; hoàn thành các nhiệm vụ được giao cho đúng tiến độ.

Đề nghị Bộ KH&CN và các bộ, cơ quan tiếp tục đề xuất, thẩm định, phê duyệt và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo quy định. Bảo đảm mỗi nhiệm vụ phải tạo ra giá trị và có đóng góp thực chất vào tăng trưởng kinh tế. Phối hợp tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn trong thương mại hóa, kết quả nghiên cứu, khẩn trương đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật về sàn giao dịch công nghệ. Khẩn trương nghiên cứu, rà soát, ban hành quy định về hoạt động, cơ chế vận hành chung của các trung tâm nghiên cứu thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

Tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để nghiên cứu đổi mới mô hình liên kết "ba nhà" theo hướng để doanh nghiệp chủ động đặt bài toán, viện trưởng nghiên cứu và Nhà nước kiến tạo, chia sẻ rủi ro và Nhà nước tham gia một phần ngân sách, tập trung phát triển nhân lực.

Thủ tướng cũng đề nghị các doanh nghiệp, tập đoàn lớn dẫn dắt, đi đầu trong ĐMST để xây dựng kế hoạch sinh thái hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các bộ, cơ quan, địa phương tiếp tục tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, hạn chế tối đa việc chuyển nguồn, trường hợp không có khả năng giải ngân hoặc có nhu cầu phối hợp thì khẩn trương báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền theo quy định. Bộ KH&CN, Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, giải pháp đột phá hơn nữa về tài chính để xử lý vướng mắc gây cản trở quá trình giải ngân cho các nhiệm vụ KHCN.

Thủ tướng nhấn mạnh, các thành viên ban chỉ đạo, các bộ, ngành, địa phương cần nỗ lực, quyết tâm và hành động quyết liệt hơn nữa để hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.