Từ xa xưa, bonsai đã được xem là thú chơi tao nhã của người Việt, từng được xếp trong bốn thú chơi nghệ thuật: “Nhất chữ, nhị tranh, tam sành, tứ kiểng”. Không đơn thuần ở cách chăm sóc một chậu cây, thú chơi này còn là kết tinh của sự kiên nhẫn, óc thẩm mỹ và triết lý sống hài hòa với tự nhiên. Mỗi thế, mỗi dáng cây như một câu chuyện được “viết” bằng thời gian, nơi người chơi gửi gắm những suy ngẫm về nhân sinh và sự vững vàng trước biến động cuộc đời.
Đến với bonsai bằng tình yêu thiên nhiên và niềm đam mê sáng tạo, sau hơn 15 năm gây dựng, đến nay, khu vườn của anh Phan Văn Việt (thôn Tùng Lâm, xã Thạch Xuân) đã có hàng ngàn gốc cây cảnh với nhiều dáng, thế khác nhau. Từ linh sam cẩm thạch, dâm bụt, mai chiếu thủy, sam hương đến lộc vừng, sung, duối… mỗi loại cây đều được anh Việt tạo hình với nhiều dáng độc, lạ.
Không chỉ cần đôi tay khéo léo và con mắt thẩm mỹ, để tạo nên một gốc bonsai “độc”, người chơi cây còn phải tuân theo những tiêu chí khắt khe: cổ – kỳ – mỹ, nghĩa là cây phải già, dáng lạ và có vẻ đẹp hài hòa. Phía sau những tiêu chí tưởng chừng khuôn mẫu ấy là cả một hành trình âm thầm, đầy sáng tạo. Mỗi lần uốn cành, chỉnh thế đều đòi hỏi sự cân nhắc tỉ mỉ. Có những dáng cây anh Việt phải mất hàng chục năm uốn, tỉa mới thành hình, cũng có những thế cây phải làm lại từ đầu chỉ vì một khâu nào đó không ưng ý.
Cũng từ niềm đam mê, sự trăn trở và nhẫn nại trong việc tạo từng thế cây, mỗi người chơi lại tìm cho mình một “tri kỷ” riêng trong thế giới bonsai. Với anh Trần Quốc Hiếu (thôn 15, xã Cẩm Xuyên) - Chủ nhiệm CLB Bonsai cây cảnh 38, kim sa tùng là loại cây mang lại nhiều cảm hứng sáng tạo. Anh luôn quan niệm, chăm một gốc bonsai không chỉ là nuôi một cái cây, mà còn là nuôi dưỡng sự nhẫn nại, đánh đổi thời gian và công sức để chờ đợi vẻ đẹp chín muồi theo năm tháng.
Hiện nay, anh Hiếu sở hữu bộ sưu tập hơn 1.000 gốc bonsai với nhiều dáng thế phong phú, từ thế trực vững chãi, thế hoành uyển chuyển đến những dáng bay giàu tính nghệ thuật. Có cây gây ấn tượng bởi vẻ cổ kính, xù xì của thân; có cây lại cuốn hút ở sự mềm mại, hài hòa trong từng tán lá, tầng cành.
Mỗi gốc bonsai là một hành trình từ sưu tầm, tạo phôi đến uốn nắn, chăm sóc. Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên giá trị về thẩm mỹ và là nơi lưu giữ thời gian, công sức, niềm đam mê lặng lẽ. “Làm bonsai không chỉ là uốn cành, cắt tỉa, mà là cả quá trình quan sát, tích lũy kinh nghiệm. Phải hiểu cây, hiểu thế thì mới tạo được dáng có hồn. Chơi bonsai cũng như đồ cổ, cây càng lâu năm càng có giá trị. Nhưng phôi già thì khó can thiệp, muốn tạo được dáng đẹp phải rất kiên trì và có kinh nghiệm” - anh Trần Quốc Hiếu chia sẻ.
Với những người chơi bonsai, điều thú vị nhất chính là những giây phút thả hồn theo "nhịp thở" của thiên nhiên, nơi hoa cỏ, non nước được thu nhỏ trong khuôn viên sân vườn. Ở đó, mỗi đường uốn, mỗi vết cắt không chỉ là kỹ thuật, mà còn là sự cân nhắc, tiết chế để con người học cách sống chậm lại, tìm đến sự an yên. Cũng chính vì lẽ đó mà chơi bonsai không đơn thuần để thỏa mãn thị giác, mà hơn cả là hành trình đi tìm sự giao hòa giữa con người với tự nhiên.
Từ những khu vườn riêng, thú chơi bonsai dần trở thành cầu nối giữa những người cùng chung đam mê ở Hà Tĩnh. Cũng từ nhu cầu giao lưu, học hỏi, nhiều câu lạc bộ bonsai đã được hình thành, là nơi quy tụ những người yêu cây cảnh trên địa bàn. Họ tìm đến nhau để chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi kỹ thuật và cùng thưởng thức vẻ đẹp của từng dáng cây. Những buổi gặp gỡ, đàm đạo bên chậu bonsai góp phần tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt trong đời sống hôm nay.
Người xưa thường nói: “Nuôi cá dưỡng tâm, nuôi chim dưỡng chí, nuôi cây dưỡng thần”. Với những người chơi bonsai, chăm cây cũng là cách để rèn luyện sự kiên nhẫn và tự điều chỉnh bản thân. Giữa bộn bề cuộc sống, những khoảng lặng bên gốc bonsai giúp con người tìm lại sự cân bằng. Mỗi đường uốn, mỗi vết cắt không chỉ là kỹ thuật, mà còn là sự tiết chế, là cách học sống chậm lại và trân trọng những giá trị bền vững. Để rồi, từ những nhánh cây nhỏ bé, người chơi vừa tạo nên một tác phẩm vừa lặng lẽ nuôi dưỡng cho mình một nếp sống riêng, bình dị nhưng bền bỉ theo thời gian.
