Tại vùng biển Bắc Hải (xã Thạch Khê), khi ánh hoàng hôn dần buông xuống phía chân núi cũng là lúc những ngư dân lặng lẽ ra khơi trên những chiếc thuyền thúng quen thuộc. Không quá cầu kỳ, mỗi chuyến biển, ngư dân ở đây chỉ mang theo những ngư cụ đơn giản như lưới, câu, đèn chiếu sáng… Dưới những đôi tay rắn rỏi, chiếc thuyền thúng nhỏ bé lần lượt rẽ sóng, chở theo hy vọng về một đêm biển yên và những mẻ cá đầy.
Gắn bó với những chuyến biển như thế, ông Nguyễn Văn Thông (thôn Bắc Hải, xã Thạch Khê) chia sẻ: “Đi thuyền thúng chủ yếu đánh bắt gần bờ, thường chỉ trong khoảng 5–8 hải lý nên bà con tranh thủ theo con nước, khoảng 8-10 tiếng là cập bờ. Trước đây, thuyền làm bằng tre, quét hắc ín, chèo tay; nay đã chuyển sang composite, có gắn máy nên thuận tiện và chủ động hơn khi ra biển.”
Những chiếc thuyền thúng nhỏ bé ấy từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc của nhịp sống ven biển. Không chỉ chở người ra khơi, chúng còn chở theo bao nỗi trông chờ, gửi gắm của mỗi gia đình nơi làng chài.
Ông Trần Văn Trí (thôn Nam Hải, xã Thạch Khê) chia sẻ: “Thuyền thúng nhỏ vậy thôi chứ làm nghề gần bờ, ra vô biển là nhờ nó cả. Ở Nam Hải, Bắc Hải, hầu như nhà nào cũng có thuyền thúng máy đi biển, mỗi nhà khoảng 5 - 6 giàn lưới, mùa cá nào thì dùng giàn lưới đó.”
Nghề đi biển bằng thuyền thúng diễn ra quanh năm nhưng rộn ràng nhất là mùa cá Nam, kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 âm lịch. Mỗi chiếc thuyền thúng thường gắn với một cách đánh bắt riêng: người thả lưới cá, người buông câu mực, người đi bắt ốc, ghẹ… Vào mùa này, thuyền thúng tại các vùng biển ngang của Hà Tĩnh phần lớn tập trung vào hoạt động câu mực đêm.
Khi bình minh vừa hé, những chiếc thuyền thúng lần lượt trở về bờ sau một đêm lênh đênh. Không gian tĩnh lặng của làng biển bỗng trở nên rộn ràng với tiếng gọi nhau í ới, tiếng bước chân hối hả. Những mẻ mực tươi rói, cá, tôm vừa đánh bắt được nhanh chóng được chuyển vào bờ. Đó không chỉ là thành quả của một đêm lao động, mà còn là niềm vui của những chuyến biển bình an.
“Về mùa này hầu như chuyến đi nào cũng có cá, mực. Mỗi ngày cũng kiếm được vài trăm nghìn đồng, bữa trúng nhiều thì được vài triệu. Cả vùng này đều dựa vào biển để lo cho gia đình, con cái học hành”- anh Nguyễn Văn Sơn (thôn Bắc Hải, xã Thạch Khê) bộc bạch.
Hơn ba mươi năm gắn bó với biển, ông Nguyễn Văn Minh (thôn Nam Hải, xã Thạch Khê) vẫn bền bỉ mưu sinh trên chiếc thuyền thúng nhỏ, cùng nó đi qua bao mùa biển động.
Cứ sau mỗi chuyến biển, ông lại lặng lẽ kiểm tra, buộc lại từng mối dây, siết lại từng chi tiết của chiếc thuyền. Với người đi biển như ông, giữ cho thuyền đảm bảo cũng là giữ lấy sự yên tâm, để mỗi lần ra khơi thêm vững dạ, lúc trở về bớt phần lo âu.
Ông Nguyễn Văn Minh chia sẻ: “Nghề lưới thúng nhiều thăng trầm, giờ giấc ra khơi cũng tùy con nước, có người đi từ chiều, có người 1–2 giờ sáng mới ra biển; đêm đánh bắt, sáng không có cá cũng phải về, chiều tối hôm sau tiếp tục. Nhiều khi đang sóng yên biển lặng, vừa thả lưới xong thì giông gió nổi lên, chạy không kịp cũng là chuyện thường...”
Trải qua bao thăng trầm, từ những mùa cá đầy ắp đến những ngày biển động khắc nghiệt, chiếc thuyền thúng vẫn lặng lẽ đồng hành cùng ngư dân, in dấu trong từng chặng đường mưu sinh và trở thành một phần ký ức không thể tách rời của làng biển.
Ông Võ Quang Hoa (thôn Phúc Hải, xã Thiên Cầm) cho biết: "Ngư dân làng Nhượng Bạn chúng tôi từ khi sinh ra là đã thấy có sự xuất hiện của thuyền thúng. Thúng máy to thì đi câu mực, đi thả lưới quanh khu vực hòn Bớc, hòn Én, còn loại nhỏ hơn chèo tay thì dùng trung chuyển hải sản từ thuyền lớn vào bãi Cồn Gò. Cứ sáng sáng thuyền vào cảng là phải có đến hàng trăm chiếc thuyền thúng hoạt động rất nhộn nhịp”.
Ngày nay, thuyền thúng không chỉ gắn với mưu sinh. Nó đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng của nhiều làng biển Hà Tĩnh. Những vòng thuyền không chỉ quay trên sóng… mà còn hiện diện trong đời sống, trong ký ức, và cả trong những lễ hội làng, tạo nên những trải nghiệm độc đáo cho du khách và sự gắn bó bền chặt trong cộng đồng làng biển.
Ông Phạm Văn Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Thiên Cầm cho biết: "Gắn với hoạt động khai trương du lịch biển Thiên Cầm, năm nay chúng tôi dự kiến sẽ tổ chức lễ hội cầu ngư sớm hơn mọi năm. Ngoài hoạt động đua thuyền, địa phương dự kiến sẽ tổ chức thêm các hoạt động trình diễn thuyền thúng trên biển. Thông qua các hoạt động trải nghiệm như chèo thuyền, xem biểu diễn kỹ thuật đi thuyền thúng hay tham gia các trò chơi dân gian, du khách sẽ có cơ hội tiếp cận gần hơn với văn hóa làng biển. Qua đó, góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống, đồng thời tạo sinh kế, tăng thu nhập cho người dân địa phương."
Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, thì ở vùng biển ngang Hà Tĩnh, thuyền thúng vẫn được gìn giữ như một phần không thể tách rời. Bởi hơn cả một phương tiện, đó còn là ký ức, là kinh nghiệm và là cách con người nơi đây thích nghi với biển cả. Những chiếc thuyền thúng vẫn ngày ngày vượt sóng nước mênh mông không chỉ để mưu sinh, mà còn để giữ lại một nếp sống, một nét văn hóa của làng biển, nơi mỗi vòng quay là một nhịp đời được tiếp nối qua bao thế hệ.
