Từ cuối năm 2024 đến nay, thị trường nhạc số chứng kiến sự xuất hiện dày đặc của các sản phẩm âm nhạc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), từ sáng tác, phối khí cho đến thể hiện giọng hát. Không còn dừng ở thử nghiệm, nhiều ca khúc AI nhanh chóng vào top xu hướng và đạt hàng chục triệu lượt xem trên các nền tảng.
Gần nhất, 50 năm về sau - ca khúc nhạc Hoa lời Việt do AI thể hiện - được yêu thích, tạo cơn sốt với hàng chục nghìn lượt thảo luận trên mạng xã hội. Trước đó, Được - nhạc phẩm phổ lời thơ mang tinh thần Phật giáo - lan tỏa nhờ tinh thần lạc quan, tích cực. Say một đời vì em - tác phẩm của Hương My Bông, Ken Quách sáng tác, AI thể hiện - vào top 10 ca khúc Việt được tìm kiếm nhiều nhất năm 2025. Nhiều video AI hát nhạc Trịnh, cover nhạc Đàm Vĩnh Hưng, Quốc Thiên cũng hút triệu lượt xem.
Các nhạc sĩ, ca sĩ cho rằng một số ca khúc do AI thể hiện thu hút khán giả trước hết nhờ sự tươi mới. Bảo Trâm Idol nhận định: "Hiện tại, AI vẫn là lĩnh vực mới, khiến khán giả tò mò, thích thú. Khi biết một ca khúc được thể hiện bằng AI, tôi và một số người thường có những suy nghĩ như 'Ồ, AI hát hay đấy', 'AI giỏi quá'. Chính điều ấy kích thích ham muốn chia sẻ của người dùng".
Đồng quan điểm, ca sĩ Tùng Dương nhận xét AI hát không lệch tông, không hụt hơi, không sai nhịp. "Nó xử lý âm thanh như một bài toán: Sạch sẽ, chính xác, hoàn hảo về cao độ, trường độ và không sai số. Ngoài ra, nó có thể tạo ra những âm thanh mà con người phải mất nhiều thời gian nghiên cứu để ứng dụng", ca sĩ nêu nhận xét.
Các sản phẩm nhạc từ AI ngày càng thể hiện sự tiến bộ. Nhạc sĩ Võ Hoài Phúc nhận định giai đoạn đầu, giọng AI thường đều đều, thiếu cảm xúc, ngắt nghỉ thiếu tự nhiên. Nhưng gần đây, nhiều sản phẩm cho thấy AI biết xử lý nhịp thở, ngắt câu và biểu đạt cảm xúc tốt hơn. Với anh, sự tiến bộ của công nghệ theo thời gian là điều tất yếu. Nhạc sĩ tin rằng trong vài năm tới AI sẽ còn đi xa hơn nữa.
Phần phối khí bắt tai, hiện đại cũng là điểm thu hút. Các ca khúc này thường có giai điệu đơn giản, phần điệp khúc đến nhanh, thời lượng vừa đủ để dùng làm nhạc nền trên các ứng dụng như TikTok, Reels. Nhạc được phối theo các thể loại thịnh hành như ballad pha lo-fi, pop, dễ nghe và tạo cảm giác dễ chịu. Tác giả Vi Hoàng Anh cho rằng AI đã tiếp thu những thông tin con người cung cấp, sau đó xử lý dữ liệu phù hợp thị hiếu khán giả.
Dù vậy, giới nghệ sĩ cho rằng AI không thể nào sánh bằng con người trong việc thể hiện cảm xúc. Ca sĩ Bảo Trâm Idol nói cô rèn luyện kỹ thuật, cảm xúc mỗi ngày để giữ giọng hát. Theo cô, AI chỉ thực sự là thách thức với những ca sĩ không có nền tảng thanh nhạc, kỹ năng biểu diễn kém.
Còn Tùng Dương cho rằng nghệ sĩ đặt vào từng câu hát những ký ức, tổn thương, niềm vui, nỗi buồn mà họ trải qua. "Trong khi AI chỉ mô phỏng lại những thứ đó. Liệu đó là âm nhạc, hay chỉ là âm thanh được tối ưu hóa?", anh nói.
Các nghệ sĩ cũng đề xuất cần có quy định rõ ràng với các ca sĩ ảo. Chẳng hạn, sản phẩm tạo ra bằng AI phải có chú thích, tránh để khán giả hiểu nhầm đó là nghệ sĩ thật. Nếu mô phỏng giọng hát, phong cách ca sĩ thật, nghệ sĩ gốc cần được chia sẻ lợi ích tương xứng. Nếu không có những nguyên tắc này, hệ quả sẽ rất lớn. Nghệ sĩ có thể bị "nhân bản" giọng hát mà không kiểm soát được mình đang xuất hiện ở đâu, hát nội dung gì. "Khán giả thì mất niềm tin, vì không biết đâu là thật, đâu là mô phỏng. Và lâu dài, giá trị độc nhất của mỗi giọng hát, vốn là thứ làm nên linh hồn của âm nhạc sẽ bị bào mòn và đánh đồng", Tùng Dương nói.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà cho rằng việc AI mô phỏng giọng hát hay phong cách nghệ sĩ không thể chỉ xét dưới khía cạnh bản quyền. Nếu AI sử dụng trái phép bài hát, bản ghi hay phần biểu diễn, đó là vấn đề quyền tác giả và quyền liên quan theo Luật Sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, khi AI chỉ bắt chước phong cách hoặc tạo giọng tương tự mà chưa chứng minh được nó sao chép từ bản ghi cụ thể, bản quyền chưa phải căn cứ duy nhất, do pháp luật không bảo hộ phần phong cách.
Trong trường hợp này, cần xem xét thêm quyền nhân thân và dữ liệu cá nhân, bởi giọng nói có thể gắn với một cá nhân cụ thể. Nếu việc mô phỏng khiến công chúng hiểu nhầm nghệ sĩ tham gia hoặc cho phép, rủi ro pháp lý sẽ tăng. Theo luật sư, cần áp dụng đồng thời quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, Bộ luật Dân sự và pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ông Hoàng Hà đề xuất xây dựng cơ chế quản lý riêng cho nhạc AI, yêu cầu minh bạch dữ liệu huấn luyện, phân định rõ tác phẩm, bản ghi, giọng hát và phong cách. Việc mô phỏng giọng người thật cần có sự đồng ý rõ ràng, còn sản phẩm thương mại sử dụng AI nên được gắn nhãn. Đồng thời, cần cơ chế cấp phép và trả bản quyền khi dùng dữ liệu âm nhạc để huấn luyện AI, hướng tới minh bạch đầu vào, đầu ra và chia sẻ lợi ích công bằng.
