Hoàn thiện cơ chế thử nghiệm công nghệ, bảo đảm an toàn thị trường chứng khoán

Làm rõ trách nhiệm, bảo vệ nhà đầu tư khi thử nghiệm mô hình mới

Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) cho rằng một số quy định trong dự thảo vẫn còn mang nặng quản lý hành chính.

Góp ý Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu cho rằng thị trường chứng khoán rất nhạy cảm với rủi ro hệ thống. Nếu hành lang pháp lý về quyền miễn trừ chưa rõ ràng, ranh giới giữa rủi ro công nghệ do yếu tố khách quan và sai phạm hành chính do nguyên nhân chủ quan không được xác định cụ thể, các cơ quan quản lý sẽ e ngại khi phê duyệt những mô hình công nghệ tài chính có tính đột phá. Hệ quả là dòng vốn công nghệ và chất xám sẽ dịch chuyển sang các quốc gia khác trong khu vực có cơ chế thông thoáng hơn.

Theo đại biểu, hiện nay Đồng bằng sông Cửu Long cần vốn lớn để chuyển đổi mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu. Nguồn vốn công không thể “bao bọc” hết, các mô hình gọi vốn dựa trên các chuỗi công nghệ tài chính mới rất cần cơ chế thử nghiệm này để giải quyết bài toán “khát vốn” cho nông dân và doanh nghiệp mà không lo ngại rủi ro pháp lý mơ hồ.

Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị bổ sung Điều 6a quy định việc tổ chức, cá nhân tham gia vào quản lý thử nghiệm nếu thực hiện đúng, đầy đủ quy trình kiểm soát rủi ro đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì được miễn trừ trách nhiệm dân sự và hành chính nếu xảy ra thiệt hại do yếu tố khách quan từ công nghệ. Đồng thời cần bổ sung cơ chế thúc đẩy bảo hiểm rủi ro công nghệ để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư một cách chủ động.

Cùng góp ý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng cần xác định rõ giới hạn thử nghiệm, không chuyển rủi ro của tổ chức sang khách hàng. Ủng hộ việc tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán, song theo phân tích của đại biểu, đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tiền, tài sản và dữ liệu của nhà đầu tư, vì vậy luật cần xác lập nguyên tắc bảo vệ tối thiểu, không nên chỉ dẫn chiếu chung hoặc giao toàn bộ nội dung cốt lõi cho văn bản dưới luật.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị quy định người tham gia phải tự nguyện, được cung cấp đầy đủ thông tin cảnh báo về phạm vi, mức độ rủi ro; tài sản của khách hàng phải được tách biệt; dữ liệu cá nhân và dữ liệu giao dịch phải được bảo vệ; có cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và xử lý tài sản, hợp đồng khi thử nghiệm tạm dừng hoặc kết thúc. Chính phủ có thể quy định hạn mức, người tham gia, giá trị giao dịch, phạm vi và thời gian từng giải pháp nhưng trong khuôn khổ nguyên tắc, tiêu chí dừng và trách nhiệm đã được luật xác định.

“Cụm từ ‘tự chịu trách nhiệm’ cần được hiểu là nhà đầu tư chấp nhận rủi ro thông thường sau khi đã được thông tin đầy đủ, không thể dùng để miễn trách nhiệm của tổ chức khi có lỗi, vi phạm, sự cố hệ thống thuộc trách nhiệm của mình”, đại biểu nói; đồng thời nhấn mạnh cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm cũng không được áp dụng với hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc bỏ qua nguy cơ đã biết mà không có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Khi thử nghiệm không đạt kết quả, phải có phương án chuyển giao tài sản, dữ liệu, hợp đồng và giải quyết quyền lợi còn tồn đọng của khách hàng.

Cụ thể hóa các kiến nghị trên, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật các nguyên tắc về tính tự nguyện, cung cấp thông tin rủi ro, bảo vệ tài sản và dữ liệu của khách hàng, cũng như trách nhiệm bồi thường của tổ chức thử nghiệm. Theo đó, việc tham gia cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phải trên cơ sở tự nguyện, sau khi người tham gia được cung cấp đầy đủ thông tin và cảnh báo rủi ro. Giấy chứng nhận thử nghiệm phải được xác định phạm vi, đối tượng, thời hạn, hạn mức và tiêu chí tạm dừng. Tổ chức thử nghiệm phải tách biệt tài sản của khách hàng, bảo vệ dữ liệu, có phương án xử lý hợp đồng, tài sản, dữ liệu khi kết thúc hoặc tạm dừng thử nghiệm. Việc tự chịu rủi ro không loại trừ trách nhiệm bồi thường do lỗi, vi phạm, gian lận hoặc sự cố thuộc trách nhiệm của tổ chức.

“Cách quy định này đặt giới hạn pháp lý ngay trong luật, còn các thông số kỹ thuật có thể giao cho Chính phủ điều chỉnh theo mức độ rủi ro của từng mô hình, đồng thời bảo đảm việc miễn, loại trừ trách nhiệm phù hợp với pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và không làm mất quyền được bảo vệ của khách hàng”, đại biểu Mai nhận định.

Tạo dư địa đổi mới công nghệ nhưng không hạ tiêu chuẩn quản lý

Đồng tình với các ý kiến trên, đại biểu Trần Đình Gia - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Hà Tĩnh góp ý về quy định giao dịch điện tử và ứng dụng công nghệ mới trong lĩnh vực chứng khoán tại khoản 10 và khoản 18 Điều 1 dự thảo Luật.

Theo đại biểu, việc bổ sung, hoàn thiện các quy định về giao dịch điện tử và ứng dụng công nghệ mới trong lĩnh vực chứng khoán là yêu cầu cần thiết để đưa các hoạt động của thị trường ngày càng gắn chặt với phát triển công nghệ, đồng thời đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, bảo đảm an toàn, kiểm soát rủi ro.

Tuy nhiên, nhận thấy phạm vi nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định còn tương đối rộng, đại biểu Trần Đình Gia cho rằng, các hoạt động giao dịch điện tử trong ứng dụng công nghệ mới có thể liên quan đến nhiều yêu cầu khác nhau về điều kiện cung cấp dịch vụ, kỹ thuật, an toàn hệ thống, bảo mật thông tin và quản trị rủi ro. Nếu phạm vi được giao chưa xác định rõ có thể dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng các văn bản hướng dẫn và tổ chức thực hiện.

Dự thảo Luật đã bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Điều 6a đối với việc triển khai các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán, do vậy, cần làm rõ mối quan hệ giữa việc ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động cung cấp dịch vụ chứng khoán thông thường với hoạt động thuộc phạm vi cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong xác định điều kiện áp dụng và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu xác định rõ hơn phạm vi các nội dung thuộc thẩm quyền quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính, nhất là yêu cầu về kỹ thuật, an toàn dịch vụ, quản lý rủi ro trong ứng dụng công nghệ mới, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử và các quy định của pháp luật liên quan. Đặc biệt, cần xác định rõ hoạt động ứng dụng công nghệ mới được thực hiện theo quy định chung với hoạt động thuộc phạm vi cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Điều 6a.

Còn theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội), cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phải được thiết kế chặt chẽ, vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa giữ vững nguyên tắc quản lý thị trường và bảo vệ người tham gia thử nghiệm, nhà đầu tư. Điều 6a dự kiến bổ sung vào Luật Chứng khoán đã dẫn chiếu việc thực hiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát theo quy định của pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng như pháp luật về công nghiệp công nghệ số, vì vậy, các quy định cụ thể cần bảo đảm thống nhất, tránh hình thành các khung ưu tiên khi chưa rõ căn cứ.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh mục tiêu xuyên suốt khi xây dựng dự thảo là bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của nhà đầu tư và các thành viên thị trường; đồng thời, cải cách thủ tục hành chính để tạo điều kiện cho thị trường phát triển, nhưng không đồng nghĩa với việc hạ tiêu chuẩn quản lý.

Để phát triển thị trường, yêu cầu đặt ra là phải tiến tới làm chủ công nghệ, chủ động nâng cấp, sửa chữa, đáp ứng quy mô, điều kiện thị trường, đặc biệt là yêu cầu công khai, minh bạch.

Gắn với đầu tư công nghệ là phát triển nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán nói chung, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nói riêng, đặc biệt là các cơ quan xây dựng cơ chế, giám sát, bảo đảm thị trường vận hành thông suốt, công khai, minh bạch.