Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

(Baohatinh.vn) - Từ ngày 1/1/2020, các xã Kim Lộc, Song Lộc, Trường Lộc nhập thành xã mới mang tên Kim Song Trường. Vùng quê xưa nay vốn nổi tiếng có nhiều danh nhân tiêu biểu, hiếu học đang bước vào một thời kỳ phát triển mới đầy triển vọng...

Địa linh sinh tuấn kiệt

Xã mới Kim Song Trường là vùng đất chính của tổng Lai Thạch xưa nổi tiếng địa linh nhân kiệt. Cách nay khoảng 600 năm, sông Linh Giang bắt nguồn từ La Giang - Đức Thọ chảy qua vùng đất này đổ về Nghèn rồi xuôi về phía biển. Nguồn nước ngọt mang nặng phù sa đã bồi đắp nên ruộng đồng màu mỡ.

Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

Con cháu cụ Nguyễn Huy Thiện ở thôn Phúc Trường bên ngôi nhà cổ hơn 100 năm tuổi. Ảnh: PV

Phía Tây là dãy Trà Sơn, đằng Đông là dãy Hồng Lĩnh và một nhánh rú Cài là Phượng Sơn ăn sang nên Lai Thạch xưa là vùng đất tốt về phong thổ, vừa cận sơn, vừa cận thủy. Đất lành chim đậu, cư dân nhiều nơi đã quần tụ về đây lập nên các làng cổ như Trường Lưu, Mật Thiết, Vĩnh Gia, Nguyễn Xá, Yên Tràng, Phúc Hậu, Phúc Xá với nhiều dòng họ danh tiếng.

Nổi bật nhất là làng Trường Lưu bát cảnh. Linh khí đất trời và truyền thống dòng họ Nguyễn Huy đã sinh thành và nuôi dưỡng những con người tài hoa Nguyễn Huy Oánh (1713-1789) là người có công lớn làm nên Trường Lưu học hiệu và Phúc Giang thư viện gắn liền với 2 di sản tư liệu ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương là Mộc bản Trường học Phúc Giang và Hoàng Hoa sứ trình đồ.

Cha con Nguyễn Huy Tự và Nguyễn Huy Hổ đã viết “Hoa tiên truyện” và “Mai Đình mộng ký”, hợp với kiệt tác Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du làm nên tinh hoa Văn phái Hồng Sơn, nổi bật trong lịch sử văn học nước nhà thời trung đại.

Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

Tháng 5/2018, UNESCO chính thức công nhận “Hoàng Hoa sứ trình đồ” là Di sản tư liệu thuộc chương trình ký ức thế giới khu vực châu Á -Thái Bình Dương. Ảnh: PV

Danh nhân Phan Kính (1715-1761) ở làng Vĩnh Gia, từ nhỏ nổi tiếng thiên tư sáng láng, đỗ Thám hoa trong kỳ thi hội năm Quý Sửu (1743) và được triều đình rất trọng dụng. Ông là nhà ngoại giao, nhà quân sự xuất sắc và có nhiều đóng góp trong công cuộc kinh bang tế thế, công trạng lớn sử sách còn ghi. Ở làng Vĩnh Gia, trước đó đã có Nguyễn Tâm Hoằng, đỗ Tiến sĩ năm Mậu Tuất 1478, là người khai khoa cho tổng Lai Thạch, làm quan đến chức Hữu thị lang bộ Lễ và Tá lý công hầu.

Làng cổ Mật Thiết gắn liền với tên tuổi Văn lý hầu Trần Tịnh (đầu thế kỷ XVII), nổi tiếng trung quân, ái quốc, thương dân, là người có đóng góp quan trọng trong mở rộng giao thương, buôn bán giữa nước ta với Nhật Bản thời bấy giờ. Đây cũng là quê hương của Tiến sĩ Nguyễn Bật Lượng, Tiến sĩ Nguyễn Hành và đặc biệt là La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp (1723-1804), người có công lớn phò giúp Quang Trung Nguyễn Huệ đại phá 20 vạn quân Thanh và trong công cuộc chấn hưng nền giáo dục nước nhà với tư tưởng coi trọng 3 việc chính yếu là Quân đức, Dân tâm và Học pháp.

Xã Kim Song Trường tự hào có 2 bậc “đại danh sư” trong khoảng 10 người được xứng đáng suy tôn như thế trong lịch sử giáo dục Việt Nam qua mọi thời đại. Đó là Thám hoa Nguyễn Huy Oánh và La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp.

Vùng quê hiếu học và học giỏi

Lai Thạch xưa nổi tiếng hiếu học và có nhiều người học giỏi. Ngoài những danh nhân nói trên, số người khoa danh trong các kỳ thi hương, thi hội đỗ đạt qua các triều đại có đến mấy chục người. Học trò của Nguyễn Huy Oánh có gần 30 vị đỗ đại khoa. Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Lam Kiều nổi danh là một vùng đất học.

Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

Thế hệ trẻ trên quê hương Can Lộc tìm hiểu về Mộc bản Trường Lưu. Ảnh: PV

Người Kim Song Trường nhiều thế hệ nối tiếp nhau chăm lo đèn sách, lấy khoai sắn thay cơm để nuôi khát vọng học tập, lập thân lập nghiệp, nhiều người thành đạt. Tiêu biểu là Giáo sư, Tiến sĩ Vật lý hạt nhân Nguyễn Đình Tứ (làng Nguyên Xá), nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp; Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Huỳnh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất; Giáo sư Nguyễn Trọng Thụ - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y khoa Hà Nội (làng Yên Tràng); Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Huy Mỹ; Giáo sư Nguyễn Huy Hoàng (làng Trường Lưu)... và trên 120 con em có trình độ, học hàm Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ đang làm việc trên nhiều lĩnh vực trong, ngoài nước.

Riêng gia đình Giáo sư Trần Huỳnh, một nhà có đến 8 cha con đều là Giáo sư, Tiến sĩ. Câu chuyện đợt Nhà nước phong học hàm năm 2009 có 3 cậu bé chăn trâu ở xóm Chùa, làng Phúc Xá (Kim Lộc cũ) cùng đến nhận hàm Phó Giáo sư tại Văn miếu Quốc Tử Giám trong một buổi sáng đã trở thành giai thoại đẹp về truyền thống học hành nơi đây ít nơi nào sánh kịp. Thật là: Kim Lộc địa linh sinh tuấn kiệt, Song - Trường thổ tú tụ anh tài.

Hướng tới trung tâm văn hóa - du lịch Trường Lưu

Xã mới Kim Song Trường với quy mô dân số 8.905 người, diện tích 1.600 ha đang bước vào thời kỳ phát triển với thế và lực mới trên nền truyền thống văn hóa. Đến nay, xã này là địa phương đứng đầu cả nước với 6 di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng quốc gia, 14 di tích cấp tỉnh và 2 di sản văn hóa tầm thế giới.

“Trường Lưu bát cảnh” còn là chiếc nôi của hát ví phường vải và nơi sản sinh các làn điệu dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại với tên tuổi các nghệ nhân lừng danh một thời như: O Suy, ả Sạ, Ba Duy...

Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

Viện sỹ Nguyễn Huy Mỹ chia sẻ với phóng viên Báo Hà Tĩnh về nguyện vọng xây dựng làng văn hoá Trường Lưu nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá của làng cũng như của dòng họ Nguyễn Huy. Ảnh: PV

Vừa qua, UBND huyện Can Lộc đã ban hành quyết định thành lập Trung tâm Bảo tồn và Phát huy di sản văn hóa Trường Lưu. Đây là chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, nhằm thực hiện nghị quyết của Đảng về văn hóa gắn với phát triển du lịch trong thời gian tới. Để Trường Lưu thực sự trở thành điểm sáng văn hóa - du lịch mang tầm cỡ quốc gia trong tương lai gần, chúng ta cần tập trung làm tốt những công việc sau đây:

Trước hết, lấy làng Trường Lưu làm tâm điểm để xây dựng vùng văn hóa Kim Song Trường gắn với các di tích lịch sử văn hóa vùng “Sạc Sơn tứ diện công hầu", từ đó tạo nên một không gian văn hóa đủ rộng, một điểm đến hấp dẫn trong mối liên kết vùng, phong phú và đa dạng.

Kim Song Trường - vùng đất danh nhân, hiếu học ở Hà Tĩnh

Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa Làng Trường Lưu được đặt tại trụ sở của UBND xã Trường Lộc cũ. Ảnh: PV

Hai là, cần làm tốt công tác bảo tồn, tiếp tục sưu tầm tư liệu, trùng tu, tôn tạo các di tích nhằm giữ gìn một cách tốt nhất các giá trị văn hóa cha ông để lại.

Ba là, gắn bảo tồn với phát huy di sản văn hóa vùng Trường Lưu thông qua phát triển du lịch một cách bài bản với các sản phẩm du lịch đặc sắc như thăm viếng đền thờ các danh nhân, tìm hiểu các tác phẩm dòng văn Trường Lưu, thăm các ngôi nhà trăm năm tuổi gắn với đời sống người dân làng cổ trong lòng nông thôn mới, xem trình diễn dân ca ví, giặm, khám phá các dụng cụ sản xuất lúa nước, ẩm thực và mua các nông sản địa phương, du lịch homestay, tìm hiểu 2 di sản tư liệu ký ức thế giới v.v...

Cuối cùng, những điều trên chỉ có thể thực hiện được khi địa phương xây dựng được một đề án cụ thể, khoa học trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm trong và ngoài nước, có sự đầu tư nguồn lực kinh phí cho từng hạng mục, từng chương trình, có sự chuẩn bị nhân lực với tinh thần đột phá, dám nghĩ, dám làm.

Xã Kim Song Trường sau sáp nhập đã sớm ổn định với thế và lực mới, lòng dân đồng thuận, phơi phới niềm tin ở Đảng, vững vàng bước tới tương lai tươi sáng, đẹp giàu.

Chủ đề Đất và người Hà Tĩnh

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Từ những năm tháng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh sục sôi đến hôm nay, câu chuyện về đồng chí Phan Viết Chiểu - Bí thư đầu tiên của Huyện ủy Nghi Xuân và gia đình luôn được nhắc nhớ như một phần ký ức tự hào của quê hương Cổ Đạm (Hà Tĩnh).
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!