Quân đội Mỹ ngày 10/6 tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ buộc nước này "trả giá đắt" vì cố tình kéo dài đàm phán.
Các vụ nổ được ghi nhận tại nhiều thành phố gần thủ đô Tehran, như Abyek, Qarchak, Minab, Nazarabad và Karaj. Nhiều địa điểm khác nằm xa hơn về phía nam, gần eo biển Hormuz, cũng bị không kích, trong đó có Sirik, Bandar Abbas, Qeshm và đảo Kharg, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Iran ở vịnh Ba Tư.
Đây là ngày thứ hai liên tiếp Mỹ tấn công Iran. Hôm 9/6, CENTCOM cho biết đã tiến hành "các cuộc tập kích tự vệ" vào những mục tiêu quân sự Iran gần eo biển Hormuz, trong "đòn trả đũa mạnh mẽ" vụ bắn rơi trực thăng Apache trước đó.
Tổng thống Trump nói với Fox News rằng cuộc tập kích của Mỹ "sẽ sớm dừng lại", nhưng sẽ nối lại vào ngày mai nếu hai bên không đạt được thoả thuận.
Ngay lập tức, đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani kêu gọi Tổng thống Mỹ chấm dứt các lời đe dọa nhằm vào Iran, cho rằng không thể đạt được một thỏa thuận bền vững bằng vũ lực.
Trên thực địa, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tuyên bố đáp trả quyết liệt bằng hai đợt tập kích nhằm vào "18 mục tiêu quan trọng của lục quân Mỹ" tại căn cứ không quân Ali Al-Salem và Ahmad Al-Jaber ở Kuwait, cũng như tấn công sân bay quân sự Sheikh Isa tại Bahrain.
Hãng tin Mehr News cùng ngày nói rằng lực lượng vũ trang Iran đã triển khai máy bay không người lái (UAV) nhằm vào ăng-ten liên lạc và radar thuộc hệ thống phòng không Patriot tại khu vực đóng quân của Hạm đội 5 hải quân Mỹ ở Bahrain.
Tehran đồng thời thông báo đóng cửa eo biển Hormuz và đe dọa tấn công mọi tàu cố vượt qua khu vực. Hãng thông tấn Fars News cho biết IRGC đã khai hỏa tên lửa và UAV về phía một tàu chiến Mỹ tìm cách di chuyển qua eo biển Hormuz, buộc chiến hạm quay đầu và rời khỏi khu vực.
Thăm dò giới hạn chịu đựng
Theo chuyên gia địa chính trị và công nghệ Yonatan Adiri của Israel, đòn đáp trả quyết liệt từ Iran trước Mỹ trong hai ngày giao tranh vừa qua là bằng chứng cho thấy Tehran "đang thể hiện lập trường cứng rắn nhằm thăm dò cường độ xung đột và giới hạn chịu đựng" của Washington cũng như Israel và các quốc gia khác trong khu vực.
"Iran tin rằng họ cần phải va chạm thực tế, chủ động vạch lại các giới hạn đỏ với những nước láng giềng, với Israel, và dĩ nhiên là với cả Mỹ", ông nói.
Theo ông, các đòn tấn công của Iran vào Kuwait, Bahrain và loạt mục tiêu quân sự Mỹ cho thấy Tehran sẵn sàng đẩy cao xung đột nhằm thử thách những giới hạn quyền lực và xem các bên sẽ đối phó ra sao.
Adiri cho rằng bằng cách đáp trả mạnh mẽ Mỹ, Iran muốn truyền đi thông điệp rằng họ "đã chuẩn bị sẵn sàng cho những cuộc xung đột lớn".
Nhà Trắng và Lầu Năm Góc đều phát tín hiệu cho thấy Mỹ không muốn quay trở lại một cuộc xung đột toàn diện, song những phát biểu từ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth ngày 10/6 đã hé lộ một số manh mối về chiến lược của Washington.
Bộ trưởng Quốc phòng cho biết các cuộc không kích mới không phải nhằm "khơi mào lại xung đột" mà là nhằm "áp đặt các điều kiện để đảm bảo đạt được một thỏa thuận như Tổng thống Trump kỳ vọng".
"Nếu cần đàm phán bằng bom đạn, chúng tôi sẽ đàm phán bằng bom đạn", ông nói.
Trao đổi với báo Wall Street Journal, một quan chức Mỹ cho biết "áp lực quân sự sẽ chỉ tăng lên cho đến khi Iran chịu nhượng bộ trước những điều khoản của Tổng thống Trump".
Axios dẫn lời các nguồn tin cho hay những cuộc tấn công của Mỹ trong tuần qua đều nhằm gia tăng áp lực để Iran phải chấp nhận những điều khoản mà ông Trump đưa ra. Trang này cho hay trong một cuộc họp an ninh quốc gia, Tổng thống Trump nói rằng ông đang cân nhắc một chiến dịch "quy mô lớn nhưng thời gian ngắn" nhằm ép Iran phải thay đổi lập trường khi đàm phán.
Tuy nhiên, theo Hamidreza Azizi, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức, chiến thuật "ngoại giao ép buộc" không phải lý do duy nhất khiến Mỹ leo thang các cuộc tấn công.
Việc lựa chọn các mục tiêu, trong đó có hệ thống phòng không, trung tâm chỉ huy và hệ thống radar Iran, cho thấy chính quyền Trump muốn làm suy yếu khả năng tấn công tàu thuyền của Iran tại eo biển Hormuz, đồng thời "phát đi tín hiệu ở cấp chính trị cao nhất rằng tình hình an ninh quanh eo biển đang tiến triển tốt lên, từ đó giúp các công ty vận tải biển an tâm hơn".
Nhìn một cách tổng thể, những cuộc tấn công có thể được coi là một nỗ lực nhằm "làm suy giảm ưu thế của Iran đối với eo biển Hormuz", Azizi nhận định.
Không nhân nhượng
Đại sứ Iravani hôm 10/6 tuyên bố "Iran chưa bao giờ đàm phán dưới áp lực hay sự đe dọa và sẽ không bao giờ khuất phục trước chúng", cho biết thêm rằng Mỹ đã nhiều lần theo đuổi chính sách này và đáng lẽ đến nay phải hiểu rằng "những lời đe dọa hay hành vi răn đe quân sự đều sẽ phản tác dụng".
Đòn "ăn miếng trả miếng" mà Iran tung ra được cho là minh chứng rõ nhất về lập trường này.
Xuyên suốt cuộc xung đột cũng như quá trình đàm phán, giới lãnh đạo Iran cho thấy họ không sẵn lòng nhượng bộ trước những điều khoản của Mỹ, ngay cả khi phải đối mặt các cuộc tấn công trên diện rộng và áp lực kinh tế.
Các cuộc không kích liên tục của Mỹ khó có thể khiến Iran thay đổi lập trường hiện tại, Danny Citrinowicz, nguyên trưởng bộ phận phụ trách Iran thuộc cơ quan tình báo quân sự Israel, nhận định.
"Thông điệp của Iran là không một chiến dịch quân sự nào, dù quy mô hạn chế hay mở rộng, ngắn hạn hay dài hạn, ép được Iran chấp nhận một thỏa thuận theo các điều khoản do Mỹ đưa ra", Citrinowicz, hiện là chuyên gia nghiên cứu không thường trực tại Hội đồng Đại Tây Dương, nói.
"Trái lại, những động thái đáp trả từ phía Iran sẽ càng đẩy các bên rời xa con đường ngoại giao", ông cảnh báo.
Ngay trong nội bộ Iran, cũng có những lời cảnh báo rằng việc Mỹ chọn nhắm vào các trận địa radar và trung tâm chỉ huy có thể nằm trong "bước chuẩn bị cho một cuộc chiến quy mô lớn mới", Azizi cho biết.
Những lời cảnh báo đó có thể sẽ tiếp thêm động lực cho nhóm quan chức cấp cao có đường lối cứng rắn ở Tehran, những người vốn muốn từ bỏ các cuộc đàm phán hòa bình với Washington.
"Tình hình hiện tại là kết quả trực tiếp từ mối ngờ vực sâu sắc giữa đôi bên", Citrinowicz nhận xét, đồng thời cho rằng cả Iran và Mỹ giờ đây đang bắt đầu nhận ra thế bế tắc hiện tại không thể duy trì lâu hơn nữa.
"Nếu Tổng thống Trump thực sự muốn có được thỏa thuận, ông sẽ phải cân nhắc ít nhất một vài yêu cầu cốt lõi từ phía Iran", Citrinowicz lưu ý. "Nếu không sẵn lòng làm điều đó, ông ấy nên chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài".
