Đạo ôn lan rộng do sử dụng giống mẫn cảm
Tính đến thời điểm này, huyện Hương Sơn có hơn 10 ha lúa xuân nhiễm đạo ôn lá tại 9 địa phương. Trong đó, 7 xã: Sơn Phú, Sơn Trung, Sơn Lâm, Sơn Lĩnh, Mỹ Long, Sơn Tây, An Hòa Thịnh có diện tích nhiễm từ 0,1 – 0,4 ha/xã; Tân Mỹ Hà, Châu Bình có diện tích lúa bị nhiễm bệnh nhiều nhất với 7,6 ha và 1 ha. Ngoài ra, bệnh đạo ôn lá còn xuất hiện cục bộ tại các xã: Hàm Trường, Sơn Ninh, Sơn Tiến, thị trấn Phố Châu.
Theo thống kê của cơ quan chuyên môn, tỷ lệ bệnh trung bình từ 3-5%, cục bộ từ 15-20%, có nơi đã bị cháy lụi; nhóm giống đang bị nhiễm bệnh là: Dự Hương 8, Thái Xuyên 111, DT 18.
Chị Bùi Thị Long - kỹ sư Trung tâm Ứng dụng KHKT và Bảo vệ cây trồng vật nuôi huyện Hương Sơn cho hay, nguyên nhân khách quan do thời tiết âm u, mưa ẩm kéo dài, đêm và sáng có sương mù, ánh sáng yếu khiến bệnh đạo ôn phát sinh và gây hại diện rộng hơn so với mọi năm (cùng kỳ các năm, diện tích nhiễm bệnh chỉ khoảng 1,5 - 2 ha). Về nguyên nhân chủ quan do một số người dân đã tự ý sử dụng ngoài cơ cấu DT 18, mẫn cảm với bệnh đạo ôn lá và lây lan sang các ruộng lân cận.
Được biết, giống DT 18 đã được một số hộ dân ở 2 xã Sơn Châu và Sơn Bình cũ (nay là xã Châu Bình) thử nghiệm sản xuất từ vụ hè thu năm 2024. Vì thấy giống cho chất lượng gạo ngon nên vụ xuân 2025, các hộ dân ở xã này lại tiếp tục gieo cấy. Tuy nhiên, không may mắn như vụ hè thu, vụ lúa này, giống nhiễm đạo ôn lá khá nặng.
Chị Lê Thị Thanh Tâm – công chức nông nghiệp xã Châu Bình cho biết: "Giống lúa DT 18 được người nông dân mua tại cửa hàng Thương Đạt, thôn Nam Đoài (Châu Bình), là giống lúa được Bộ NN&PTNT cho phép lưu hành. Tuy nhiên, giống lúa này không nằm trong cơ cấu giống lúa của xã và của huyện, bà con tự ý gieo cấy. Vụ xuân năm 2025, toàn xã có khoảng 0,5 ha gieo cấy giống lúa này và toàn bộ đều đã bị nhiễm bệnh đạo ôn lá".
Nằm cận kề xã Châu Bình, có đến 60 hộ dân các thôn Tân Hồ, Bắc Hà, Tây Hà, Tân Thủy, Thuận Mỹ (Tân Mỹ Hà) cũng gieo giống DT 18 với diện tích 4 ha. Hiện nay, toàn bộ diện tích này đều bị nhiễm bệnh đạo ôn lá.
Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ Hà Trần Kim Chi cho biết: "Xã Tân Mỹ Hà có 394 ha lúa xuân chủ yếu sử dụng các giống lúa như VNR10, VNR 20, Thái Xuyên 111, năng suất hằng năm đạt từ 62 - 64 tạ/ha. DT 18 không nằm trong cơ cấu giống lúa xuân của xã. Việc người dân tùy tiện sử dụng giống ngoài cơ cấu đã khiến các diện tích bị nhiễm bệnh đạo ôn lá và nghiêm trọng hơn là nó trở thành nguyên nhân lây lan sang các loại giống khác trên địa bàn như: Thái Xuyên 111, Bắc Thịnh... Tổng diện tích lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn lá của xã hiện nay là 7,6 ha".
Theo ông Phan Xuân Đức - Giám đốc Trung tâm Ứng dụng KHKT& Bảo vệ cây trồng, vật nuôi huyện Hương Sơn, giống lúa DT 18 là giống rất mẫn cảm với bệnh đạo ôn, trong khi thời tiết năm nay mưa ẩm kéo dài đã khiến bệnh phát sinh gây hại và lây lan trên diện rộng.
Các địa phương vào cuộc khống chế
Theo thông tin từ ngành chuyên môn huyện Hương Sơn, thời điểm này, các địa phương đã chỉ đạo, hướng dẫn bà con tổ chức phòng trừ trên diện rộng. Ở những xã, vùng có diện tích lúa nhiễm đạo ôn nặng, chính quyền địa phương phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tuyên truyền, in ấn quy trình kỹ thuật và hướng dẫn cắm vè, phun thuốc BTTV để phòng bệnh lây lan; đồng thời, tiếp tục tuyên truyền bà con theo dõi đồng ruộng, phát hiện sớm các diện tích nhiễm mới để có giải pháp phòng trừ kịp thời.
Riêng đối với vùng nhiễm sử dụng giống DT 18, đơn vị cung ứng là Công ty TNHH Vũ Nguyên Agri (TP Hồ Chí Minh) đã hỗ trợ hơn 300 bình thuốc phòng trừ bệnh đạo ôn; phối hợp với Trung tâm Ứng dụng KHKT & Bảo vệ cây trồng vật nuôi, chính quyền xã Tân Mỹ Hà, Châu Bình triển khai các biện pháp phòng trừ nhằm hạn chế nguy cơ lây lan ra diện rộng.
Ông Trần Quang Hòa - Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Hương Sơn cho biết: "Với tinh thần tập trung khoanh vùng, xử lý diện hẹp, phun phòng diện rộng, đến nay, toàn huyện đã phun phòng bệnh đạo ôn lá trên diện tích hơn 150 ha tập trung ở các xã Tân Mỹ Hà, Châu Bình, Sơn Tây, Sơn Lĩnh… Việc này nhằm ngăn nguy cơ lây lan ở giai đoạn lúa đẻ nhánh và phát sinh mầm bệnh đạo ôn cổ bông trong thời gian tới. Huyện cũng khuyến cáo bà con nâng cao tinh thần chủ động trong việc bám sát đồng ruộng để kiểm tra, theo dõi tình hình sâu bệnh trên lúa".
Theo dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh, thời tiết tiếp tục duy trì hình thái trời nhiều mây, ít nắng, ẩm độ cao, nhiệt độ trung bình 18 - 23 độ C, là điều kiện thuận lợi cho bào tử nấm bệnh đạo ôn phát tán, nảy mầm và có nguy cơ lây lan trên diện rộng.
Ngành chức năng Hương Sơn sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo bà con nông dân tranh thủ thời tiết ra đồng, kịp thời phun phòng các diện tích có nguy cơ nhiễm bệnh. Đặc biệt, tiến hành khoanh vùng và xử lý dứt điểm những diện tích nhiễm bệnh để hạn chế nguồn lây, nhất là trên những diện tích gieo cấy các giống mẫn cảm với bệnh như: Khang Dân 18, Thái Xuyên 111, VN20, Bắc Thịnh, B15...
