1. Nhóm chất bổ sung có thể hỗ trợ chức năng não
Omega-3: Omega-3 từ dầu cá, đặc biệt là DHA và EPA, có vai trò quan trọng đối với chức năng não bộ. DHA là thành phần cấu trúc của màng tế bào thần kinh, góp phần duy trì hoạt động của não. EPA tham gia điều hòa các quá trình viêm và có liên quan đến chức năng tâm thần kinh. Bổ sung omega-3 có thể hỗ trợ chức năng nhận thức ở một số nhóm đối tượng, nhưng hiệu quả đối với trí nhớ phụ thuộc tuổi, tình trạng sức khỏe và chế độ ăn.
Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung omega-3 có thể cải thiện nhẹ trí nhớ và tốc độ xử lý thông tin ở người có khẩu phần thiếu hụt. Ở người cao tuổi, omega-3 có thể góp phần làm chậm suy giảm nhận thức. Tuy nhiên, ở người trẻ khỏe mạnh, hiệu quả tăng trí nhớ là không rõ rệt.
Khuyến nghị chung: Nên ưu tiên ăn cá béo 2–3 lần/tuần. Nếu dùng viên uống, tổng lượng EPA + DHA khoảng 250-500 mg/ngày là đủ cho người khỏe mạnh, trừ khi có chỉ định khác.
Omega-3 từ dầu cá, đặc biệt là DHA và EPA, có vai trò quan trọng đối với chức năng não bộ.
Caffeine: Caffeine là chất kích thích tự nhiên có trong cà phê, trà và socola đen. Hoạt chất này giúp tăng sự tỉnh táo, cải thiện khả năng chú ý, thời gian phản ứng và giảm cảm giác mệt mỏi tạm thời. Tuy nhiên, caffeine không cải thiện trí nhớ dài hạn. Việc lạm dụng có thể gây lo âu, tim đập nhanh và rối loạn giấc ngủ - yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất học tập.
Liều an toàn thường được khuyến nghị là khoảng 200-400mg/ngày ở người trưởng thành khỏe mạnh.
Phosphatidylserine: Đây là một phospholipid quan trọng trong cấu trúc màng tế bào thần kinh. Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung phosphatidylserine (khoảng 100–300 mg/ngày) có thể hỗ trợ tăng trí nhớ và khả năng nhận thức, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có dấu hiệu suy giảm nhẹ. Ở người trẻ khỏe mạnh, bằng chứng còn hạn chế và hiệu quả không đồng nhất giữa các nghiên cứu.
Acetyl-L-carnitine: Acetyl-L-carnitine tham gia vào quá trình sản xuất năng lượng trong tế bào và có mặt trong não. Một số dữ liệu cho thấy hoạt chất này có thể hỗ trợ chức năng nhận thức ở người cao tuổi hoặc người có bệnh lý thần kinh. Tuy nhiên, ở người khỏe mạnh, lợi ích chưa được khẳng định rõ ràng. Việc sử dụng nên cân nhắc và không thay thế các yếu tố nền tảng như giấc ngủ và dinh dưỡng.
Ginkgo biloba: Chiết xuất từ lá bạch quả được cho là có tác dụng tăng lưu lượng máu não và chống oxy hóa. Một số nghiên cứu ghi nhận cải thiện nhẹ về trí nhớ ở người lớn tuổi.
Tuy vậy, các tổng quan hệ thống cho thấy bằng chứng chưa đủ mạnh để khuyến nghị rộng rãi cho mục tiêu tăng cường trí nhớ ở người trẻ.
2. Nhóm dưỡng chất từ thực phẩm hỗ trợ não bộ
Resveratrol: Resveratrol là chất chống oxy hóa có trong nho, quả mọng và một số thực phẩm khác. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy tiềm năng bảo vệ tế bào thần kinh của hoạt chất này. Một số nghiên cứu nhỏ ở người lớn tuổi ghi nhận có cải thiện trí nhớ khi bổ sung dài hạn. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại còn hạn chế và chưa đủ để khuyến nghị sử dụng rộng rãi dưới dạng thực phẩm chức năng cho mục tiêu tăng cường trí não.
Creatine: Không chỉ liên quan đến tăng hiệu suất cơ bắp, creatine còn tham gia trực tiếp vào hệ thống cung cấp năng lượng nhanh của não. Trong tế bào thần kinh, creatine tồn tại dưới dạng phosphocreatine, có khả năng tái tạo ATP – "đơn vị năng lượng" thiết yếu cho mọi hoạt động của tế bào. Khi não cần xử lý thông tin nhanh, tập trung cao hoặc làm việc trong điều kiện thiếu ngủ, phosphocreatine giúp duy trì nguồn năng lượng ổn định, hạn chế tình trạng "đuối sức" của tế bào thần kinh.
Nhờ cơ chế này, một số nghiên cứu ghi nhận bổ sung creatine có thể hỗ trợ trí nhớ ngắn hạn, khả năng suy luận và tốc độ xử lý thông tin, đặc biệt ở những người có mức dự trữ creatine thấp (như người ăn chay hoặc thiếu ngủ kéo dài). Tuy nhiên, ở người có chế độ ăn đầy đủ, hiệu quả không rõ rệt.
3. Một số lưu ý khi dùng sản phẩm bổ não
Dù các chất trên có những tác động nhất định đến chức năng của não bộ, nhưng không có bằng chứng cho thấy chúng có thể thay thế các yếu tố nền tảng trong học tập. Hiệu suất nhận thức phụ thuộc chủ yếu vào:
- Giấc ngủ đầy đủ và chất lượng.
- Chế độ ăn cân đối (đặc biệt là protein, vitamin nhóm B, sắt, kẽm).
- Uống đủ nước.
- Quản lý căng thẳng và thời gian học hợp lý...
Chế độ ăn đầy đủ cùng giấc ngủ chất lượng là yếu tố quan trọng giúp tăng cường trí nhớ.
Các chất bổ sung chỉ đóng vai trò hỗ trợ, đặc biệt hữu ích khi có thiếu hụt dinh dưỡng hoặc nhu cầu đặc biệt. Do đó, cần lưu ý khi sử dụng chất bổ sung với mục đích bổ não cho học sinh trước mùa thi:
- Không tự ý dùng nhiều loại cùng lúc.
- Tuân thủ liều lượng khuyến nghị.
- Thận trọng nếu đang dùng thuốc điều trị (đặc biệt là thuốc chống đông máu).
- Ưu tiên nguồn thực phẩm tự nhiên trước khi dùng viên uống.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bệnh lý nền...
Trong mùa thi, nhu cầu hỗ trợ trí não và duy trì khả năng tập trung là điều thường gặp. Một số chất như omega-3, caffeine hoặc phosphatidylserine có thể hỗ trợ nhất định đối với sự tỉnh táo, tập trung hoặc chức năng nhận thức ở một số người. Tuy nhiên, hiệu quả thường ở mức hỗ trợ và phụ thuộc vào thể trạng, chế độ ăn, giấc ngủ và mức độ căng thẳng.
Thay vì kỳ vọng vào các sản phẩm “tăng cường trí nhớ”, nền tảng quan trọng vẫn là ngủ đủ giấc, dinh dưỡng cân đối, vận động phù hợp và duy trì lịch học hợp lý...
