Để chuẩn bị nguồn giống cho hơn 6 sào lúa xuân, gia đình ông Nguyễn Quang Tính (thôn Yên Định, xã Lộc Hà) đã bắc mạ trên diện tích khoảng 200 m². Trước nguy cơ chuột phá hoại, côn trùng xâm nhập và những tác động của thời tiết, ông Tính buộc phải sử dụng hơn 10kg nilon phủ kín toàn bộ luống mạ nhằm bảo vệ cây non trong quá trình sinh trưởng.
Ông Tính chia sẻ: “Ngay sau khi gieo, tôi phải phủ nilon để giữ ẩm, ổn định nhiệt độ mặt luống và hạn chế chuột, côn trùng xâm nhập. Ban ngày nắng gắt thì mở hé cho mạ “thở”, chiều tối lại đậy kín để tránh sương lạnh. Chỉ cần chậm 1-2 ngày hoặc sơ hở, chuột có thể làm hỏng cả lứa mạ, ảnh hưởng đến độ đồng đều, sức sinh trưởng của cây, kéo theo chi phí và tiến độ của cả vụ xuân”.
Chia sẻ về việc thu gom số nilon đã phủ sau mỗi vụ, ông Tính cũng thừa nhận không hề đơn giản. “Nhiều hộ dân có ý thức thu gom lại, sau đó vứt tại các bãi tập kết rác, song cũng không ít mảnh nilon nhỏ bị gió cuốn, hay một số hộ vứt bỏ tại bờ ruộng, kênh mương hoặc lẫn trong đất, lâu ngày khó phân hủy, gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường” – ông Tính nói.
Vụ xuân năm 2026, gia đình bà Nguyễn Thị Phụng (thôn Hồng Thịnh, xã Lộc Hà) canh tác 7 sào lúa, trong đó 3 sào gieo thẳng, 4 sào còn lại bắc mạ để cấy do điều kiện đồng ruộng và thời tiết đầu vụ. Với bà Phụng, việc phủ nilon trên các luống mạ đã trở thành thói quen gắn bó nhiều năm, được xem là giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế chuột, côn trùng xâm nhập. Không chỉ vậy, trong những đợt rét đậm, rét hại, lớp nilon còn giúp giữ nhiệt cho cây mạ, tạo môi trường thuận lợi để mạ bén rễ, sinh trưởng đồng đều trước khi ra ruộng.
Bà Phụng chia sẻ: “Với những túi nilon còn mới, nếu giữ gìn có thể tái sử dụng trong khoảng hai vụ. Thế nhưng, do giá thành rẻ và việc làm sạch, bảo quản khá mất thời gian, phần lớn các hộ chỉ dùng một mùa rồi bỏ lại dọc bờ ruộng. Chúng tôi cũng ý thức được việc này không tốt cho môi trường, nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp nào thay thế để vừa tiện lợi, vừa phù hợp với điều kiện sản xuất”.
Vụ xuân năm 2026, toàn xã Lộc Hà canh tác hơn 835 ha lúa, trong đó khoảng 500 ha gieo thẳng và hơn 300 ha áp dụng phương thức cấy mạ. Ông Nguyễn Văn Thiều – Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Lộc Hà chia sẻ: “Việc sử dụng nilon để che phủ mạ đã trở thành một tập quán lâu nay của người dân, được xem như giải pháp quen thuộc nhằm bảo vệ cây non trong giai đoạn đầu sinh trưởng. Với số lượng nilon sử dụng nhiều, chính quyền địa phương cũng đã tăng cường công tác tuyên truyền, vận động bà con tái sử dụng hoặc thu gom để phân loại, xử lý theo đúng quy định”.
Không chỉ riêng xã Lộc Hà, trên địa bàn Hà Tĩnh, vụ xuân đang bước vào giai đoạn cao điểm, nhiều cánh đồng phủ kín túi nilon như một thói quen canh tác. Thực tế, nhu cầu bảo vệ cây giống trong những ngày đầu sinh trưởng là điều dễ chia sẻ với bà con nông dân.
Dù vậy, đặc tính khó phân hủy của nilon khiến việc xử lý sau mỗi vụ trở thành vấn đề dai dẳng. Chôn lấp hay đốt bỏ đều tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường sản xuất nông nghiệp. Bởi vậy, để hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ mạ và mục tiêu phát triển bền vững, rất cần sự thay đổi từ ý thức cộng đồng, đồng thời đặt ra “bài toán” cho các ngành chức năng trong việc nghiên cứu, giới thiệu những giải pháp thay thế phù hợp, vừa đảm bảo hiệu quả sản xuất, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
