Ông bà chăm cháu – sẻ chia hay trách nhiệm mặc định?

Phan Dung 04/10/2026 12:17

(Baohatinh.vn) - Ông bà chăm cháu là thực tế ở nhiều gia đình Hà Tĩnh, mang theo sẻ chia và gắn kết. Nhưng khi trở thành trách nhiệm mặc định, áp lực và khoảng lặng giữa các thế hệ cũng xuất hiện.

Một ngày của bà Dương Thị Trình, ở thôn Tây Thành, xã Cẩm Bình, tỉnh Hà Tĩnh từ lâu đã gắn với giờ giấc của cháu. Sáng dậy sớm chuẩn bị thức ăn, đưa cháu đi học; trưa đón về, chiều lại trông nom để bố mẹ cháu yên tâm đi làm. Có những hôm cháu ốm, gần như cả ngày bà chỉ quanh quẩn bên cháu.

Bà Trình chia sẻ: “Mệt thì cũng có, nhưng thương con thương cháu nên tôi cố. Nhiều lúc cũng muốn đi đâu đó với bạn bè hay nghỉ ngơi một chút, nhưng rồi lại nghĩ các con bận, không có mình thì chúng nó cũng khó xoay xở. Với tôi, chăm cháu trước hết vẫn là tình thương, là niềm vui được gần gũi con cháu và cũng là cách san sẻ những vất vả với các con".

Ông, bà Dương Thị Trình chăm cháu trong bữa cơm gia đình.

Câu chuyện của bà Trình cũng là thực tế trong không ít gia đình hiện nay. Khi cả bố và mẹ đều đi làm, giờ tan ca thường muộn hơn giờ con tan học; những hôm trẻ ốm, trường nghỉ hay bố mẹ có công việc đột xuất, ông bà thường là người được nhờ đến đầu tiên.

Chị Nguyễn Thị Trang, ở thôn Bình Tiến, xã Cẩm Bình, tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Hai vợ chồng tôi đều đi làm cả ngày. Ông bà giúp đón con, cho ăn, có hôm cháu ốm còn chăm cả ngày. Nếu không có ông bà thì chúng tôi thực sự rất khó xoay xở. Có thể phải thuê người hoặc một trong hai người phải giảm bớt công việc”.

Sự hỗ trợ của ông bà là cần thiết với nhiều gia đình trẻ. Tuy nhiên, câu chuyện bắt đầu khác đi khi việc “trông cháu giúp con” không còn là một vài buổi hay những lúc cần thiết, mà kéo dài từ ngày này qua ngày khác, từ vài tháng thành vài năm.

Nhiều năm nay, thời gian trong ngày của ông Nguyễn Trí Hồng, ở thôn Nam Long, xã Thạch Hà, gần như được sắp xếp theo thời khóa biểu của cháu: đưa đón, lo ăn ngủ, trông nom đến khi bố mẹ trở về. Ông Hồng chia sẻ: “Có hôm bạn bè rủ đi chơi hoặc có việc riêng nhưng mình vẫn phải ưu tiên cháu. Con cái đi làm rồi, nếu mình không trông thì chúng nó cũng không biết gửi đâu. Nói là mệt thì cũng mệt, nhưng ông bà nào chẳng thương cháu”.

Ông Nguyễn Trí Hồng dành thời gian vui chơi, chăm sóc các cháu.

Việc chăm cháu có thể bắt đầu từ vài ngày hỗ trợ nhưng kéo dài thành nhiều tháng, nhiều năm. Với không ít người cao tuổi, nghỉ hưu chưa hẳn là có thêm thời gian cho bản thân, mà lại bước vào một “lịch trình” mới. Dù phần lớn ông bà sẵn lòng vì thương con, thương cháu, việc chăm sóc kéo dài vẫn có thể khiến họ mệt mỏi và phải gác lại những dự định riêng.

Người cao tuổi vẫn có nhu cầu nghỉ ngơi, tập thể dục, gặp gỡ bạn bè, tham gia các câu lạc bộ giải trí, chăm sóc sức khỏe hay đơn giản là được chủ động thời gian. Vì vậy, điều quan trọng là việc chăm cháu cần dựa trên sự tự nguyện, phù hợp với sức khỏe và quỹ thời gian của ông bà.

Bên cạnh đó, khi hai thế hệ cùng nuôi dạy trẻ, khác biệt quan điểm là điều khó tránh. Ông bà thường dựa vào kinh nghiệm, trong khi cha mẹ trẻ tiếp cận nhiều phương pháp mới. Từ ăn uống đến rèn dạy đều có những khác biệt dẫn đến bất đồng nếu thiếu sự trao đổi và thống nhất.

Khi các thế hệ có sự trao đổi, thống nhất thì việc chăm sóc, dạy dỗ con cháu trong gia đình mới hiệu quả.

Đây cũng là điều khiến không ít gia đình rơi vào tình huống khó xử.

Ông Đoàn Ngọc Tiến, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Thành Sen chia sẻ: “Bây giờ nuôi dạy trẻ khác ngày xưa nhiều lắm. Các con có phương pháp của các con, còn mình thì quen với cách của ngày trước. Có lúc cũng thấy khó, thương cháu nên người già cũng phải chia sẻ, lắng nghe, để hiểu các con và chăm sóc cháu tốt hơn".

Dù ông bà dành nhiều thời gian đến đâu, trách nhiệm chính trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con vẫn thuộc về cha mẹ. Ông bà là người hỗ trợ chứ không nên trở thành người thay thế hoàn toàn vai trò của bố mẹ.

Tiến sĩ Lê Thị Bích Ngọc, giảng viên bộ môn Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Hà Tĩnh cho rằng: “Nếu ông bà vui vẻ, sức khỏe phù hợp và các thành viên cùng chia sẻ thì việc chăm cháu có thể tăng sự gắn kết trong gia đình. Ngược lại, nếu người cao tuổi cảm thấy buộc phải đảm nhận phần lớn trách nhiệm, không còn thời gian cho bản thân hoặc sức khỏe bị ảnh hưởng thì việc phân công trong gia đình cần được điều chỉnh. Điều quan trọng không nằm ở số giờ ông bà chăm cháu, mà ở việc đó có phải là lựa chọn tự nguyện hay không”.

Việc đưa đón cháu sau giờ học, san sẻ việc chăm sóc cùng con cái là thực tế khá phổ biến ở Hà Tĩnh hiện nay.

Bởi vậy, vấn đề không nằm ở câu hỏi ông bà có nên chăm cháu hay không. Điều cần phân biệt là giữa “muốn giúp” và “phải giúp”, giữa một sự hỗ trợ xuất phát từ tình thương và một nghĩa vụ được mặc nhiên đặt lên vai người cao tuổi.

Ông bà cần được nghỉ khi mệt, được nói “không” khi sức khỏe không cho phép và được dành thời gian cho những nhu cầu của riêng mình. Về phía con cái, sự giúp đỡ của bố mẹ cần được nhìn nhận như một sự sẻ chia đáng trân trọng, thay vì điều hiển nhiên phải có.

Nhờ ông bà chăm nom, nhiều bố mẹ trẻ có thêm thời gian và sự yên tâm cho công việc. Nhờ những năm tháng cùng ăn, cùng chơi và lớn lên bên ông bà, trẻ cũng có thêm một mối gắn kết tình cảm mà khó có dịch vụ chăm sóc nào thay thế.

Người cao tuổi tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, nâng cao sức khỏe và đời sống tinh thần.

Nhưng tuổi già cũng cần được nghỉ ngơi, được lựa chọn và có một đời sống riêng. Trong một gia đình nhiều thế hệ, tình thương không nên được đo bằng việc ai hy sinh nhiều hơn, mà bằng cách mỗi thành viên biết nhìn thấy, chia sẻ và tôn trọng nhu cầu của nhau.

Khi việc chăm cháu bắt đầu từ sự tự nguyện, phù hợp với sức khỏe và được đáp lại bằng sự thấu hiểu, đó vẫn sẽ là niềm vui của tuổi già, là sợi dây gắn kết các thế hệ, thay vì trở thành một trách nhiệm mặc nhiên đặt lên vai ông bà.