Cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão bồi lắng, tác động lớn đến chống khai thác IUU
Những năm gần đây, tình trạng bồi lắng luồng lạch ở 3 cảng cá và 4 khu neo đậu tránh trú bão tàu cá trên địa bàn tỉnh diễn biến ngày càng nghiêm trọng do tác động tổng hợp của điều kiện thủy văn, dòng chảy ven bờ, lượng phù sa tại cửa sông, cửa biển và diễn biến thời tiết cực đoan.
Tại cảng cá Cửa Nhượng, dù mới được đưa vào khai thác từ cuối năm 2024 nhưng tình trạng bồi lắng đang diễn ra nhanh hơn nhiều so với dự kiến. Nhiều vị trí trong vùng nước trước cảng hiện không bảo đảm cho tàu cá công suất lớn ra vào an toàn. Khối lượng vật chất (đất, cát...) bồi lắng ước tính hơn 404.000 m³ đã làm suy giảm năng lực khai thác của cảng và ảnh hưởng đến hoạt động nghề cá trên địa bàn.
Còn ở khu neo đậu tránh trú bão Cửa Nhượng, từ khi đưa vào sử dụng năm 2010 đến nay chưa được duy tu, nạo vét, khối lượng bồi lắng hiện đã lên tới khoảng 1,02 triệu m³. Công trình gần như mất hoàn toàn khả năng đáp ứng nhu cầu neo đậu tránh trú bão của tàu cá trong mùa mưa bão.
Được đưa vào khai thác từ năm 2015, cảng cá Xuân Hội (xã Đan Hải) có diện tích vùng nước 3,8 ha, với cao trình đáy thiết kế âm 4,1m. Từ khi hoàn thành đến nay, khu vực này chưa được nạo vét duy tu, khối lượng vật chất bồi lắng ước khoảng 117.800 m³.
Ngoài ra, cảng cá Cửa Sót (xã Lộc Hà) cùng các khu neo đậu tránh trú bão Cửa Hội - Xuân Phổ (xã Đan Hải), Cửa Sót (xã Lộc Hà) và Cửa Khẩu (phường Hải Ninh) cũng đang bị bồi lắng với khối lượng lên tới hàng trăm nghìn m³. Thực trạng này tiếp tục gây khó khăn cho hoạt động khai thác thủy sản, dịch vụ hậu cần và công tác quản lý nghề cá.
Theo dự báo của cơ quan chuyên môn, dưới tác động của dòng chảy, sóng biển và diễn biến thời tiết cực đoan, tình trạng bồi lắng sẽ còn tiếp diễn với khối lượng từ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn m³ mỗi năm.
Bồi lắng kéo dài không chỉ cản trở hoạt động của tàu thuyền mà còn tạo áp lực lớn lên sinh kế ngư dân. Tàu thuyền phải chờ thủy triều, đi vòng hoặc neo đậu ngoài cửa lạch; hải sản khai thác được phải trung chuyển bằng phương tiện nhỏ để đưa vào bờ tiêu thụ. Điều này làm phát sinh thêm chi phí nhiên liệu, bốc dỡ, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng đến chất lượng hải sản.
Ngư dân Trần Văn Hạnh (xã Lộc Hà) cho biết: “Tôi sở hữu tàu khai thác vùng lộng có chiều dài hơn 12m. Nhiều thời điểm tàu cập bến đúng lúc nước triều xuống thấp, buộc phải neo đậu ngoài xa rồi dùng thuyền nhỏ trung chuyển hải sản vào. Ngư dân mong các cấp, ngành sớm triển khai các dự án nạo vét để khơi thông luồng lạch cho bà con yên tâm bám biển, vươn khơi”.
Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của ngư dân, thực trạng bồi lắng còn tác động đến công tác quản lý nghề cá trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) nhằm sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU.
Ông Nguyễn Trọng Nhật - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Nhiều tàu cá gặp khó khăn khi ra, vào cảng, thậm chí phải neo đậu ngoài luồng hoặc cập bến tại các vị trí không thuận lợi, ảnh hưởng đến công tác kiểm soát, khai báo sản lượng của ngư dân và truy xuất nguồn gốc hải sản khai thác theo khuyến nghị của EC. Luồng lạch trong khu neo đậu bị bồi lắng cũng khiến nhiệm vụ phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn gặp nhiều khó khăn”.
Mở hướng xử lý tình trạng bồi lắng tại cảng cá, khu neo đậu
Trước tình trạng bồi lắng nghiêm trọng tại các cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, việc sớm triển khai các giải pháp nạo vét, khơi thông luồng lạch theo hướng căn cơ, bền vững đang là yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ cần thực hiện thường xuyên, đòi hỏi nguồn kinh phí lớn trong khi ngân sách nhà nước còn hạn chế. Do đó, việc hoàn thiện cơ chế, tạo cơ sở pháp lý để chủ động tổ chức nạo vét, duy tu các công trình này đang được tỉnh quan tâm chỉ đạo.
Để tháo gỡ những vướng mắc trong công tác nạo vét, UBND tỉnh đã giao Sở NN&MT rà soát chức năng, nhiệm vụ của Ban Quản lý các cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão tàu cá. Đây sẽ là cơ sở để đánh giá khả năng triển khai phương án nạo vét luồng lạch, vùng nước trước cảng kết hợp tận thu, đấu giá sản phẩm nạo vét theo đúng quy định pháp luật.
Theo ông Thân Quốc Tế - Phó Giám đốc BQL các cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão tàu cá tỉnh, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở NN&MT đã hướng dẫn các đơn vị liên quan rà soát, đề xuất bổ sung chức năng, nhiệm vụ và hoàn thiện cơ sở pháp lý để đưa nội dung quản lý, duy tu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu; nạo vét luồng lạch, vùng nước trước cảng vào danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc lĩnh vực thủy sản.
Đồng thời, báo cáo HĐND tỉnh xem xét ban hành sửa đổi, bổ sung danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc lĩnh vực thủy sản theo quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 của Chính phủ. Từ đó làm cơ sở để tổ chức giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc bố trí kinh phí thực hiện công tác quản lý, khai thác, duy tu, bảo dưỡng và nạo vét công trình theo đúng quy định của pháp luật hiện hành. Đây được xem là hướng đi khả thi để từng bước tháo gỡ “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm qua, tạo cơ sở cho việc thực hiện duy tu, nạo vét luồng lạch thường xuyên. Điều này góp phần đảm bảo các cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão của tỉnh hoạt động ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển nghề cá bền vững và thực hiện các quy định chống khai thác IUU.
