Trong nhịp sống hiện đại, khi công nghệ số ngày càng phát triển, nhiều người đã vô tình bỏ qua thói quen đọc sách. Tuy nhiên, ở nhiều làng quê, một mô hình thư viện đang được âm thầm duy trì và lan tỏa – đó là thư viện dòng họ, một không gian lưu giữ tri thức, hun đúc tinh thần hiếu học và gìn giữ truyền thống gia tộc.
Cách đây hơn 8 năm, khi dòng họ Nguyễn Đình ở thôn Châu Hạ xã Mai Phụ tiến hành xây dựng lại từ đường, những người cao tuổi và con cháu trong dòng họ đã quyết định dành một khoảng không gian để xây dựng thư viện. Hiện nay, ngoài diện tích dùng để lưu trữ sách báo, dòng họ cũng đã bố trí thêm không gian đọc sách và trò chuyện cho không chỉ con cháu trong dòng họ mà cả người dân trong thôn.
Anh Nguyễn Đình Tịnh - một người con của dòng họ, cũng là người chịu trách nhiệm quản lý thư viện dòng họ Nguyễn Đình cho biết: “Tủ sách được xây dựng bằng chính sự đóng góp của con em dòng họ, người hỗ trợ kinh phí, người đóng góp sách. Đến nay, thư viện dòng họ đã có hơn 3.000 đầu sách phục vụ con cháu và người dân trong thôn”.
Nếu như tủ sách của dòng họ Nguyễn Đình ở thôn Châu Hạ, xã Mai Phụ ra đời vào thời điểm cả nước thực hiện Đề án Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng theo quyết định của Chính phủ, thì tại thôn Tân Trung ở xã Hồng Lộc, “Tủ sách cố Khang” lại được hình thành từ trước Cách mạng Tháng 8 năm 1945.
Từ nhiều năm nay, khoảng sân của gia đình trở thành nơi đọc sách cho các em học sinh vào cuối buổi chiều hoặc các ngày nghỉ cuối tuần. Không mở cửa thường xuyên vì con cháu dòng họ đều bận công việc nhưng khi có thời gian hoặc có người cần đến sách, gia đình sẵn sàng mở cửa để phục vụ nhu cầu đọc sách của con em dòng họ và cả những người dân ở địa phương.
Em Nguyễn Hồ Ngọc Chi - học sinh Trường Tiểu học Tân Lộc chia sẻ: “Em thường đến đây để đọc sách vào những buổi đi học về hoặc các ngày nghỉ cuối tuần. Em tìm được rất nhiều điều thú vị từ những trang sách ở đây”.
Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, có thời điểm do chiến tranh, bão lụt, tủ sách không còn, nhưng với truyền thống hiếu học, con cháu dòng họ Nguyễn chi cố Khang, xã Hồng Lộc vẫn tiếp tục duy trì “Tủ sách cố Khang”. Anh Nguyễn Ngọc Hùng - một người cháu trong dòng họ cho biết: “Duy trì tủ sách của dòng họ không chỉ nhằm mục đích tạo nét đẹp văn hóa cho quê hương, mà còn là cách để khuyến khích con cháu chăm chỉ đọc sách để trau dồi kiến thức, xây dựng văn hóa đọc ngay từ trong nhà mình”.
Trong quá trình phát triển, trên địa bàn Hà Tĩnh đã có một số mô hình thư viện trong các khu dân cư như: Thư viện Hoa Cương của vợ chồng thầy giáo Nguyễn Quang Cương; Tủ sách dòng họ Phan Huy, tủ sách gia đình Giáo sư Nguyễn Chương Thâu, Đoàn Tử Hoan... đã duy trì hoạt động nhiều năm liền. Thông qua các thư viện, đã có nhiều tổ chức, cá nhân hỗ trợ tủ sách dòng họ các loại sách báo về xây dựng quê hương, trở thành những “vùng quê đáng sống”.
Ghi nhận vai trò của tủ sách dòng họ đối với phong trào xây dựng văn hóa đọc tại địa phương, ông Lê Viết Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Lộc cho biết: “Chúng tôi đánh giá cao các gia đình có tủ sách để phát huy truyền thống văn hóa của dòng họ. Trên địa bàn, phong trào đọc sách của người dân không chỉ xây dựng văn hóa đọc mà còn góp phần vào phong trào xây dựng nông thôn mới ở địa phương, tạo nên những nét đẹp của làng quê trong giai đoạn hiện nay,
Thư viện dòng họ – không ồn ào, không hiện đại, nhưng lại là nơi thắp sáng ngọn lửa tri thức từ trong sâu thẳm tâm hồn người Việt. Từ những làng quê bình dị, mô hình ấy lặng lẽ gieo những hạt giống tri thức, đạo đức và tình yêu quê hương – gia đình, để rồi nở hoa trong những trái tim thế hệ tương lai.
