Bác Hồ và những bài thơ chúc Tết năm Ngọ

Lần đầu tiên, sau 30 năm ấy chân không nghỉ, Người đã bắt đầu làm thơ chúc Tết vào xuân Nhâm Ngọ, cách đây 84 năm. Trong bài “Chúc năm mới” đăng trên Báo Việt Nam Độc lập, số 114, ngày 1/1/1942, Người viết:

Chúc đồng bào ta đoàn kết mau!

Chúc Việt Minh ta càng tấn tới!

Chúc toàn quốc ta trong năm này,

Cờ đỏ ngôi sao bay phất phới!

Năm này là năm rất vẻ vang,

Cách mệnh thành công khắp thế giới.⁽¹⁾

Đây cũng là lần đầu tiên “cờ đỏ ngôi sao” của Việt Minh xuất hiện trong thơ chúc Tết của Bác tung bay phấp phới nơi chiến khu cách mạng. Để rồi 3 năm sau, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, lá cờ đỏ sao vàng trở thành Quốc kỳ của nước Việt Nam độc lập.

Những vần thơ chúc Tết của Bác Hồ vừa là lời động viên, kêu gọi, “chúc đồng bào ta đoàn kết mau” đã nhóm lên ngọn lửa của phong trào cách mạng Việt Nam, hứa hẹn một tương lai tươi sáng với dự cảm về thời cơ cách mạng thành công đang đến rất gần.

Cũng đầu năm 1942, Bác viết bài “Năm mới, công việc mới”, phân tích 3 nội dung cụ thể. Đó là năm ngoái, trong thế giới có việc gì to lớn? Năm ngoái ở nước ta có việc gì to lớn? Năm nay tình hình thế giới và trong nước sẽ thế nào? Để đánh giá khái quát tình hình và dự báo những vấn đề mới sắp diễn ra. Ngay sau tết Nhâm Ngọ 1942, Người cho đăng Báo Việt Nam Độc lập các tác phẩm “10 điều nên”, “Ca đội tự vệ” (có hướng dẫn cả cách hát cụ thể), “Nên học sử ta” và “Lịch sử nước ta” với 208 câu thơ lục bát, do Việt Minh Tuyên truyền Bộ Xuất bản, tháng 2/1942.

12 năm sau, vào năm 1954, Bác Hồ có “Thơ chúc Tết” - ngày Nguyên đán năm Giáp Ngọ:

Năm mới, quân dân ta có 2 nhiệm vụ rành rành:

- Đẩy mạnh kháng chiến để giành độc lập tự do,

- Cải cách ruộng đất là công việc rất to.

Dần dần làm cho người cày có ruộng, khỏi lo nghèo nàn.

Quân và dân ta nhất trí kết đoàn,

Kháng chiến, kiến quốc nhất định hoàn toàn thành công.

Hòa bình dân chủ thế giới khắp Nam Bắc Tây Đông

Năm mới, thắng lợi càng mới, thành công càng nhiều.⁽²⁾

Bài thơ chúc Tết được ra đời trong thời khắc đặc biệt với 2 nhiệm vụ chiến lược rõ ràng, được Bác nói một cách giản dị, dứt khoát là “rành rành”. Bài thơ không chỉ là lời chúc đầu xuân mà còn là một bản tổng kết nhiệm vụ cách mạng và lời hiệu triệu có tính định hướng sâu sắc. Đó là những lời động viên, căn dặn của Người vào thời điểm cuộc kháng chiến trường kỳ đã tiến đến cao trào để tổng lực phản công. Ngày mùng 1 tết Giáp Ngọ cũng là ngày 3/2/1954, thời điểm ta đang chuẩn bị cho trận quyết chiến Chiến dịch Điện Biên Phủ. Và chỉ còn hơn tháng nữa (13/3/1954) ta đánh trận mở màn. Nhiệm vụ thứ hai “Cải cách ruộng đất là công việc rất to”. Đây là cuộc cách mạng to lớn đối với nông dân, xóa bỏ sự bất công, để người cày có ruộng.

Người đã thể hiện tư duy cách mạng toàn diện: độc lập dân tộc phải gắn liền với quyền lợi thiết thực của Nhân dân, đặc biệt là nông dân, lực lượng chiếm đa số và là nền tảng của kháng chiến. Kháng chiến vừa đánh thắng ngoại xâm vừa để xây dựng một xã hội mới công bằng hơn, nông dân phải có ruộng cày.

Dù là chúc Tết đồng bào, chiến sĩ cả nước, nhưng không dừng lại ở phạm vi dân tộc, bài thơ còn mở rộng tầm nhìn ra thế giới với khát vọng hòa bình và dân chủ cho nhân loại, thể hiện tinh thần quốc tế trong sáng và niềm tin vào xu thế tiến bộ của thời đại.

Tiếp đến, 12 năm sau, mùa xuân Bính Ngọ 1966, Bác có thơ chúc mừng năm mới:

Mừng miền Nam rực rỡ chiến công,

Nhiều Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Plâyme, Đà Nẵng...

Mừng miền Bắc chiến đấu anh hùng,

Giặc Mỹ leo thang ngày càng thua nặng.

Đồng bào cả nước đoàn kết một lòng,

Tiền tuyến hậu phương, toàn dân cố gắng.

Thi đua sản xuất, chiến đấu xung phong,

Chống Mỹ, cứu nước, ta nhất định thắng.⁽³⁾

Xuân Bính Ngọ 1966 là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Mở đầu Thơ chúc Tết, Bác hướng về miền Nam, tiền tuyến lớn. Người đã nêu các địa danh chiến thắng, minh chứng sống động, cụ thể sức mạnh chiến đấu của quân và dân miền Nam. Lời thơ gắn liền với thực tiễn chiến trường, lan tỏa niềm tin, tinh thần lạc quan cách mạng. Tiếp đó là miền Bắc, hậu phương lớn, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa chi viện cho miền Nam. Và, đỉnh cao tư tưởng của bài thơ được thể hiện ở tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Bài thơ gồm 8 câu, ngôn ngữ mộc mạc, ngắn gọn, hàm súc, giàu tính cổ vũ; nhịp thơ dồn dập, khỏe khoắn đã tạo nên âm hưởng quyết liệt, thôi thúc, như một lời khẳng định sắt đá, niềm tin và ý chí dân tộc.

Bài Thơ chúc Tết - Xuân Bính Ngọ 1966 vừa có giá trị trong thời khắc ra đời, vừa thể hiện tinh thần, quyết tâm thắng Mỹ. Bác Hồ đã truyền đi thông điệp mạnh mẽ cho cả dân tộc để cùng đoàn kết chiến đấu, xây dựng hậu phương trong niềm tin tất thắng. Đó cũng là nguồn động viên to lớn, góp phần hun đúc ý chí quyết tâm để dân tộc Việt Nam đi tới thắng lợi cuối cùng.

Hằng năm, Bác cũng thường nhắc việc chuẩn bị Tết cho Nhân dân trước cả tháng. Riêng Người, luôn chuẩn bị bài thơ mừng năm mới; thư chúc Tết, thiệp chúc mừng năm mới để kịp gửi đến đồng bào, chiến sĩ cả nước, những nơi xa xôi nhất và cuối cùng là lên kế hoạch đi thăm hỏi, chúc Tết Nhân dân, các cơ quan, đơn vị.

Sinh thời, Bác Hồ đã có 22 bài thơ chúc Tết, mừng xuân. Riêng năm Ngọ (Nhâm Ngọ, Giáp Ngọ và Bính Ngọ) có 3 bài. Trong từng lời thơ chân thành, giản dị đón mùa Xuân mới của Bác là lời chúc mừng, lời động viên, là niềm vui, niềm tin thắng lợi với tất cả tấm lòng trìu mến, thiết tha của một vị lãnh tụ vĩ đại đối với Nhân dân, với đất nước.

‐-----

(1) Hồ Chí Minh, toàn tập, đĩa CD rom, tái bản lần 3, tập 3, tr.249

(2) Hồ Chí Minh, sđd, tập 8, tr.400

(3) Hồ Chí Minh, sđd, tập 15, tr1