Theo dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu mới nhất, Bộ Công Thương đề xuất sửa đổi nguyên tắc bình ổn giá theo hướng bổ sung công cụ điều hành giá và điều chỉnh cách diễn đạt một số quy định.
Đáng chú ý, dự thảo không còn liệt kê Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong nhóm các biện pháp bình ổn giá. Thay vào đó, cơ quan soạn thảo bổ sung quy định cho phép điều hành giá bằng các biện pháp cụ thể trong trường hợp cần thiết, gồm quy định giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể có thời hạn.
Như vậy, dự thảo đặt ra khả năng Nhà nước can thiệp trực tiếp vào giá xăng dầu thông qua các công cụ trên trong một khoảng thời gian nhất định, bên cạnh các biện pháp điều hòa cung cầu, sử dụng dự trữ xăng dầu, điều chỉnh thuế, tài chính, tiền tệ và các công cụ khác theo quy định pháp luật.
Giải trình về nội dung này, Bộ Công Thương cho biết việc sửa đổi nhằm chỉnh lý câu chữ các nguyên tắc bình ổn giá. Việc bỏ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khỏi danh mục biện pháp bình ổn và bổ sung công cụ điều hành giá được thực hiện theo định hướng tại Thông báo 488/TB-VPCP và tờ trình của cơ quan soạn thảo.
Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu bình ổn giá phải phù hợp với cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, không làm méo mó tín hiệu thị trường trong trung và dài hạn.
Các biện pháp bình ổn cũng phải phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, an ninh năng lượng và nguồn cung xăng dầu trong nước. Việc áp dụng phải công khai, minh bạch, kịp thời, có thời hạn và được rà soát khi những yếu tố gây biến động bất thường không còn.
Dự thảo cũng quy định việc hoàn trả khoản ngân sách Nhà nước đã tạm ứng cho quỹ và chế tài đối với thương nhân chậm quyết toán.
Theo dự thảo, Bộ Công Thương sẽ xây dựng phương án hoàn trả Quỹ Bình ổn giá xăng dầu được tạm ứng từ nguồn tăng thu ngân sách Trung ương năm 2025, theo Nghị quyết 69/NQ-CP của Chính phủ.
Trường hợp dự tính đến ngày 1/1/2027, tổng số dư quỹ được tạm ứng từ ngân sách Nhà nước tại các thương nhân đầu mối chưa đủ để hoàn trả ngân sách, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục điều hành trích lập quỹ kể từ khi nghị định có hiệu lực cho đến khi đủ số tiền hoàn trả.
Dự thảo cũng quy định, sau khi Bộ Tài chính bàn giao tài khoản Quỹ Bình ổn giá xăng dầu mở tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương, hai bộ sẽ phối hợp tổng hợp số dư quỹ từ nguồn được bàn giao và nguồn ngân sách tạm ứng để xây dựng phương án quyết toán, báo cáo Chính phủ.
Nếu còn số dư thặng dư, toàn bộ khoản tiền này phải nộp vào ngân sách Nhà nước trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi Chính phủ phê duyệt báo cáo.
Đáng chú ý, dự thảo đặt ra trách nhiệm đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu trong việc bảo đảm tính chính xác của số liệu và thực hiện phong tỏa tài khoản quỹ.
Thương nhân chậm quyết toán quá 60 ngày sẽ bị đình chỉ kinh doanh tạm thời; nếu quá 90 ngày, có thể bị thu hồi Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu.
Đối với hành vi tẩu tán, chiếm dụng tiền từ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, dự thảo quy định việc xử phạt vi phạm hành chính, buộc hoàn trả số tiền đã tẩu tán, chiếm dụng và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xử lý hình sự.
Như vậy, đề xuất bỏ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khỏi danh mục các công cụ bình ổn giá không đồng nghĩa giá xăng dầu sẽ hoàn toàn do thị trường quyết định hoặc Nhà nước không còn can thiệp.
Dự thảo vẫn duy trì các biện pháp bình ổn khác, đồng thời bổ sung khả năng áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong thời hạn nhất định khi cần thiết. Trong khi đó, khoản tiền Quỹ Bình ổn đã được ngân sách Nhà nước tạm ứng vẫn phải được xử lý theo phương án hoàn trả, quyết toán được đề xuất trong dự thảo.
