Động Thiên Hà, ở xã Sơn Hà, huyện Nho Quan (Ninh Bình), nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An, cùng với động Thiên Thanh là 2 di sản thiên nhiên vô cùng quý giá ở Ninh Bình.
Động nằm trong núi Tướng cao gần 200m (thuộc dãy Tràng An), xưa kia đây là vọng gác tiền tiêu để bảo vệ phía Tây Nam của kinh thành Hoa Lư dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành. Nằm gần với những di tích lịch sử văn hóa như: bến thuyền nhà Lê, Thửa ruộng đấu lính, núi Phật Đầu Sơn nên động Thiên Hà là địa danh gắn liền với thời kỳ lịch sử thế kỷ thứ X của dân tộc.
Động Thiên Hà nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An, ở huyện Nho Quan, Ninh Bình
Động Thiên Hà có chiều dài khoảng 700m có vẻ đẹp “sơn thanh, thủy tú”. Động được phát hiện vào năm 2007, sau thời gian dài cửa động bị vùi lấp dưới những lùm cây che kín. Để đến được động, từ bản Thổ Hà sẽ phải đi thuyền gần 1km trên dòng sông bến Đang quanh co uốn lượn. Đến bến thuyền, khách phải đi bộ thêm 500m ven theo chân núi Tướng. Con đường mòn này 2 bên cây cối phủ đầy bóng mát, du khách như lạc vào chốn rừng già hoang vu.
Bước vào cửa động, du khách chưa hết bất ngờ trước vẻ đẹp hư thực của thế giới nhũ đá thì trước mắt đã thấy một luồng sáng từ giếng trời trên cao tỏa xuống, mở rộng không gian và tầm mắt. Động khô dài khoảng 200m, rộng hơn 40m nơi đây không chỉ có những nhũ đá đủ màu sắc, đa dạng, sinh động, lung linh, huyền ảo mà còn có cả tòa “lâu đài đá” với những tích truyện như: voi chầu hổ phục, con khỉ, cáo…
Cũng tại động khô, các nhà khảo cổ học đã phát hiện nhiều nhuyễn thể như: ốc núi, ngao đầu, than tro… đây là những dấu vết để lại của cư dân Việt cổ. Nhiều vết tích về công cụ cuội ghè đẽo, gốm thô với văn thừng đâọ thô, xương gốm mềm, xương động… cũng được tìm thấy tại đây. Điều này cho thấy, tầng văn hóa được bảo tồn gần như nguyên vẹn trong động Thiên Hà với bức tranh sinh động về cuộc sống của người Việt Cổ, sự thích ứng và sáng tạo của cư dân văn hóa trước và sau biển tiến qua thời kỳ biển thoái trong thời đại Đá mới ở Quần thể các di tích Tràng An .
Du khách tham quan, khám phá vẻ đẹp của "dải ngân hà trong lòng núi".
Động nước dài khoảng 500m được ví như “dải ngân hà trong lòng núi” với con sông uốn lượn quanh tầng tầng lớp lớp thạch nhũ lung linh màu sắc. Theo dải Ngân Hà uốn lượn, hun hút như vô tận dẫn đến những đảo Hoa Tiên, Bầu sữa mẹ, Cá hóa long… đều là những tích truyện như một cõi tiên giữa hạ giới.
Các chuyên gia Mỹ sau khi khảo sát, nghiên cứu tại động Thiên Hà đánh giá, hệ thống nhũ đá trong động Thiên Hà vẫn còn sống và đang trong quá trình phát triển, không giống như nhũ đá ở nhiều hang động khác trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.
Cùng chiêm ngưỡng vẻ đẹp của “dải ngân hà trong lòng núi” ở Ninh Bình:
Động Thiên Hà nằm trong lòng núi Tướng, cao chừng 200m, xưa kia là nơi tiền tiêu bảo vệ kinh thành Hoa Lư.
Để đến được động phải đi thuyền khoảng 1km từ bản Thổ Hà, trên dòng sông bến Đang, quanh co uốn lượn.
Đến bến thuyền sát chân núi, du khách đi bộ thêm 500m trên con đường mòn men theo chân núi. Hai bên con đường này cây xanh rợp bóng mát như lạc vào giữa rừng già.
Bắt đầu vào cửa hang phải dùng đèn pin để soi đường đi.
Hang khô dài khoảng 200m, rộng 40m, có đầy đủ các nhũ đá với các chủng loại, màu sắc khác nhau.
Tại hang khô, hệ thống nhũ đá tạo thành nhiều tích truyện và được ví như "lâu đài" đá.
Đi qua 200m hang khô sẽ đến bến thuyền hang ướt. Đây chính là dải Ngân Hà trong lòng núi đẹp có một không hai ở Ninh Bình.
Từ bến thuyền sẽ đi khoảng 500m trên dòng Ngân Hà để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của hang động với nhiều nhũ đá đang được thiên nhiên kiến tạo.
Dải Ngân Hà uốn lượn trong lòng núi.
Theo các nhà khoa học, động Thiên Hà hầu như vẫn còn giữ nguyên được vẻ đẹp hoang sơ vì các nhũ đá ở đây vẫn chưa bị tác động bởi bàn tay con người. Những nhũ đá đẹp mê hồn du khách khi xuôi thuyền trên dải Ngân Hà.
Từng khúc sông như một bức tranh thủy mạc đầy màu sắc thiên nhiên.
Động Thiên Hà được mệnh danh là "sơn thanh - thủy tú" ở Ninh Bình.
Dưới là nước, trên là nhũ đá với đủ màu sắc lung linh huyền ảo như những đám mây trên trời cao trong xanh.
Dòng nước trong xanh, mát lành soi bóng những nhũ đá tạo nên vẻ đẹp thơ mộng, yên bình cho du khách khi thả hồn vào nơi đây.
Có những nơi, dải Ngân Hà uốn lượn nhìn rất đẹp mắt, tạo nên sự hun hút như vô tận với tầng tầng, lớp lớp khối thạch nhũ lung linh sắc màu.
Những bông hoa đá đua nhau khoe sắc.
Đến tham qua động Thiên Hà, sẽ có một đường vào và 1 đường ra khác biệt. Đường ra sẽ nối liền đến động Thiên Thanh để du khách tham quan di sản thiên nhiên thế giới thứ 2 tại vùng núi Tướng này.
Giếng trời nơi thiên địa giao hòa tại động Thiên Hà.
