Cụ Biên trải lòng về đam mê hát giặm của mình
96 tuổi, bước chân đã chậm, giọng nói không còn thanh, đồi mồi đã ken đặc trên làn da cụ, riêng đôi mắt vẫn toát lên vẻ tinh anh. Khi tôi đề nghị cụ hát thì từ thân thể già nua ấy ngân rung lên một niềm yêu mãnh liệt với hát giặm. Trí nhớ mẫn tiệp ấy không chỉ hát những bài thơ mới làm mà còn hát lại những bài thời còn đôi mươi xa lắc. Tôi hiểu rằng, dân ca ví, giặm được khởi sinh và duy trì từ chính những người nông dân chân lấm tay bùn mà lãng mạn và sâu sắc như cụ.
Trong gia tài hơn 300 bài hát của cụ thì tất cả đều là thể hát giặm. Tất cả đều đáp ứng yêu cầu về tiết tấu, thể phách, nhịp nội, nhịp ngoại. Các bài hát do cụ Biên sáng tác có bài ngắn, bài dài, thậm chí, lên tới vài ba trăm câu. Và dù nội dung là phản ánh tâm sự của bản thân hay đời sống chính trị, xã hội của xóm, làng, đất nước thì đều rất giàu tính tự sự, trữ tình. Có bài là sự kể lể khuyên răn, phân trần giãi bày, cũng có bài dí dỏm khôi hài, châm biếm trào lộng...
Cụ cho biết: “Ngoài hơn 300 lời hát trên các lĩnh vực tình yêu, tuyên truyền, ca ngợi quê hương, đất nước, tôi còn có khả năng nhớ và hát thành điệu hát giặm nhiều bài thơ của người khác. Dạo này sức khỏe yếu hơn nhưng tôi vẫn nắm tình hình thời sự của tỉnh và đất nước. Đầu năm nay, tôi mới viết bài giặm hơn 300 câu ca ngợi Đảng và sự phát triển của quê hương”.
Cả một quãng thời gian dài, những bài giặm cụ sáng tác, con cháu động viên cụ ghi chép lại rồi in thành tập. Những bài hát của cụ ngôn ngữ tuy giản dị nhưng cũng không kém phần uyên thâm, trữ tình: “Nào công chi khó nhọc/ Kể mọi việc dông dài/ Trăm dâu đổ đầu tằm/ Bởi vì chưng ta dốt/ Cũng bởi vì ta dốt”; “Ông tham ơi quen thói/ Tính hư tệ không trừa/ Vì lòng dạ ông tham/ Tham tiền bạc chất chứa/ Tham bạc vàng chất chứa”…
Ở thôn Phúc Tân và xã Kim Lộc, từ người già đến trẻ nhỏ ai cũng khâm phục tài năng và tình yêu cuộc sống của cụ Biên. Ngọn lửa tình yêu với điệu hát cổ của quê hương từ cụ đã lan tỏa đến bà con thôn xóm. Nhiều người ở Phúc Tân theo cụ mà ngâm nga điệu ví, giặm quê hương. Trong bất kỳ sự kiện nào của thôn, của xã cũng có tiết mục ví, giặm và đa phần đều có sáng tác của cụ Biên. Điều đó giúp ví, giặm Nghệ Tĩnh có một sức sống tự nhiên và khá mạnh mẽ trong tâm hồn nhân dân.
