Dấu chân mẹ tôi có bao giờ đi xa đâu, chỉ vòng quanh xóm thôn, đồng áng. Từ nhà ra đường, từ đường ra chợ và từ chợ lên chùa. Từ chùa, trong tâm tưởng mẹ mở ra bao điều thiện, bao ước vọng trải ra bao con đường cho con cái mình cất cánh, như nhà thơ Trương Nam Hương đã viết: “Cả lúc đã xuôi tay về với đất/ Ước mơ mẹ tôi không quá ngọn tre làng”.
Tác phẩm Trên vai mẹ của họa sĩ Trần Nguyên.
Giản dị vậy thôi mà mẹ thấu hiểu cái lẽ đời, từ lời ru, lời ăn tiếng nói, từ gia phong nếp nhà, nếp ruộng. Nhiều lúc tôi bần thần khi nhìn kỹ móng chân mẹ. Những kẽ móng chân lâu ngày lội ruộng tích tụ bùn đất. Mẹ cọ rửa thế nào chúng cũng không trôi đi hết. Mười chiếc móng chân ngả sang màu vàng thấm vị phèn chua của lam lũ như một chất keo.
Ôi! những cái móng chân già hơn cả tuổi mẹ đã ngấm vào đời mẹ hương vị đất đai ruộng đồng. Cái mùi đất ngai ngái, thênh thênh sau luống cày vỡ. Cùng cánh đồng ấy đất chiêm, đất mùa lại khác nhau. Đất chiêm hanh hao và se buốt, đất mùa nồng nã và chứa chan, đất lên mùi oi ả theo cái nắng chói chang, đất dịu hương khi lâm thâm mưa rắc hạt.
Và tôi càng sửng sốt khi nhìn kỹ vào gót chân của mẹ, gót chân nứt nẻ, chằng chịt vết rạn như vết rạn mặt đồng mùa hạn hán. Gót chân quen đi đất, chưa bao giờ ướm vào những đôi dép, đôi giày cao sang. Mẹ quen mộc mạc, đơn sơ nhưng ấm áp nghĩa tình tin cậy. Như cái mo cau mẹ thường gói cơm nếp nóng, như cái mo cau thành cái quạt nan trưa hè oi bức, thành cái gàu dai múc nước giếng trong.
Nhiều lúc cứ nhìn bàn chân mẹ, tôi lại nghĩ về chiếc mo cau ấp bẹ vào thân cau khắc đốt để che chở buồng cau non. Chiếc mo cau ấy một thời lũ trẻ chúng tôi buộc vào chân thay đôi giày chạy qua những triền cát nóng bỏng...
Công việc đồng áng của mẹ quanh năm thường lặp lại: chọn giống, gieo hạt, cấy mạ, gặt lúa. Ảnh Internet
Cuộc đời mẹ tất bật quay vòng như chong chóng thì bàn chân làm sao thong thả được. Bước chân khi nặng khi nhẹ, khi ngắn khi dài, khi nghiêng khi ngả, cứ đan xen nhau. Mẹ thức dậy sớm với tiếng gà, dấu chân lò dò ra giếng khi trời còn chập choạng. Và tiếng nước vo gạo, tiếng cơm sôi lục bục.
Tôi cứ thầm nghe cái âm thanh đó mà đoán ra dấu chân mẹ đang bấm nốt sẽ sàng cho một ngày mới. Dấu chân thật êm để không làm vỡ giấc ngủ người khác. Dấu chân mẹ quét sân, quét ra cả đường làng ngoài ngõ. Ôi mẹ của tôi, người luôn hướng đến sự vẹn toàn thông suốt, luôn biết nghĩ đến việc chung.
Công việc đồng áng của mẹ quanh năm thường lặp lại: chọn giống, gieo hạt, cấy mạ, gặt lúa. Hết mùa mẹ lại vun vén rạ rơm, “Lúa gặt rồi, rơm rạ bó vào nhau” (Nguyễn Minh Khiêm). Rạ rơm để nuôi ngọn lửa bếp nhà, nuôi nỗi bập bùng phấp phỏng của cả đời người. Rạ rơm để trải thành đệm êm ôm tròn giấc ngủ. Không gì êm ả hơn, đầm ấm bằng khi những sợi rơm vàng quấn quýt bàn chân mẹ.
Dấu bàn chân mẹ thật háo hức, chộn rộn khi ra chợ làng. Mẹ thích chợ bởi việc mua bán không chỉ giá cả đổi trao mà thèm được nghe tiếng người, thèm được nâng lên đặt xuống. Khi ấy tôi thấy bàn chân mẹ thật hồ hởi khi đứng khi ngồi, khi khom khi cúi.
Dấu bàn chân mẹ thật háo hức, chộn rộn khi ra chợ làng. Ảnh tư liệu của Huy Tùng
Hình như đến chợ, mẹ mới hóa thân, nhập vào với không khí nơi đây. Thì đây tất cả đều được tươi sạch, đều mới cắt, mới hái trong vườn, cất lên từ ao. Mẹ không chỉ hỏi mua mà còn bán, mẹ bán đi cái vất vả để mua cái niềm vui nhỏ bé.
Bàn chân mẹ thật thanh thản khi ướm lên bậc thềm cửa chùa, dấu chân nhẹ tênh, chậm rãi, tay lần tràng hạt, chân lần tháng năm. Mẹ bước chân mình vào cửa Phật, bỏ lại sau lưng những vất vả nhọc nhằn, những ưu tư vương vấn để hướng tới ánh hào quang chân thiện mở ra bao cõi ước mong. Dấu bàn chân mẹ như một dấu triện ấn xuống đất đai để từ đó mọc lên sự sống cây đời - Mẹ ơi!
