Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ, một hiện tượng tâm lý đang âm thầm chi phối hành vi, suy nghĩ và lối sống của giới trẻ, đó là hiệu ứng FOMO - viết tắt của “Fear of missing out”, tức nỗi sợ bị bỏ lỡ. Nếu như trước đây, FOMO được xem là biểu hiện phổ biến ở các thành phố lớn, nơi nhịp sống hiện đại và kết nối mạng phát triển, thì nay, tại những địa phương như Hà Tĩnh, hiệu ứng này cũng đang hiện hữu, đặc biệt trong cộng đồng học sinh, sinh viên.
FOMO bắt nguồn từ nhu cầu tâm lý sâu xa của con người là muốn được thuộc về một cộng đồng và không bị đứng ngoài các cơ hội, thông tin hay trải nghiệm. Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội, nền tảng số và các kênh truyền thông cá nhân đã vô tình khuếch đại nỗi lo này.
Giới trẻ Hà Tĩnh, với khả năng tiếp cận nhanh và rộng rãi các nền tảng số, đang trở thành nhóm đối tượng dễ bị tác động. Từ việc theo dõi tin tức, cập nhật trào lưu mới, cho đến tham gia các hoạt động, sự kiện đang “hot”, nhiều bạn trẻ không muốn mình trở thành người đứng ngoài cuộc.
Biểu hiện dễ thấy nhất của FOMO là việc giới trẻ luôn cầm điện thoại bên mình, thường xuyên kiểm tra mạng xã hội, cập nhật liên tục các xu hướng và cảm thấy không yên tâm nếu không bắt kịp.
Nhiều bạn chia sẻ, sẵn sàng thức khuya để đăng bài, chỉnh sửa video, theo dõi sự kiện hoặc kịp “bắt trend” mới nhất. Không ít học sinh, sinh viên dành trung bình 5 - 7 tiếng mỗi ngày cho mạng xã hội, không đơn thuần vì giải trí mà vì lo sợ mình bị tụt lại so với bạn bè.
Em Nguyễn Thị Hiền - sinh viên Trường Đại học Hà Tĩnh thừa nhận: “Mỗi ngày em dành hơn 5 tiếng lướt Facebook, TikTok. Nhiều khi thấy bạn bè đăng ảnh check-in ở quán cà phê hay tham gia sự kiện nào đó, em cũng cố gắng đi theo để không bị tụt lại phía sau mặc dù không thật sự hiểu là bản thân có nhu cầu để làm những việc đó hay không”.
Tuy nhiên, FOMO không chỉ giới hạn trong hành vi trực tuyến. Nó còn thể hiện qua việc lựa chọn học tập, nghề nghiệp, tham gia các hoạt động chỉ vì người khác đang làm. Nhiều bạn trẻ chạy theo hình ảnh thành công sớm, theo đuổi phong cách sống “trải nghiệm”, “đa nhiệm” nhưng thiếu định hướng rõ ràng. Nỗi sợ bỏ lỡ vô hình chung tạo ra áp lực tâm lý kéo dài, khiến các bạn dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tự ti, mất phương hướng.
Nếu không kiểm soát tốt, hiệu ứng FOMO có thể dẫn đến những hệ lụy đáng lo ngại. Tình trạng sống ảo, so sánh bản thân với hình ảnh lung linh trên mạng dễ gây ra tâm lý tự ti, lo âu, thậm chí trầm cảm. Mặt khác, việc đầu tư quá nhiều thời gian để “đu trend” khiến giới trẻ sao nhãng học tập, giảm hiệu quả công việc, đánh mất trải nghiệm thật và kỹ năng giao tiếp ngoài đời. Đặc biệt, một số trào lưu lệch chuẩn, độc hại nếu không được nhận diện kịp thời có thể dẫn đến hành vi lệch lạc, ảnh hưởng lâu dài tới nhân cách.
“Nếu không tham gia trend mới, em thấy mình bị lạc lõng khi trò chuyện cùng bạn bè. Có hôm em thức đến 1 - 2 giờ sáng chỉ để chỉnh sửa video cho kịp đăng”, Nguyễn Văn Gia Bảo (phường Trần Phú) tâm sự.
Hiệu ứng FOMO là hiện tượng tất yếu trong xã hội hiện đại, không phân biệt vùng miền. Điều quan trọng là giới trẻ cần được trang bị kỹ năng nhận diện và ứng phó với nó. Việc rèn luyện khả năng quản lý thời gian, phân biệt thông tin tích cực – tiêu cực, định hình giá trị cá nhân và lựa chọn mục tiêu sống phù hợp là những điều cần thiết. Mỗi bạn trẻ cần học cách sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ, thay vì trở thành nạn nhân của nó.
Bên cạnh nỗ lực cá nhân, vai trò định hướng của gia đình, nhà trường và tổ chức đoàn thể là hết sức quan trọng. Thông qua các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế và môi trường giáo dục tích cực, thanh thiếu niên sẽ có cơ hội kết nối nhiều hơn với cuộc sống thật, từ đó giảm dần sự phụ thuộc vào thế giới ảo.
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng FOMO cũng mang lại một số tác động tích cực. Nó tạo ra động lực để giới trẻ kết nối, nắm bắt xu hướng, từ đó phát triển kỹ năng, mở rộng cơ hội nghề nghiệp, khẳng định cá nhân. Nhiều bạn trẻ Hà Tĩnh đã biết tận dụng trào lưu mạng để sáng tạo nội dung, phát triển kênh cá nhân, bán hàng online hoặc lan tỏa các thông điệp cộng đồng như bảo vệ môi trường, hiến máu nhân đạo, hoạt động đoàn thể…
“Nhờ FOMO, các phong trào thanh niên của trường được lan tỏa nhanh hơn. Nhiều bạn chủ động tham gia chiến dịch môi trường, hiến máu nhân đạo do trường phát động, bởi không muốn mình là người đứng ngoài”, em Phạm Thùy Linh (Trường THPT Lý Tự Trọng, xã Thạch Hà) chia sẻ.
FOMO là dấu hiệu cho thấy giới trẻ đang ngày càng gắn bó với đời sống số, nhưng cũng đồng thời là lời cảnh báo về những mặt trái mà nó mang lại. Việc sống kết nối là cần thiết, nhưng không nên đánh đổi bằng sự mất cân bằng nội tâm và đánh mất giá trị thật. Khi biết làm chủ công nghệ và chọn lọc thông tin, giới trẻ Hà Tĩnh nói riêng và thanh niên Việt Nam nói chung sẽ có thể trưởng thành vững vàng trong thời đại số hóa toàn diện.
Hiệu ứng FOMO khiến người trẻ rơi vào trạng thái lo sợ bị bỏ lỡ cơ hội, thông tin hay trải nghiệm, dẫn đến tâm lý so sánh, đua đòi, chạy theo những giá trị vượt ngoài khả năng hoặc không thực sự cần thiết. Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh, tâm lý này dễ mất kiểm soát, khiến các bạn trẻ cuốn vào cuộc đua liên tục với những giá trị ảo. Khi kéo dài, FOMO gây tích tụ cảm xúc tiêu cực như lo lắng, tủi thân, mệt mỏi… và hoàn toàn có thể dẫn đến trầm cảm, rối loạn hành vi.
Bản sắc cá nhân là khi một người hiểu rõ mình là ai, muốn gì và sống theo giá trị đó. Nếu không có nền tảng này, người trẻ sẽ dễ bị tâm lý đám đông chi phối, không thể ra quyết định độc lập. Để hạn chế FOMO, các bạn cần nhận thức được vấn đề, hiểu rõ bản thân, chọn môi trường sống tích cực, xây dựng thời gian biểu hợp lý và sử dụng mạng xã hội một cách chủ động, có chọn lọc.
