Từ xa xưa, người dân đất học Hà Tĩnh đã luôn quan tâm công tác khuyến học, khuyến tài bằng các hoạt động như: dùng quỹ học điền (ruộng gây quỹ khuyến học) để biểu dương, khen thưởng các học sinh vượt khó, đỗ đạt cao...
Công tác khuyến học tại các dòng họ luôn được chuẩn bị chu đáo để tạo cho thế hệ sau hiểu và tiếp tục gìn giữ truyền thống của dòng tộc.
Ngày nay, hoạt động đó càng được nhân rộng và nhận được sự hưởng ứng, vào cuộc tích cực từ cấp ủy, chính quyền, các hội đoàn thể, tổ chức, cá nhân, gia đình, dòng họ, tạo nên phong trào khuyến học, khuyến tài rộng lớn.
Trong 5 năm (2015-2020), tổng nguồn quỹ khuyến học vận động đạt 346,458 tỷ đồng. Nguồn quỹ tăng theo từng năm, trong đó, năm 2019 so với năm 2014 tăng 300%.
Hội khuyến học các cấp đã khuyến dạy, khuyến học, khuyến nghề, khuyến tài, tặng thưởng và cứu trợ vùng lũ lụt cho 666.051 lượt giáo viên, học sinh, sinh viên từ nguồn quỹ trực tiếp vận động và học bổng của các tổ chức, cá nhân với tổng số tiền 283,984 tỷ đồng.
Phong trào khuyến học, khuyến tài phát triển rộng lớn tạo động lực cho các em học sinh vượt khó học giỏi (Ảnh tư liệu).
Từ đầu năm đến ngày 31/5/2021, toàn tỉnh đã vận động được 23,497 tỷ đồng; đã khuyến dạy, khuyến học, khuyến tài 6,42 tỷ đồng cho 13.640 lượt học sinh, sinh viên và giáo viên.
Trong đó, Quỹ Học bổng khuyến học Hồng Lam (thành lập từ năm 1999) hằng năm trao thưởng số tiền trung bình 400 triệu đồng, giúp đỡ các thầy cô giáo, các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong giảng dạy, học tập. Quỹ Khuyến học, khuyến tài Nguyễn Du (thành lập năm 2016), mỗi năm trao trung bình trên 1,2 tỷ đồng cho học sinh, sinh viên và giáo viên có thành tích trong học tập và giảng dạy.
Đặc biệt, đóng góp lớn vào nguồn quỹ khuyến học hằng năm không thể không nhắc đến vai trò của các dòng họ. Trên địa bàn tỉnh ta có hơn 5.000 dòng họ và chi họ, phần lớn các họ đều có hoạt động khuyến học, trong đó, 4.552 họ có ban khuyến học.
Phát huy truyền thống của dòng tộc, nhiều dòng họ đã có các hình thức khuyến học, khuyến tài năng động, sáng tạo nhằm giáo dục thế hệ con cháu.
Phát huy truyền thống của dòng tộc, nhiều dòng họ đã có các hình thức khuyến học, khuyến tài năng động, sáng tạo nhằm giáo dục thế hệ con cháu biết phát huy truyền thống hiếu học như các dòng họ: Trần Lê, xã Lâm Trung Thủy (Đức Thọ); Trần Đình Trấp, xã Xuân Lộc, Võ, xã Vượng Lộc (Can Lộc); Phan Văn, tổ dân phố Phú Nghĩa, thị trấn Lộc Hà (Lộc Hà); Trần Trình, phường Kỳ Long (TX Kỳ Anh); Trần Hữu, phường Thạch Quý (TP Hà Tĩnh)...
Ông Trần Hữu Tần - Trưởng ban Khuyến học dòng họ Trần Hữu chia sẻ: “Dòng họ Trần Hữu ở Thạch Quý chỉ có 65 gia đình, nhưng với truyền thống hiếu học từ xưa, con cháu thời nay luôn quan tâm đến công tác khuyến học, khuyến tài. Ngoài số tiền quỹ khuyến học 50.000 đồng/hộ/năm, hầu như gia đình nào cũng đóng góp thêm, thậm chí các gia đình còn kêu gọi con em xa quê ủng hộ quỹ. Vì vậy, quỹ khuyến học của dòng họ luôn tăng theo từng năm và số dư đến nay đã có gần 100 triệu đồng”.
Ông Trần Hữu Tần - Trưởng ban Khuyến học dòng họ Trần Hữu, phường Thạch Quý (TP Hà Tĩnh) tổng hợp danh sách các con cháu trong dòng họ có thành tích học tập tốt để khen thưởng trong lễ tế tổ sắp tới.
Theo đó, mỗi năm vào rằm tháng 7, sau lễ tế tổ tại nhà thờ, những con cháu có thành tích học tập tốt từ học sinh tiểu học đến cao học đều được dòng họ Trần Hữu biểu dương, phát thưởng và được báo công trước nhà thờ họ. Đây trở thành niềm tự hào, vinh dự khuyến khích các con cháu nỗ lực học tập để được vinh danh, báo công.
Ông Nguyễn Xuân Trường - Phó Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh cho biết: “Với phương châm xã hội hóa giáo dục, thời gian qua, hội khuyến học các cấp đã đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, hội viên và Nhân dân về công tác khuyến học, khuyến tài; tập trung huy động sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị, tổ chức, cá nhân trong toàn xã hội, vận động toàn dân hưởng ứng, tham gia đóng góp và sử dụng có hiệu quả nguồn quỹ khuyến học.
Thời gian tới, Thường trực Tỉnh hội sẽ tiếp tục chỉ đạo từng cấp hội xây dựng tiêu chí, đối tượng, định mức học bổng, khuyến học, khuyến dạy, khuyến tài, khuyến nghề phù hợp với khả năng thực tế địa phương, cơ quan, đơn vị. Tăng cường công tác quản lý, kiểm tra giám sát các hoạt động thu chi quỹ hội; có các giải pháp vận động, quản lý nguồn quỹ an toàn và minh bạch trong huy động và quản lý nguồn quỹ”.
