Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

(Baohatinh.vn) - Thế hệ học sinh phổ thông của chúng tôi thời ấy, đọc thơ Lê Anh Xuân như tìm thấy hơi thở thời đại. Một thời đại mà chủ nghĩa anh hùng cách mạng thấm sâu vào thế hệ trẻ, nhiều nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ với những tác phẩm “đứng ngang tầm chiến lũy” gieo vào lòng Nhân dân niềm tin mãnh liệt chiến thắng của dân tộc, thôi thúc tuổi trẻ lên đường...

Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

Bộ đội ta tiến vào thành nội Huế, Tết Mậu Thân, ngày 2/2/1968 (ảnh Internet)

Lê Anh Xuân tên thật là Ca Lê Hiến, sinh năm 1940 tại quê hương Bến Tre đồng khởi. Năm 1954, anh là một trong những học sinh từ miền Nam ra tập kết miền Bắc. Năm 1962, anh tốt nghiệp Khoa Sử - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Là sinh viên xuất sắc, anh được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy. Năm 1964, được nhà trường gửi đi học nghiên cứu sinh ở nước ngoài nhưng anh đã từ chối niềm vinh hạnh này, chọn cho mình con đường gian khổ nhất: khoác ba lô, vượt Trường Sơn đi cứu nước.

Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

Nhà thơ Lê Anh Xuân hy sinh trong đợt Tổng tấn công mùa xuân Mậu Thân năm 1968 (ảnh internet).

Anh là một nhà thơ vừa cầm súng, vừa cầm bút, đã anh dũng hy sinh tại vùng ven Sài Gòn trong đợt Tổng tấn công mùa xuân Mậu Thân năm 1968, khi mới 28 tuổi. Tuy tuổi xuân của anh ngắn ngủi, nhưng Lê Anh Xuân vẫn sống mãi trong lòng Nhân dân Việt Nam. Anh đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.

Trở lại sự nghiệp cầm bút của anh, vốn xuất thân trong một gia đình trí thức, nên từ nhỏ, Lê Anh Xuân đã được nuôi dưỡng nhân cách văn hóa. Vốn có tư chất thông minh, ham học hỏi, ham khám phá và có năng khiếu thơ từ nhỏ nên anh đã sớm bộc lộ tài năng qua từng trang viết.

Nhiều người đọc thơ Lê Anh Xuân, đều có nhận xét rằng: Thơ Lê Anh Xuân đầy chất thép nhưng trong chất thép ấy lại toát lên nồng nàn tình yêu con người, tình yêu quê hương, tình yêu Tổ quốc da diết.

Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

Thơ Lê Anh Xuân đầy chất thép nhưng trong chất thép ấy lại toát lên nồng nàn tình yêu con người, tình yêu quê hương, tình yêu Tổ quốc da diết (ảnh Internet).

Nhắc tới Lê Anh Xuân, chắc hẳn nhiều người không quên bài thơ “Dáng đứng Việt Nam”:

Anh tên gì hỡi anh yêu quý

Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng

Như đôi dép dưới chân anh giẫm lên bao xác Mỹ

Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong.

Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ

Anh chẳng để lại gì cho riêng anh

trước lúc lên đường

Chỉ để lại dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ:

Anh là chiến sĩ Giải phóng quân

Tên anh đã thành tên đất nước.

Nhà thơ Giang Nam đã từng tâm sự với bè bạn: “Lê Anh Xuân là người dễ xúc động và chính sự xúc động ấy đã hình thành cho anh một tứ thơ trong đầu. Trường hợp bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” là một ví dụ. Tôi nhớ đêm đó là một đêm cuối tháng 3/1968, tôi được cấp trên cử đi nói chuyện thời sự cho anh em giới văn nghệ nghe về cuộc Tổng tiến công mùa xuân Mậu Thân năm 1968. Khi tôi kể về trận đánh tại sân bay Tân Sơn Nhất, có một chiến sĩ giải phóng quân khi hy sinh người vẫn đứng thẳng, lưng tựa vào chiếc máy bay trực thăng, hai tay cầm súng giương lên sẵn sàng nhả đạn... Lúc đó, Lê Anh Xuân ngồi ở hàng ghế đầu đã khóc rưng rức. Đêm ấy, anh thức thâu đêm, để bài thơ “Dáng đứng Việt Nam ra đời”.

Vào năm 1972, chúng tôi đã chuyền tay nhau đọc rồi chép vào sổ tay những bài thơ hay trong tập “Hoa Dừa”. Biết bao người lính trẻ trên đường ra mặt trận thời ấy có tập thơ “Hoa dừa” trong chiếc ba lô theo suốt cuộc hành quân.

Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

Phải yêu da diết quê hương, suốt đời mang nặng tình đất, tình người quê hương mới có những bài thơ đọng lại trong trái tim người đọc về một vùng quê Bến Tre đồng khởi. (ảnh Internet).

Phải yêu da diết quê hương, suốt đời mang nặng tình đất, tình người quê hương mới có những bài thơ đọng lại trong trái tim người đọc về một vùng quê Bến Tre đồng khởi. Một vùng quê hữu tình, khi những hàng dừa xanh, như mái tóc xanh dài của người con gái soi bóng xuống dòng kênh xanh. Nhưng đằng sau vẻ đẹp lãng mạn ấy, cây dừa Bến Tre là biểu tượng của Nhân dân Bến Tre hiên ngang, bất khuất. Cây dừa mang hơi thở cha ông bốn nghìn năm dựng và giữ nước:

Dừa ơi dừa! Người bao nhiêu tuổi

Mà lá tươi xanh mãi đến giờ

Tôi nghe gió ngàn xưa đang gọi

Xào xạc lá dừa hay tiếng gươm khua.

Người Bến Tre mang khí phách anh hùng dân tộc, như “rễ dừa bám sâu vào lòng đất” để đưa dừa “Theo đoàn quân thành lá ngụy trang”. Dẫu mưa bom bão đạn, dẫu công sự giăng như lũy như thành, nhưng cây dừa vẫn xanh tươi, khi sự sống hồi sinh:

Đất quê hương nát bầm vết đạn

Đã nuôi dừa năm tháng xanh tươi

Ôi có phải dừa hút bao cay đắng

Để trổ ra những trái ngọt cho đời

Tôi nghĩ nhiều năm nữa đi qua, bài thơ “Dừa ơi” trong tập “Hoa dừa” của nhà thơ Lê Anh Xuân sẽ trở thành những dòng sử thi mang dấu ấn sâu đậm về đất và người Bến Tre trong cuộc chiến tranh chống Mỹ đầy gian lao mà vô cùng anh dũng.

Lê Anh Xuân - vóc nhà thơ “đứng ngang tầm chiến lũy”

Nhà thơ Lê Anh Xuân (bìa trái), chị Loan - vợ nhà văn Anh Đức và nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu tại Hà Nội năm 1964. Ảnh: Tư liệu

Con người nếu không có tình yêu quê hương thì không có tình yêu Tổ quốc. Con người càng giàu tình yêu quê hương bao nhiêu, càng giàu tình yêu Tổ quốc bấy nhiêu. Tình yêu quê hương và tình yêu Tổ quốc đã thấm đẫm trong thơ anh. Khi Lê Anh Xuân rời quê hương, anh nhớ Bến Tre và nhớ đồng bằng sông Cửu Long da diết, nhưng khi anh rời Thủ đô Hà Nội lại nhớ miền Bắc đến nao lòng:

Nhớ những chiều nhìn về phương Bắc

Thấy xa xa đàn cò trắng bay về

Tôi ngỡ trên lưng cò có chút bùn miền Bắc

Dù cánh cò chẳng bay tới ngoài kia

Qua bài thơ “Gửi miền Bắc”, có thể hiểu được tâm trạng của anh, mỗi lần mở “Đài Tiếng nói Việt Nam” là trái tim anh lại đập vội. Bởi xa cách ngàn trùng, anh rất khao khát được đón nhận hơi thở cuộc sống hằng ngày của Nhân dân miền Bắc. Anh nhớ cái rét miền Bắc thấu da, thấu thịt và thấy thương khi bà con xuống đồng cày cấy. Lê Anh Xuân đã bộc lộ lòng mình “Tôi đau đớn Mỹ dội bom tàn phá/ Tất cả những gì tôi quý tôi yêu”. Nhà thơ không chỉ trải lòng mình với ruộng đồng, xưởng máy, vỉa than đen ở hậu phương miền Bắc, anh còn mang nỗi nhớ hoài cổ của mình đến với Đèo Ngang, dầu anh chưa được đặt chân tới, nhưng “Thơ Bà Huyện Thanh Quan tôi đã thuộc lòng”.

Đọc thơ Lê Anh Xuân, người đọc cảm nhận được đằng sau ngồn ngộn hình ảnh và âm thanh cuộc sống, anh biết lựa chọn những chi tiết “đắt nhất” để đưa vào thơ. Anh đã dùng lối “đòn bẩy” để khái quát điều mình gửi gắm qua thơ thành ý chí, thành hành động của hàng triệu người:

Cả hai miền cùng một ngôi sao đỏ

Cùng ánh trăng soi ngọn súng trường

Hố bom trong này giống hố bom ngoài ấy

Cả hai miền cùng một kẻ thù chung.

Khi bàn luận về thơ, nhà thơ Sóng Hồng đã từng nhận định: “Thơ là nghệ thuật cao quý tinh vi” và trong văn học hiện thực XHCN “Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp”. Nhà thơ Lê Anh Xuân đã đạt được đỉnh cao cả 2 phương diện về tư tưởng và nghệ thuật.

Với niềm đam mê thơ cháy bỏng và sự lao động nghiêm túc trong môi trường gian khổ, ác liệt nhất, Lê Anh Xuân dầu “chẳng để lại gì cho riêng anh trước lúc lên đường” nhưng để nhiều bài thơ hay đi cùng năm tháng. Tôi tin rằng, với thế hệ trẻ hôm nay, thơ Lê Anh Xuân vẫn là lời gửi gắm thiêng liêng về tình yêu quê hương, tình yêu Tổ quốc và lý tưởng sống của thanh niên trong mọi thời đại.

Chủ đề Sáng tác Văn học Nghệ thuật

Đọc thêm

Podcast Truyện ngắn: Bạn mới

Podcast Truyện ngắn: Bạn mới

Trời thu trong xanh vời vợi. Một năm học mới đang bắt đầu, một tình bạn mới cũng chỉ vừa bắt đầu. Phía trước, còn bao nhiêu khó khăn và thử thách, nhưng chắc chắn chúng tôi sẽ luôn cố gắng để vượt qua...
Kế tục truyền thống, tập trung xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới

Kế tục truyền thống, tập trung xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới

Cách đây 80 năm, ngày 28/8/1945, trong Tuyên cáo của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bộ Thông tin - Tuyên truyền (tiền thân của Bộ VH-TT&DL ngày nay) được thành lập. Tròn 8 thập kỷ hình thành và phát triển, đội ngũ những người làm công tác văn hóa Việt Nam nói chung, Hà Tĩnh nói riêng đã không ngừng lớn mạnh, trưởng thành về mọi mặt, đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Sơ đồ tham quan Triển lãm thành tựu đất nước 80 năm

Sơ đồ tham quan Triển lãm thành tựu đất nước 80 năm

Không gian triển lãm của Hà Tĩnh tại khu vực sảnh 5-7, được thiết kế thành 3 phân khu nổi bật, gồm: Hành trình 80 năm chiến đấu - xây dựng - hội nhập; những thành tựu KT-XH thời kỳ đổi mới; Hà Tĩnh vươn ra thế giới - Khát vọng phát triển bền vững. Triển lãm khai mạc tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia hôm nay, mở cửa đến hết ngày 5/9.
Quốc kì Việt Nam tung bay trong đại nhạc hội âm nhạc 8Wonder đẳng cấp nhất tháng 8

Quốc kì Việt Nam tung bay trong đại nhạc hội âm nhạc 8Wonder đẳng cấp nhất tháng 8

Hơn 5 tiếng đồng hồ sống trong lễ hội âm nhạc, hơn 30 bài hát được trình diễn bởi các ngôi sao hàng đầu J Balvin, DJ Snake, The Kid LAROI, DPR Ian, Soobin, Hoà Minzy, tlinh, Trọng Hiếu, cùng khoảnh khắc kết show mãn nhãn với màn pháo hoa ngợp trời… tất cả khiến hơn 50.000 khán giả có mặt tại siêu nhạc hội 8Wonder vỡ oà cảm xúc.
Podcast truyện ngắn: Giếng xưa vẫn đợi

Podcast truyện ngắn: Giếng xưa vẫn đợi

Câu chuyện về tình yêu, sự đợi chờ của người con gái nơi quê nhà, không chỉ là nỗi nhớ thương, mất mát, mà còn là sức mạnh của lòng chung thủy, niềm tin và sự hy sinh âm thầm...
“Mưa đỏ” - Bi tráng, hào hùng và mãn nhãn

“Mưa đỏ” - Bi tráng, hào hùng và mãn nhãn

Hàng trăm khán giả Hà Tĩnh có mặt trong buổi chiếu đầu tiên bộ phim “Mưa đỏ” đã không khỏi xúc động và trào dâng niềm tự hào về công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc non sông.
Podcast tản văn: Hương thị mùa thu

Podcast tản văn: Hương thị mùa thu

Mùa thu đến mang theo mùi hương của một loài quả rất đặc trưng của mùa, đó là quả thị. Hương thị cũng gắn liền với những kỷ niệm ngọt ngào của tuổi thơ.
24 giờ chơi Tết độc lập ở Hà Nội

24 giờ chơi Tết độc lập ở Hà Nội

Gợi ý một số hoạt động phải xem trong ngày 2/9 và một số điểm tham quan, ăn uống, vui chơi đậm chất Hà Nội cho du khách đến từ miền Trung và miền Nam.
ADB mong muốn xây dựng mô hình du lịch "chữa lành" tại Hà Tĩnh

ADB mong muốn xây dựng mô hình du lịch "chữa lành" tại Hà Tĩnh

Trong xu thế ngày càng nhiều người Việt lựa chọn rời xa phố thị, tìm đến thiên nhiên và sự tĩnh lặng để chữa lành cả thể chất lẫn tinh thần, ADB định hướng phát triển du lịch "chữa lành", tận dụng lợi thế giữa rừng núi, thiên nhiên nhằm thu hút du khách trải nghiệm tại Hà Tĩnh.
Hơn 1.000 khán giả Hà Tĩnh đặt vé xem phim "Mưa đỏ"

Hơn 1.000 khán giả Hà Tĩnh đặt vé xem phim "Mưa đỏ"

Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, khán giả cả nước, trong đó có Hà Tĩnh sẽ được thưởng thức bộ phim điện ảnh “Mưa Đỏ” – một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, khát vọng hòa bình và hòa hợp dân tộc.
Kịch bản Lễ kỷ niệm diễu binh, diễu hành sáng 2/9

Kịch bản Lễ kỷ niệm diễu binh, diễu hành sáng 2/9

Chương trình diễu binh, diễu hành sáng 2/9 gồm không quân bay chào mừng, diễu binh diễu hành các khối theo thứ tự diễu hành của các khối nghi trượng, diễu binh của các khối đi bộ, các khối Quân đội nhân dân Việt Nam trước, sau đó đến các khối quân đội nước ngoài, rồi đến khối dân quân, du kích, các khối công an. Kịch bản chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt. 
Podcast truyện ngắn: Giữa lằn ranh sinh tử

Podcast truyện ngắn: Giữa lằn ranh sinh tử

Để giữ bình yên cuộc sống, người chiến sĩ công an đều có những lần đối diện ranh giới sống - chết, giữa nhiệm vụ và tình thân. Câu chuyện của Thượng úy Trần Long là 1 trong số đó...
Đưa nghệ thuật biểu diễn tới gần hơn với công chúng Hà Tĩnh

Đưa nghệ thuật biểu diễn tới gần hơn với công chúng Hà Tĩnh

Nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân, thời gian qua, các đơn vị nghệ thuật và cơ quan liên quan ở Hà Tĩnh không ngừng tìm tòi hướng đi đưa nghệ thuật biểu diễn đến gần hơn với khán giả, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.