Chính quyền Campuchia ngày 7/1 thông báo đã bắt ông trùm lừa đảo Chen Zhi cùng hai công dân Trung Quốc khác là Xu Ji Liang và Shao Ji Hui trong khuôn khổ cuộc điều tra chống tội phạm xuyên biên giới được tiến hành với giới chức Bắc Kinh.
Nhà chức trách Mỹ và Anh trước đó truy tố Chen với cáo buộc cầm đầu một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia chuyên bóc lột lao động và lừa đảo trực tuyến các nạn nhân trên toàn thế giới.
Những vụ lừa đảo này thường bắt đầu một cách không ai ngờ tới, từ tin nhắn mời chào công việc bán thời gian, hỏi về thời gian rảnh cuối tuần hay đơn giản chỉ là lời "xin chào". Chỉ cần trả lời, nạn nhân sẽ dần bị kéo vào những cuộc đối thoại tưởng chừng như vô hại, nhưng cuối cùng sẽ khiến tiền trong tài khoản của họ bốc hơi.
Thiệt hại về người là vô cùng lớn. Hàng trăm nghìn người được cho là đang bị mắc kẹt trong những khu phức hợp quy mô lớn khắp Đông Nam Á và bị ép buộc thực hiện các hành vi lừa đảo trực tuyến với mục đích duy nhất là chiếm đoạt tiền trong tài khoản của họ.
Giới chuyên gia cảnh báo ngay cả khi những ông trùm khét tiếng như Chen Zhi bị bắt, việc triệt phá ngành công nghiệp lừa đảo trị giá hàng chục tỷ USD này vẫn cực kỳ khó khăn với rất nhiều lý do khác nhau.
Quân đội Myanmar hồi tháng 10 năm ngoái từng mở chiến dịch đột kích vào KK Park, một trong những khu phức hợp lừa đảo nổi tiếng nhất đất nước nằm dọc biên giới với Thái Lan, và tuyên bố đóng cửa mọi hoạt động tại đây. Tuy nhiên, KK Park chỉ là một trong hàng chục trung tâm lừa đảo dọc biên giới Thái Lan - Myanmar.
Mọi thứ vẫn diễn ra bình thường tại các trung tâm lừa đảo khác ở Myanmar, nơi những nạn nhân bị buôn bán từ khắp nơi trên thế giới vẫn chờ được giải cứu. Các trung tâm này thậm chí còn hoạt động sôi nổi hơn khi đón làn sóng người tháo chạy từ KK Park.
Hàng trăm trung tâm lừa đảo khác với hình thức hoạt động tương tự nằm rải rác khắp Đông Nam Á. Điều này cho thấy việc triệt phá ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến, vốn có thể nhanh chóng chuyển địa điểm hoạt động và nối lại hoạt động sau những đợt truy quét, khó khăn đến mức nào.
Các khu phức hợp lừa đảo thường được xây dựng ở vùng núi hoặc vùng nông thôn hẻo lánh nhằm tránh tối đa việc bị giám sát. Chúng có đầy đủ khu nhà ở, cửa hàng, thậm chí cả địa điểm giải trí riêng để tách biệt với thế giới bên ngoài. Các chủ thầu thường xây dựng một khu duy nhất rồi cho nhiều công ty thuê lại không gian bên trong, nhờ vậy nhiều đường dây có thể hoạt động song song với nhau.
Không ít cơ sở còn hoạt động ngang nhiên nhờ được các quan chức hoặc nhóm vũ trang địa phương bảo kê. Những mô hình nhỏ hơn cũng tồn tại, ẩn mình trong các tòa nhà văn phòng hợp pháp hay thậm chí chỉ là một ngôi nhà thuê giữa khu dân cư.
Các trung tâm lừa đảo có nguồn gốc từ những sòng bạc, cả trực tiếp và trực tuyến, vốn đã nở rộ khắp Đông Nam Á suốt thập kỷ qua. Chỉ tính riêng năm 2021, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Chống ma túy và Tội phạm đã thống kê được hơn 340 casino có giấy phép và không giấy phép trong khu vực.
Khi đại dịch Covid-19 bùng phát và các biện pháp hạn chế đi lại nghiêm ngặt khiến khách đến đánh bạc biến mất và doanh thu cạn kiệt, một số casino đã chuyển hướng kinh doanh. Họ chuyển sang mô hình mới, sử dụng chính cơ sở hạ tầng và nhân lực sẵn có của sòng bạc để lừa đảo nạn nhân trên toàn thế giới thông qua những mánh khóe trên không gian mạng.
Ước tính có khoảng 120.000 người tại Myanmar đang bị ép buộc làm việc trong các đường dây lừa đảo trực tuyến, cùng với 100.000 người khác tại Campuchia, theo báo cáo năm 2023 từ Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc.
Các nhà điều tra cho biết không ít người đã bị dụ dỗ đến những trung tâm lừa đảo bởi lời hứa hão huyền về mức lương trong mơ hay công việc văn phòng nhẹ nhàng.
Ban đầu, hầu hết người lao động đến từ Trung Quốc và các quốc gia nói tiếng Hoa. Song hiện nay, theo Văn phòng Liên Hợp Quốc về Chống Ma túy và Tội phạm, nhân lực được tuyển dụng từ ít nhất 56 quốc gia, trải dài từ Indonesia đến Liberia.
Với không ít người, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều so với những gì được quảng cáo. Những người từng làm việc tại các trung tâm lừa đảo cho biết họ thường bị tịch thu hộ chiếu để không thể bỏ trốn. Chỉ quản lý cấp cao và các trợ thủ thân tín mới được phép đi lại tự do. Những ai không đạt "doanh số" lừa đảo thường bị đánh đập hoặc chịu các hình phạt thể xác khủng khiếp khác.
Những kẻ lừa đảo luôn "tung lưới" trên diện rộng, nhắm vào các nạn nhân trên khắp thế giới và việc tiếp cận họ ngày càng trở nên dễ dàng hơn nhờ các công cụ dịch thuật AI.
Tại Philippines, cơ quan chức năng hồi tháng 3/2024 đột kích một khu phức hợp lừa đảo, nơi chuyên lừa đảo người Trung Quốc bằng kịch bản đầu tư giả mạo. Theo một kịch bản mà truyền thông thu thập được, những kẻ lừa đảo sử dụng các tin nhắn soạn sẵn, giả danh nhân viên cấp cao từ Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc và thuyết phục nạn nhân đầu tư vào hợp đồng dầu thô tương lai.
Năm ngoái, khoảng 50 người Hàn Quốc đã được hồi hương từ Campuchia sau khi bị bắt vì cáo buộc làm việc cho các đường dây lừa đảo trực tuyến.
Mỹ cũng đang nhắm vào các mạng lưới đứng sau những âm mưu lừa đảo như vậy. Trong một bản cáo trạng chống lại Chen Zhi vào năm ngoái, các công tố viên cho biết tổ chức của ông trùm này đã lừa ít nhất 250 người Mỹ với số tiền lên tới hàng triệu USD, trong đó một nạn nhân mất đến 400.000 USD tiền điện tử. Theo Bộ Tài chính Mỹ, người Mỹ đã mất ít nhất 10 tỷ USD vì các vụ lừa đảo liên quan đến khu vực Đông Nam Á chỉ riêng trong năm 2024.
Các chiêu trò lừa đảo được thực hiện dưới vô số hình thức, từ những kế hoạch đầu tư tiền điện tử hay "làm nhiệm vụ nhận tiền", trong đó nạn nhân được yêu cầu trả tiền để mở khóa nhiệm vụ tiếp theo với mức thưởng hấp dẫn hơn.
Đa phần trường hợp, nạn nhân thường nhận được số tiền thưởng nhỏ ban đầu, sau đó, họ bị cuốn theo và nạp thêm số tiền lớn để rồi cuối cùng hứng chịu tổn thất nặng nề. Những kẻ lừa đảo thường tạo ra cảm giác cấp bách, cảnh báo nạn nhân rằng họ sẽ bỏ lỡ cơ hội nếu không đầu tư trước một thời hạn nhất định.
Mặc dù những đợt truy quét và đột kích của chính phủ các nước đã giúp đóng cửa một số trung tâm lừa đảo và giải cứu hàng nghìn nạn nhân bị lao động cưỡng ép, giới chuyên gia cho rằng những ông trùm đứng sau các đường dây này phần lớn vẫn chưa bị đụng đến. Các trung tâm lừa đảo mới vẫn tiếp tục mọc lên khắp Đông Nam Á và những khu vực khác, dưới sự điều khiển của những ông trùm như Chen Zhi.
"Nếu chúng ta chỉ giải cứu nạn nhân mà không bắt những kẻ đứng sau, đặc biệt là các băng nhóm mafia hay những tập đoàn xuyên quốc gia núp bóng, việc này chỉ như bắt cóc bỏ đĩa", Jay Kritiya, điều phối viên từ Mạng lưới Xã hội Dân sự về Hỗ trợ Nạn nhân Buôn bán người, nhấn mạnh. "Chúng có thể tìm thêm những nạn nhân mới. Chúng có thể lừa đảo ở bất cứ đâu".
