Chuột là loại gặm nhấm mang nhiều mầm bệnh, sinh sôi nhanh. Do đặc tính sống ở môi trường ẩm thấp, cống rãnh, kho thực phẩm hoặc khu vực ngập úng và chạy khắp nơi, chuột dễ dàng phát tán mầm bệnh. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc thực phẩm, nguồn nước ô nhiễm hoặc hít phải bụi chứa phân, nước tiểu của loài gặm nhấm này.
Y học thế giới đến nay ghi nhận chuột có thể lây truyền cho người nhiều bệnh nguy hiểm như dịch hạch, xoắn khuẩn vàng da, thậm chí bệnh dại, Hantavirus (chủng Andes)... Mới nhất, ổ dịch Hantavirus được ghi nhận trên một tàu du lịch giữa ở Đại Tây Dương, 8 người mắc bệnh, trong đó 3 tử vong.
Dưới đây là những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do chuột, theo BS.CKI Nguyễn Hoàng Anh, đơn vị Bệnh nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.
Hantavirus - bệnh nguy hiểm từ loài gặm nhấm
Hantavirus là tên gọi của một nhóm virus thuộc họ Hantaviridae, có nguồn chứa tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm, chủ yếu là chuột, lây sang người qua phân, nước tiểu hoặc nước bọt của động vật nhiễm bệnh. Người mắc thường sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, sau đó có thể khó thở, tổn thương phổi hoặc suy hô hấp nặng.
Virus có thể phát tán khi con người hít phải bụi chứa mầm bệnh từ phân hoặc nước tiểu chuột khô trong kho cũ, nhà bỏ hoang, cống rãnh hoặc khu vực vệ sinh kém. Hantavirus có nhiều chủng khác nhau và thường gắn với một loài gặm nhấm vật chủ nhất định. Các loài này mang virus trong cơ thể nhưng không biểu hiện bệnh, do virus đã thích nghi lâu dài với vật chủ tự nhiên.
Virus Andes được tìm thấy tại Nam Mỹ là chủng Hantavirus duy nhất có khả năng lây truyền từ người sang người.
Khi lây sang người, Hantavirus có thể gây các hội chứng nhiễm trùng nặng như suy hô hấp hoặc suy thận cấp, với tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.
Leptospirosis - bệnh xoắn khuẩn vàng da xuất huyết
Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Leptospira tồn tại trong động vật gặm nhấm (chuột), chó, heo, bò, ngựa. Vi khuẩn phát tán ra môi trường nước, bùn đất. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nước ô nhiễm qua da trầy xước hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng. Đây là lý do bệnh thường xuất hiện sau mưa lũ, ngập nước hoặc ở người làm nông nghiệp, công nhân vệ sinh môi trường.
Triệu chứng ban đầu của Leptospirosis khá giống cúm với sốt cao, đau đầu, đau cơ, đặc biệt đau bắp chân. Tuy nhiên, ở giai đoạn nặng, bệnh có thể gây vàng da, suy gan, suy thận, xuất huyết phổi và nhiễm trùng huyết. Một số trường hợp diễn tiến nhanh đến suy đa cơ quan nếu không điều trị sớm bằng kháng sinh. Vi khuẩn có thể tồn tại lâu trong môi trường ẩm ướt, khiến nguy cơ lây lan tăng cao tại khu vực vệ sinh kém hoặc thường xuyên ngập úng.
Salmonellosis - bệnh nhiễm khuẩn đường ruột
Khi chuột tiếp xúc với thực phẩm trong kho chứa, bếp ăn hoặc khu chế biến, vi khuẩn Salmonella có thể phát tán và gây ngộ độc cho nhiều người cùng lúc. Người bệnh thường xuất hiện tiêu chảy, đau bụng, sốt, buồn nôn. Trong trường hợp nặng có thể mất nước nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng lan rộng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người già.
Dịch hạch
Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm từng gây ra các đại dịch lớn trong lịch sử loài người như "Cái chết đen" ở châu Âu thế kỷ 14, khiến hàng chục triệu người tử vong.
Bệnh do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, lây từ chuột sang người chủ yếu qua bọ chét ký sinh trên chuột. Bọ chét hút máu động vật nhiễm khuẩn, sau đó truyền vi khuẩn sang người qua vết cắn. Từ đó, mầm bệnh lan rộng trong cộng đồng.
Hiện nay, dịch hạch ít gặp hơn trước nhờ con người có ý thức cải thiện vệ sinh và kiểm soát dịch tễ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vẫn xếp vào dịch hạch nhóm truyền nhiễm nguy hiểm cần giám sát vì có khả năng lây lan nhanh và gây tử vong cao nếu không phát hiện kịp thời.
Bệnh sốt do chuột cắn (RBF)
Đây là một bệnh nhiễm trùng toàn thân ít gặp, gây bởi vi khuẩn Streptobacillus hoặc Spirillum. Bệnh xảy ra khi vi khuẩn từ chuột hoặc các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh truyền sang người thông qua vết cắn, vết cào hoặc tiếp xúc với dịch tiết của chúng. Biểu hiện của bệnh là sốt cao, phát ban, đau khớp và có thể nhiễm trùng huyết.
Phòng bệnh quan trọng nhất là kiểm soát môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với chuột. Người dân cần giữ nhà cửa sạch sẽ, bảo quản thực phẩm kín, xử lý rác đúng cách và loại bỏ nơi trú ẩn của chuột. Khi dọn dẹp khu vực có phân chuột, cần đeo khẩu trang, găng tay và làm ẩm bề mặt bằng dung dịch sát khuẩn để hạn chế phát tán bụi chứa mầm bệnh.
Ngoài ra, cần rửa tay sạch sau khi tiếp xúc môi trường nguy cơ, không dùng thực phẩm hoặc nguồn nước nghi ô nhiễm. Bác sĩ Hoàng Anh khuyến cáo người có triệu chứng sốt, đau cơ, tiêu chảy hoặc khó thở sau tiếp xúc với chuột cần đến bệnh viện sớm để khám và xử trí kịp thời.
