Trong những năm gần đây, cúm mùa và các bệnh viêm đường hô hấp ngày càng phổ biến, đặc biệt vào thời điểm giao mùa, thời tiết lạnh ẩm hoặc khi cơ thể suy nhược.
Y học cổ truyền cho rằng, khi chính khí mạnh, cơ thể có thể tự chống đỡ các bệnh thường gặp như cúm, cảm lạnh, viêm đường hô hấp. Ngược lại, nếu chính khí suy yếu, chỉ cần thời tiết thay đổi nhẹ, cơ thể cũng dễ sinh bệnh.
Nuôi dưỡng chính khí là quá trình ăn, ngủ, sinh hoạt đúng cách, điều hòa thân tâm và được duy trì đều đặn trong đời sống hằng ngày.
1. Chính khí là gì?
Trong y học cổ truyền có câu: "Chính khí tồn nội, tà bất khả can" – nghĩa là khi chính khí đầy đủ thì tà khí không thể xâm nhập. Chính khí là tổng hòa của khí, huyết, âm dương và chức năng tạng phủ, phản ánh sức sống và khả năng tự điều chỉnh của cơ thể.
Người có chính khí thịnh thường:
Ít khi bị cảm cúm dù thời tiết thay đổi
Nếu mắc bệnh thì nhẹ và nhanh hồi phục
Ít gặp biến chứng như viêm phế quản, viêm phổi…
Ngược lại, người chính khí suy yếu thường dễ cảm lạnh, ho dai dẳng, sổ mũi, viêm họng, viêm phổi tái đi tái lại.
Theo y học cổ truyền, chính khí được hình thành chủ yếu từ ba yếu tố: Khí của phế, khí của tỳ và tinh khí của thận. Nuôi dưỡng tốt ba nền tảng này chính là cách phòng bệnh bền vững nhất.
2. Cách nuôi dưỡng chính khí phòng bệnh hiệu quả
2.1. Ăn uống đúng để nuôi dưỡng chính khí từ gốc
Chính khí được sinh ra hằng ngày từ ăn uống thông qua hoạt động của tỳ vị. Vì vậy, cần ăn ấm, ăn chín, ăn điều độ. Thức ăn quá lạnh, nhiều đá, đồ sống hoặc ăn uống thất thường làm tỳ vị suy yếu, khiến chính khí giảm dần.
Nên ưu tiên cơm, cháo, súp nấu chín kỹ; canh rau củ như bí đỏ, cà rốt, khoai lang; thịt nạc, cá, trứng chế biến đơn giản. Người hay bị cúm, viêm họng có thể dùng cháo gạo tẻ nấu gừng tươi hoặc hành trắng.
2.2. Giữ ấm đúng cách – bảo vệ chính khí
Gió lạnh và lạnh ẩm dễ làm tổn thương chính khí, đặc biệt là phế khí. Các vị trí cần giữ ấm gồm cổ – gáy, ngực và bàn chân. Thói quen ra ngoài sáng sớm khi cổ, ngực hở dễ gây viêm họng, ho kéo dài. Mùa lạnh nên uống nước ấm thường xuyên để làm ấm tỳ vị và bảo vệ đường hô hấp.
2.3. Hít thở và vận động nhẹ
Mỗi ngày nên dành 5–10 phút hít thở sâu, chậm để hỗ trợ nuôi dưỡng phế khí. Ngoài ra, đi bộ, xoa bóp, kéo giãn cơ thể buổi sáng giúp khí huyết lưu thông, chính khí được phân bố đều.
2.4. Ngủ đủ và đúng giờ
Chính khí được phục hồi mạnh nhất khi cơ thể nghỉ ngơi, đặc biệt vào ban đêm. Thức khuya kéo dài khiến chính khí hao tổn dù ăn uống đầy đủ. Nên ngủ trước 23 giờ, ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.
2.5. Dưỡng thận – giữ gốc của chính khí
Thận là gốc của tiên thiên, liên quan đến sức đề kháng lâu dài. Dưỡng thận bắt đầu từ sinh hoạt:
Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya
Giữ ấm vùng thắt lưng, bàn chân
Tránh lao lực kéo dài...
Một số món ăn phù hợp gồm cháo đậu đen, mè đen; canh xương hầm củ sen; nước ấm nấu kỷ tử, táo đỏ.
2.6. Giữ tinh thần ổn định
Tinh thần ảnh hưởng trực tiếp đến khí. Lo âu, căng thẳng kéo dài làm khí uất trệ, khiến chính khí suy yếu, vì vậy cần:
Giữ tâm lý thư thái
Tránh suy nghĩ quá mức
Dành thời gian nghỉ ngơi tinh thần mỗi ngày...
Chỉ cần mỗi ngày vài phút tĩnh tâm, hít thở chậm hoặc làm việc mình yêu thích, cơ thể đã có điều kiện phục hồi chính khí tốt hơn.
Nuôi dưỡng chính khí là quá trình tích lũy từng ngày, giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Đây chính là cách phòng bệnh chủ động, an toàn và bền vững.
