Từng chịu thiệt hại đáng kể trong những trận mưa lũ năm 2025, gia đình bà Trần Thị Lệ (thôn Đức La) đã đầu tư hàng chục triệu đồng xây dựng nhà chạn kiên cố, củng cố các công trình phụ để chủ động ứng phó với những diễn biến thời tiết bất thường. Những ngày này, khi mưa lớn xuất hiện, bà Lệ phần nào yên tâm hơn bởi nông cụ, tài sản và thóc lúa dự trữ của gia đình đã được đưa lên khu vực gác xếp, tránh nguy cơ bị ngập.
“Trước đây, mỗi khi lũ về, gia đình tôi thường xuyên lo lắng, nhiều đêm phải thức để theo dõi mực nước, tính toán phương án đưa người và tài sản lên cao. Từ khi xây dựng nhà chạn tránh lũ, đồng thời củng cố lại các công trình phụ, tôi cảm thấy yên tâm hơn rất nhiều” - bà Lệ chia sẻ.
Không chỉ chuẩn bị về cơ sở vật chất, người dân Đức Quang cũng từng bước hình thành thói quen chủ động ứng phó ngay từ khi có cảnh báo về mưa lớn, lũ lên. Anh Nguyễn Văn Chiến (thôn Đức La) cho biết: “Khi loa phát thanh thông báo có mưa lớn là gia đình chủ động chằng chống nhà cửa, kê cao đồ đạc, đưa vật nuôi lên nhà chạn, chuẩn bị lương thực, nước uống và các vật dụng cần thiết. Nếu có tình huống phải di dời thì chúng tôi sẵn sàng chấp hành. Quan trọng nhất là mình phải chủ động trước, chứ đến khi nước lên rồi mới xử lý thì rất khó”.
Sự chủ động của người dân xuất phát từ thực tế Đức Quang là địa bàn có nguy cơ cao về mưa lũ - là xã đồng bằng ven sông, có sông La, sông Lam chảy qua và tuyến đê La Giang dài 9,3 km qua địa bàn. Đặc biệt, toàn xã hiện có 5.037 hộ với 17.515 nhân khẩu, trong đó gần một nửa dân cư sinh sống ở vùng ngoài đê, thấp trũng. Mỗi khi mưa lớn, lũ lên, nhiều khu dân cư có nguy cơ ngập sâu, giao thông chia cắt, đời sống và sản xuất của người dân bị ảnh hưởng.
Đặc biệt, các thôn Đức La, Đức Vĩnh, Quang Lộc, Đức Xá là những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ. Riêng khu vực Bãi Đình (thôn Đức Vĩnh) có 7 hộ, 19 nhân khẩu, nằm trong vùng thường xuyên bị ngập khi lũ về. Có thời điểm, hàng nghìn hộ dân vùng ngoài đê La Giang bị cô lập nhiều ngày. Năm 2025, thiên tai diễn biến phức tạp, tổng thiệt hại trên địa bàn ước khoảng 145 tỷ đồng. Thực tế đó đặt ra yêu cầu không chỉ ứng phó khi thiên tai xảy ra mà phải chuẩn bị từ trước, nhất là tại những khu vực thường xuyên bị ngập, chia cắt.
Ông Trần Thúc Linh, Trưởng thôn Quang Lộc cho biết: “Cùng với sự chủ động của người dân, Ban Cán sự thôn cũng đã phát động các đợt ra quân cắt tỉa cây xanh, khơi thông cống rãnh, rà soát những vị trí có nguy cơ mất an toàn. Mục tiêu là chuẩn bị từ sớm để khi có mưa bão xảy ra, người dân không bị bất ngờ và các lực lượng ở cơ sở có thể xử lý nhanh những tình huống phát sinh".
Cùng với sự chủ động của người dân, cấp ủy, chính quyền xã Đức Quang xác định phương châm “phòng là chính, chủ động từ sớm, từ xa”, lấy “4 tại chỗ” làm giải pháp trọng tâm. 12/12 thôn được yêu cầu xây dựng phương án cụ thể, rà soát lực lượng, phương tiện, vật tư và các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm. Phương án di dời, sơ tán dân cũng được xây dựng theo từng khu vực, ưu tiên người già, trẻ nhỏ và các hộ ở vùng thấp trũng, có nguy cơ bị cô lập. Hiện toàn xã có 7 thuyền máy, 2 máy phát điện, 23 máy cưa xích, 116 phao tròn, 225 áo phao và 6 loa cầm tay phục vụ công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Ông Trần Xuân Thạch - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Quang cho hay: “Gần một nửa dân cư sống ở vùng ngoài đê, thấp trũng nên công tác phòng, chống thiên tai luôn được Đức Quang xác định phải chuẩn bị từ sớm, không để xảy ra bị động, bất ngờ. Xã đã chỉ đạo các thôn rà soát kỹ những khu vực, hộ dân có nguy cơ cao, xây dựng phương án ứng phó, di dời phù hợp với từng địa bàn; đồng thời chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư theo phương châm "4 tại chỗ". Cùng với các giải pháp của chính quyền, chúng tôi xác định sự chủ động của từng hộ dân là yếu tố rất quan trọng, bởi khi người dân có ý thức phòng ngừa, biết tự bảo vệ người và tài sản thì khả năng giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra sẽ cao hơn”.
Với địa bàn thường xuyên đối mặt với ngập lụt, chia cắt, sự chủ động từ chính quyền đến từng hộ dân đang từng bước tạo nên "năng lực chống chịu" cho xã Đức Quang. Chuẩn bị kỹ từ trước không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra, mà quan trọng hơn là bảo vệ an toàn cho người dân và giữ vững nhịp sống, sản xuất của vùng “rốn lũ”.
