Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng thì hút thuốc lá vẫn là “thủ phạm” hàng đầu gây nên gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm tại Việt Nam. Dù nhiều chiến dịch truyền thông, vận động đã được triển khai, nhưng tỷ lệ người hút thuốc vẫn còn ở mức đáng lo ngại, nhất là trong nhóm người trưởng thành và lao động nam.
Theo thống kê, gần 40% người Việt Nam từ 15 tuổi trở lên có sử dụng thuốc lá. Tại Hà Tĩnh, con số này ước tính khoảng 13,7%. Hậu quả là các bệnh lý liên quan đến hút thuốc lá và hút thuốc thụ động như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ… ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Tại Khoa Nội II - Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh, mỗi ngày có từ 30 đến 40 bệnh nhân điều trị nội trú, trong đó có hơn 60% bệnh nhân bị các bệnh liên quan đến thuốc lá. Ông N.V.D (58 tuổi, xã Lộc Hà) đang điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính do hút thuốc hơn 30 năm, chia sẻ: “Ngày trước tôi hút hơn 1 bao thuốc mỗi ngày, ho khan tưởng do thời tiết, đến khi khó thở, phải nhập viện thì mới biết phổi đã tổn thương nặng”.
Câu chuyện của ông D. không phải cá biệt. Theo thống kê của Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh, trong số các bệnh nhân mắc COPD, hơn 70% có tiền sử hút thuốc lá lâu năm. Nhiều người chỉ đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng, gây khó khăn trong điều trị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Bác sĩ Đinh Văn Tuấn - Phụ trách Khoa Nội II (Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh) cho biết: “Nhiều bệnh lý do thuốc lá gây ra, đặc biệt là ung thư phổi và COPD, tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Nếu được sàng lọc định kỳ bằng X-quang phổi, đo chức năng hô hấp hoặc chụp CT, chúng ta có thể phát hiện tổn thương sớm, điều trị kịp thời và giảm đáng kể nguy cơ tử vong”.
Từ đầu năm đến nay, Bệnh viện Phổi Hà Tĩnh đã triển khai khám sàng lọc cho hơn 2.000 lượt người dân có tiền sử hút thuốc hoặc làm việc trong môi trường khói bụi ở xã Can Lộc và xã Vũ Quang. Nhiều trường hợp được phát hiện tổn thương phổi nhẹ, được tư vấn bỏ thuốc và điều trị sớm, giúp ngăn ngừa tiến triển bệnh.
Tại Trung tâm Y tế Thành Sen, mỗi tháng, trung bình có từ 150 đến 250 lượt bệnh nhân COPD, hen phế quản nội trú và 300 đến 350 bệnh nhân COPD, hen phế quản ngoại trú thăm khám, điều trị. Trong đó, có hơn 70% bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá lâu năm. Ngoài việc chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân điều trị nội trú, trung tâm cũng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, khám sàng lọc để hạn chế các nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Vũ - Giám đốc Trung tâm Y tế Thành Sen cho biết: “Chúng tôi phối hợp với các trạm y tế phường, xã tổ chức các đợt khám định kỳ cho nhóm nguy cơ cao, đồng thời đẩy mạnh truyền thông về tác hại thuốc lá. Mục tiêu là để người dân hiểu rằng sàng lọc không chỉ dành cho người bệnh, mà là biện pháp dự phòng thiết thực nhất”.
Hoạt động sàng lọc tại cơ sở y tế tuyến tỉnh và xã đang giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế dễ dàng hơn, giảm tình trạng bỏ sót các ca bệnh tiềm ẩn. Hiện nay, nhiều cơ sở y tế trên toàn tỉnh đã và đang thực hiện thường xuyên công tác tuyên truyền và khám sàng lọc cho người dân.
Ông Lê Chánh Thành - Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh nhấn mạnh: Thuốc lá là nguyên nhân gây ra ít nhất 8 loại bệnh ung thư khác nhau và hàng loạt bệnh mạn tính như phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, tim mạch, đột quỵ... Để phát hiện sớm và phòng, chống có hiệu quả với các loại bệnh do thuốc lá gây ra thì việc sàng lọc sớm là giải pháp trọng tâm.
Sở Y tế đang chỉ đạo mở rộng các điểm tư vấn cai thuốc, triển khai sàng lọc định kỳ tại tuyến cơ sở, giúp người dân phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Song song với công tác chuyên môn, ngành cũng đang phối hợp với các cơ quan, trường học đẩy mạnh phong trào như: “Nói không với với lá tại các cơ sở y tế”, “Trường học không khói thuốc”, “Nơi làm việc không khói thuốc”, “Thể thao không khói thuốc”… tạo môi trường sống trong lành và nâng cao ý thức cộng đồng.
