Mở đường thúc đẩy viện, trường, doanh nghiệp hợp tác phát triển KH&CN

Báo cáo thực trạng, điểm nghẽn và giải pháp thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho biết, sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, chính sách đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng tăng quyền tự chủ, chấp nhận rủi ro nghiên cứu có điều kiện, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và khai thác kết quả. Các nhóm chính sách đã tạo cơ sở hỗ trợ quá trình hợp tác từ hình thành nhiệm vụ đến phát triển thị trường.

Thực tiễn cũng cho thấy hai điểm sáng về nền tảng hợp tác và khả năng tạo ra giá trị, đồng thời bộc lộ hạn chế về quy mô, chiều sâu và thương mại hóa.

Trong đó, sự tham gia của doanh nghiệp trong thực hiện nhiệm vụ KH&CN từng bước tăng lên. Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 của WIPO, Việt Nam xếp thứ 24 về hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp. Một số mô hình đã tạo ra công nghệ, sản phẩm và hiệu quả kinh tế cụ thể.

Báo cáo cũng chỉ rõ một số điểm nghẽn trong liên kết hợp tác. Theo đó, nghiên cứu chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu ứng dụng và chưa gắn chặt với trách nhiệm tiếp nhận. Nguồn lực chưa được kết nối liên tục để hoàn thiện công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường. Quyền tự chủ chưa được thực hiện đầy đủ; tâm lý e ngại trách nhiệm và cách xử lý rủi ro còn cản trở hợp tác. Thiếu đầu mối chuyển giao chuyên nghiệp và điều kiện khai thác hạ tầng dùng chung thuận tiện. Động lực chuyển giao của viện, trường và năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu. Sản phẩm mới khó tiếp cận khách hàng đầu tiên; việc theo dõi hiệu quả ứng dụng chưa thường xuyên. Cơ chế phân bổ nguồn lực chưa gắn với điều kiện và kết quả hợp tác.

Tại hội nghị, lãnh đạo các bộ, cơ quan ngang bộ, lãnh đạo UBND các tỉnh, thành phố, các viện, trường, doanh nghiệp đã tập trung thảo luận, tập trung vào các nội dung tháo gỡ điểm nghẽn và giải pháp trọng tâm nhằm đưa liên kết, hợp tác đi vào chiều sâu, đóng góp thiết thực vào năng suất, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ công nghệ.

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho rằng, thực tế đã xuất hiện nhiều mô hình liên kết, phối hợp giữa viện, trường, doanh nghiệp phát huy hiệu quả cao, tạo ra giá trị bền vững. Tuy nhiên, quy mô liên kết còn nhỏ, số lượng còn ít, chưa đồng đều; doanh nghiệp chưa thực sự trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo; hoạt động của sàn giao dịch công nghệ phát triển chậm. Nguyên nhân là do nhiều nhiệm vụ nghiên cứu KH&CN chưa xuất phát từ nhu cầu thực tiễn; các cơ chế chính sách chưa phát huy hiệu quả, còn phân tán, thiếu liên kết; các phòng thí nghiệm đã xuống cấp…

Phó Thủ tướng Chính phủ đề nghị các bộ, ngành, địa phương, các viện, trường, doanh nghiệp nhận thức trách nhiệm, quyết tâm triển khai, tạo ra chuyển biến thực chất, biến Nghị quyết 57 thành kết quả cụ thể; đưa KH&CN thực sự trở thành động lực phát triển đất nước. Đồng thời khẳng định, Chính phủ sẵn sàng tiếp thu những ý kiến về các quy định chưa hợp lý để xử lý những điểm nghẽn về thể chế, mở đường thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng KH&CN.

Phó Thủ tướng Chính phủ giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp đánh giá toàn diện năng lực các cơ sở nghiên cứu, tạo cơ sở dữ liệu phục vụ doanh nghiệp xem xét, nghiên cứu, lựa chọn đơn vị hợp tác. Rà soát các hoạt động nghiên cứu KH&CN từ đó xây dựng định hướng nghiên cứu cho từng năm và giai đoạn phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Đề nghị Bộ GD&ĐT phối hợp tiếp tục nhiệm vụ thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, viện, doanh nghiệp trong giáo dục đại học; phát triển các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục.

Đề nghị Bộ Tài chính phối hợp tháo gỡ vướng mắc về cơ chế tài chính; đánh giá và báo cáo Chính phủ về những quy định thiếu phù hợp, sớm giải quyết các điểm nghẽn.

Phó Thủ tướng Chính phủ cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương xây dựng, hình thành quỹ KH&CN theo quy định; xác định danh mục các bài toán ưu tiên từ nhu cầu doanh nghiệp, từ yêu cầu phát triển của ngành, địa phương; mỗi bài toán phải rõ mục tiêu, rõ sản phẩm, phương án nguồn lực; ưu tiên các bài toán có khả năng hình thành sản phẩm công nghệ chiến lược, tạo được thị trường, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.

Đề nghị các viện, trường, cộng đồng doanh nghiệp chủ động, tích cực trong việc kết nối, liên kết, hợp tác; mạnh dạn tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động nghiên cứu KHCN, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hình thành quỹ KHCN phục vụ thúc đẩy đổi mới, phát triển công nghệ.

Phó Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, yêu cầu xuyên suốt là nói đi đôi với làm, lấy kết quả thực chất làm thước đo, liên kết phải thực sự tạo ra công nghệ được làm chủ, thương mại hóa, doanh nghiệp lớn mạnh, năng suất cao hơn. Qua đó đưa KH&CN và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực chủ yếu để tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.