Lớn lên từ những điều rất nhỏ
Buổi sáng, hành lang Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Hồng Lĩnh (phường Nam Hồng Lĩnh) rộn lên bởi tiếng gọi nhau, tiếng bước chân và những âm thanh quen thuộc từ các lớp học. Mỗi đứa trẻ có một cách riêng để bắt đầu ngày mới. Có em ríu rít bên cô giáo, có em còn ngập ngừng trước cửa lớp, cũng có em cần một bàn tay dắt vào chỗ ngồi quen thuộc.
Vừa thấy người nữ tu ở cuối hành lang, em Đào Quốc Hưng (7 tuổi) bước lại gần. Cậu bé không nói gì, đưa bàn tay nhỏ ra, nữ tu hiểu ý, nhẹ nhàng nắm tay em rồi cùng Hưng bước vào lớp.
Trước mặt Hưng là những khối hình đủ màu, những con số, chữ cái... Nữ tu bắt đầu hướng dẫn, em chăm chú làm theo. Một khối hình được đặt đúng chỗ, một con vật được nhận biết, một yêu cầu của nữ tu được thực hiện... Những việc tưởng chừng rất nhỏ ấy lại là thay đổi đáng kể của Hưng sau hai năm học tại trung tâm.
Ngày mới đến đây, Hưng mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ, thường khép mình, dễ cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc và gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp. Để em ngồi lại trong lớp, lắng nghe các cô và các nữ tu hướng dẫn rồi hoàn thành một việc đơn giản cũng cần nhiều thời gian.
Bây giờ, Hưng đã biết tập trung hơn, làm theo hướng dẫn, tự xếp hình, nhận biết và gọi tên những con vật, đồ vật quen thuộc. Đặc biệt, em biết chủ động tìm đến cô giáo, chìa bàn tay ra mỗi khi bước vào lớp.
Với nhiều đứa trẻ, những việc ấy diễn ra tự nhiên trong quá trình lớn lên. Với Hưng, đó là những kỹ năng được hình thành từ rất nhiều lần hướng dẫn, nhắc lại và động viên.
Ở trung tâm, mỗi đứa trẻ có một cách học và nhịp phát triển riêng. Các cô giáo, nữ tu tìm cách để từng em tiếp nhận bài học theo khả năng của mình, từ ngôn ngữ, nhận thức, vận động, giao tiếp đến kỹ năng tự phục vụ.
Bị khiếm thính bẩm sinh, những ngày đầu đến lớp của em Hà Tuấn Vũ (14 tuổi, quê xã Lộc Hà) không hề dễ dàng, việc tiếp nhận kiến thức và giao tiếp với thầy cô, bạn bè từng là một trở ngại lớn. Thế nhưng, bằng sự kiên trì và nỗ lực từng ngày, sau 6 năm gắn bó với trung tâm, Vũ đã có những bước tiến đáng kể.
Em biết đọc, viết, làm toán, sử dụng ngôn ngữ ký hiệu và đọc khẩu hình để giao tiếp với mọi người. Những kỹ năng tưởng chừng đơn giản ấy là cả một quá trình luyện tập bền bỉ, giúp Vũ ngày càng tự tin hơn trong học tập và cuộc sống.
Không chỉ tiến bộ về các kỹ năng cơ bản, Vũ còn dần bộc lộ năng khiếu hội họa và sự khéo léo trong các hoạt động thủ công. Em có thể tự vẽ những bức tranh theo ý tưởng của mình, đồng thời làm được những món đồ thủ công đơn giản. Mỗi sản phẩm hoàn thành không chỉ là kết quả của sự khéo léo mà còn cho thấy những thay đổi tích cực của em.
Cô giáo Nguyễn Thị Hiếu chia sẻ: "Để các con tiến bộ thì kiến thức chuyên môn vững vàng thôi là chưa đủ mà còn cần tình thương yêu và sự kiên nhẫn đến từ giáo viên. Sự thay đổi của các con – dẫu chỉ là biết tự phục vụ bản thân hay hòa nhập vui đùa cùng bạn bè chính là động lực lớn nhất để chúng tôi tiếp tục kiên trì, nỗ lực hơn".
Mỗi em đến trung tâm mang theo một khó khăn khác nhau và cũng có một cách riêng để bộc lộ khả năng. Nếu Vũ tìm thấy niềm vui trong những nét vẽ và món đồ thủ công, em Nguyễn Thiên Bình Minh đến từ xã Lộc Hà lại say mê với công nghệ thông tin.
Là học sinh lớp 5, Bình Minh bị khiếm thính nhưng luôn hào hứng với những giờ học trên máy tính. Với em, mỗi tiết học không chỉ là cơ hội để tiếp cận thêm kiến thức mà còn giúp em khám phá những điều mới mẻ, rèn luyện khả năng tự học và sự tập trung.
Bên cạnh công nghệ thông tin, Bình Minh còn được học mỹ thuật, âm nhạc, may và nhiều kỹ năng khác phù hợp với khả năng của mình. Những hoạt động đa dạng giúp em có thêm cơ hội phát hiện sở thích, rèn luyện sự khéo léo và từng bước trở nên tự tin hơn trong cuộc sống. “Em được học công nghệ thông tin, mỹ thuật, âm nhạc, may... Các cô và các sơ luôn yêu thương, chỉ bảo cho chúng em” - Bình Minh chia sẻ.
Với Bình Minh, sự quan tâm và đồng hành của các cô, các sơ không chỉ giúp em tiếp thu kiến thức mà còn tạo nên một môi trường học tập gần gũi, nơi em được khuyến khích phát huy khả năng và sở thích của bản thân. Những giờ học vì thế cũng trở thành khoảng thời gian để em vui chơi, khám phá và nuôi dưỡng thêm niềm tin vào chính mình.
Bền bỉ "gieo" yêu thương
Hiện nay, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Hồng Lĩnh có 12 nữ tu, 25 giáo viên và 5 nhân viên đảm nhận việc chăm sóc cho 250 em mắc các dạng khuyết tật như: khiếm thính, rối loạn phổ tự kỷ, khuyết tật trí tuệ, tăng động... Mỗi em có khả năng tiếp nhận khác nhau nên chương trình được điều chỉnh phù hợp.
Ngoài kiến thức cơ bản, các em được rèn luyện ngôn ngữ, nhận thức, vận động, giao tiếp, thích nghi xã hội và tự phục vụ. Những em có khả năng còn được định hướng nghề nghiệp với các môn như may, công nghệ thông tin, mỹ thuật, âm nhạc.
Để một đứa trẻ có thể ngồi yên trong lớp, biết giao tiếp hay tự làm một việc nhỏ, phía sau đó là rất nhiều giờ học và những tình huống không dễ xử lý. Có lúc các em mất kiểm soát, la hét, tự làm đau mình, cắn hoặc kéo tóc, thậm chí làm tổn thương người chăm sóc. Khi ấy, các cô giáo và nữ tu phải giữ bình tĩnh, tìm cách giúp các em ổn định rồi mới tiếp tục bài học.
Sơ Anna Hoàng Thị Mai (40 tuổi) gắn bó với trung tâm đã hơn 4 năm. Vốn làm công việc kế toán nhưng sơ lại dành nhiều thời gian trực tiếp dạy đàn và chăm sóc các em. Sơ cho rằng với những đứa trẻ đặc biệt, sự nóng giận chỉ khiến các em thêm hoảng loạn.
“Lúc các em mất kiểm soát, nếu mình nóng giận hay bỏ mặc thì các em càng hoảng loạn. Các em cần cảm nhận được sự an toàn. Khi có tình yêu thương, sự bao dung và kiên nhẫn, các em mới dần mở lòng” – sơ Anna Hoàng Thị Mai chia sẻ.
Sơ Maria Nguyễn Thị Toàn – Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Hồng Lĩnh cho rằng, giáo dục trẻ khuyết tật là một quá trình dài. Người dạy không chỉ cần kiến thức mà còn phải biết lắng nghe, không đặt nặng thành tích hay đòi hỏi các em tiến bộ theo một khuôn mẫu.
“Ở trung tâm, mỗi em mỗi hoàn cảnh, dù được chăm sóc tận tình, nhưng không phải em nào cũng tiến bộ giống nhau. Chúng tôi không đặt áp lực thành tích, mà trân trọng từng chuyển biến nhỏ của mỗi em. Khi các em biết tự xúc cơm, biết gọi một tiếng mẹ, hay tự tay may được một đường chỉ thẳng... đó chính là món quà và động lực lớn nhất để chúng tôi tiếp tục gắn bó, cống hiến” - Sơ Maria Nguyễn Thị Toàn cho hay.
Ở lớp là những bước tiến nhỏ, còn khi trở về nhà, những thay đổi ấy lại trở thành niềm vui rất riêng của mỗi gia đình. Chị Phạm Thị Ngừ (SN 1998, xã Trường Lưu) có con mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ, từng gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày. Chị vẫn nhớ những ngày con còn loay hoay với những việc rất nhỏ, khó giao tiếp và chưa biết bày tỏ cảm xúc.
Giờ đây, con đã biết tự phục vụ, gặp người lớn biết chào hỏi, biết chủ động thể hiện tình cảm với bố mẹ. Có khi chỉ là một lời chào, một cái ôm hay hành động nhỏ mà trước đây em chưa từng làm được, nhưng với chị Ngừ, đó là những khoảnh khắc khiến người mẹ thấy con mình đang thực sự lớn lên.
Không chỉ các gia đình ở Hà Tĩnh, nhiều phụ huynh từ Quảng Trị, Nghệ An, Hà Nội cũng đưa con đến trung tâm để các em được học tập, rèn luyện và phát triển theo khả năng của mình.
Phía sau mỗi thay đổi của những đứa trẻ là sự đồng hành bền bỉ của các cô giáo, nữ tu và nỗ lực của chính các em. Có những bài học phải lặp lại hàng trăm lần, có những kỹ năng cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mới hình thành. Nhưng các cô vẫn kiên nhẫn chỉ dẫn, còn các em vẫn cố gắng theo cách của mình.
Từ những giờ học như thế, các em dần có thêm kỹ năng để tự chăm sóc bản thân, giao tiếp, học nghề và thích nghi với cuộc sống. Con đường phía trước có thể vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi điều học được hôm nay đang mở thêm cho các em một cơ hội để tự tin bước vào ngày mai.
