Sau sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hà Tĩnh bước vào giai đoạn tổ chức lại không gian nông thôn với nhiều thay đổi sâu sắc về địa giới, bộ máy và phương thức điều hành.
Trên cơ sở kế thừa những thành quả đã đạt được, nhiều xã đã chủ động xác định rõ trọng tâm, trọng điểm trong từng giai đoạn, ưu tiên các tiêu chí gắn với phát triển bền vững và tiếp tục duy trì nhịp triển khai các phong trào xây dựng NTM ngay từ đầu năm 2026.
Tại xã Đức Minh, chính quyền địa phương đã phát động phong trào chỉnh trang khu dân cư, nâng cấp đường giao thông nông thôn, xây dựng vườn mẫu, cải tạo hàng rào xanh, trồng cây tạo cảnh quan. Những phần việc cụ thể này được địa phương xác định là nền tảng quan trọng nhằm đáp ứng các nhóm tiêu chí mới về hạ tầng KT-XH, môi trường và cảnh quan nông thôn theo các định hướng phát triển trong kế hoạch triển khai nhiệm vụ năm 2026.
Ông Nguyễn Tiến Thắng - Chủ tịch UBND xã Đức Minh cho biết: “Thời gian tới, xã tiếp tục chú trọng xây dựng khu dân cư kiểu mẫu, khu dân cư thông minh đi vào chiều sâu và hiệu quả; thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường, phân loại rác tại nguồn, giải quyết dứt điểm các điểm ô nhiễm tồn đọng. Đồng thời, địa phương huy động các nguồn lực xã hội hóa để đầu tư nâng cấp nhà văn hóa, đường giao thông nội đồng…”.
Tuy nhiên, nhìn nhận một cách toàn diện, sau sáp nhập và đi vào vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô xã mới lớn, dân số đông hơn, địa bàn trải rộng, trong khi điều kiện phát triển giữa các thôn, vùng vẫn còn chênh lệch và khác biệt.
Thực tế này đã và đang tạo áp lực không nhỏ trong việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM. Nhiều địa phương phải giải bài toán “kép” vừa giữ vững những tiêu chí đã đạt được trước sáp nhập, vừa từng bước đầu tư, bổ sung cho các tiêu chí còn khó khăn, nhất là về hạ tầng giao thông, thiết chế văn hóa, xử lý môi trường và nâng cao thu nhập người dân. Việc ban hành một bộ tiêu chí NTM mới, linh hoạt hơn, phù hợp với không gian phát triển sau sáp nhập được xem là hết sức cần thiết.
Trong bối cảnh đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026-2030.
Theo quyết định này, bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, bao quát các lĩnh vực trọng tâm như: quy hoạch; hạ tầng KT-XH; phát triển kinh tế nông thôn; đào tạo nguồn nhân lực; văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh xã hội; KHCN và chuyển đổi số; môi trường, cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị, hành chính công; tiếp cận pháp luật và bảo đảm QP-AN. Trong giai đoạn 2026-2030, Trung ương chỉ ban hành duy nhất một bộ tiêu chí để tạo động lực và khích lệ các xã phấn đấu đạt chuẩn NTM, góp phần nâng cao hơn chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn.
Đánh giá từ thực tiễn hoạt động và phong trào NTM ở cơ sở, ông Trần Đình Khánh - Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Đồng Tiến cho biết: "Điểm mới nổi bật của bộ tiêu chí mới lần này là mỗi tiêu chí đều được chia theo 3 nhóm xã gồm: xã nhóm 1, xã nhóm 2 và xã nhóm 3, phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị hành chính cấp xã và trình độ phát triển của từng địa bàn sau sáp nhập. Đây được xem là bước đột phá mạnh mẽ, tạo tính linh hoạt, chủ động hơn cho các địa phương trong quá trình thực hiện và hoàn thành các tiêu chí, khắc phục tình trạng áp dụng "một bộ tiêu chí chung cho mọi địa bàn"".
Việc triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2026 - 2030 cũng được các địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình tổ chức lại không gian phát triển nông thôn sau sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã. Trọng tâm là nâng cao chất lượng các tiêu chí, chuyển mạnh từ mục tiêu “đạt chuẩn” sang “phát triển bền vững và hiện đại”. Ông Lê Ngọc Hà - Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết: “Địa phương xác định nâng cao thu nhập cho người dân là nhiệm vụ cốt lõi trong xây dựng nông thôn mới bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030. Xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng KH - KT vào sản xuất; thực hiện chuyển đổi, tập trung ruộng đất, tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa; mở rộng các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, giảm phát thải, nâng cao hiệu quả kinh tế. Đồng thời, chú trọng phát triển kinh tế vườn, đồi gắn với dịch vụ du lịch tâm linh, du lịch trải nghiệm theo tour, tuyến; khuyến khích người dân tham gia sản xuất bền vững, liên kết theo chuỗi giá trị để tạo sinh kế ổn định, lâu dài".
Ông Ngô Đình Long - Phó Chánh Văn phòng Điều phối NTM tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Đây cũng là lần đầu tiên, khung thí điểm xây dựng xã NTM hiện đại được đưa vào quyết định. Theo đó, xã NTM hiện đại phải đạt chuẩn NTM theo mức của xã nhóm 1 và có thu nhập bình quân đầu người cao hơn ít nhất 10% so với quy định. Bên cạnh cấp xã, tiêu chuẩn dành cho cấp tỉnh cũng được nâng cao hơn, yêu cầu các tỉnh, thành phố phải đáp ứng 13 điều kiện để được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM.
Thời gian tới, căn cứ các quy định và hướng dẫn của các bộ, cơ quan Trung ương, tỉnh Hà Tĩnh sẽ nhanh chóng cụ thể hóa bộ tiêu chí chi tiết, bảo đảm bám sát thực tiễn, triển khai đồng bộ, phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển KT - XH của địa phương; lấy thu nhập và chất lượng sống của người dân làm trung tâm, dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số, OCOP, du lịch nông thôn và kinh tế tư nhân; gắn tăng trưởng thu nhập với an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng xã NTM hiện đại và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM cấp tỉnh trong giai đoạn mới. Trên cơ sở đó, tỉnh tiếp tục phát động sâu rộng các phong trào thi đua xây dựng NTM, tạo khí thế đồng thuận, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp Nhân dân”.
