Nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tại TP Hồ Chí Minh, tôi vinh dự được gặp mặt và theo chân các cán bộ, chiến sĩ Đoàn C282Q đến thăm những địa điểm cất giữ kho báu ngày xưa, khi họ tiếp quản và bảo vệ. Tôi được mục sở thị những hiện vật ngày ấy đang lưu tại phòng truyền thống của các ngân hàng VietinBank, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh.
Anh Hoàng Minh Duyệt (SN 1946) quê xã Cẩm Phúc, huyện Cẩm Xuyên cũ, nhập ngũ năm 1965 khi đang là học sinh cuối cấp ở Trường Cấp III Cẩm Xuyên (khóa 1963-1965). Cuối năm 1974, khi đang công tác tại lực lượng Công an nhân dân vũ trang Hà Tĩnh, anh Hoàng Minh Duyệt được điều động vào chiến trường miền Nam. Dù quân hàm là chuẩn úy nhưng từ những thành tích xuất sắc của anh trong các vụ phá án an ninh, bảo vệ biên giới, hải đảo và hậu phương miền Bắc, anh được cử làm Phó Chỉ huy trưởng Đoàn Công an nhân dân vũ trang Hà Tĩnh lên đường vào Nam. Ngày 15/1/1975, đoàn công tác với phiên hiệu C282Q rời miền Bắc trên những chiếc xe “zin” 3 cầu mới tinh, xuyên dọc Tây Trường Sơn vào Trung ương Cục Miền Nam ở đất Tây Ninh đúng ngày mùng 2 tết Nguyên đán năm Ất Mão. Sáng 26/4/1975, Đoàn C282Q được phổ biến nhiệm vụ tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Khi đơn vị tiến vào trung tâm Sài Gòn, cũng là lúc Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng, Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng! 3h giờ sáng 1/5, Đoàn C282Q nhận lệnh tiếp quản hệ thống Ngân hàng Quốc gia của chế độ ngụy quyền Sài Gòn. 5h sáng, đơn vị đã triển khai đội hình bảo vệ tại tòa Ngân hàng Quốc gia (17 Bến Chương Dương - nay là số 8 Võ Văn Kiệt), 8h tiếp quản Ngân hàng Việt Nam Thương Tín (79 Hàm Nghi - nay là Chi nhánh VietinBank TP Hồ Chí Minh). Tại đây, Hoàng Minh Duyệt cùng các chiến sĩ Đoàn C282Q rất ngạc nhiên và trân trọng. Ông Hoàng Minh Duyệt kể: “Giữa cảnh vỡ trận, hoảng loạn của những người từng làm việc cho chế độ Việt Nam Cộng hòa, nhân viên và lực lượng bảo vệ ngân hàng đã không rời vị trí. Họ xác định nhiệm vụ của mình là bảo vệ an toàn kho tiền và vàng dự trữ của quốc gia, tuyệt đối không để nó bị xâm nhập, cướp phá. Họ giữ vị trí cho đến khi những người lính giải phóng - là chúng tôi, xuất hiện”.
Trong những ngày quân ta mở Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng Sài Gòn, đài báo một số nước phương Tây đã đưa tin về việc Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đem 16 tấn vàng dự trữ của quốc gia ra nước ngoài để đổi lấy vũ khí phục vụ cho cuộc chiến tranh. Cũng có thông tin Thiệu đưa vàng ra nước ngoài với âm mưu chiếm đoạt. Thực ra, trước tình hình thua trận của ngụy quyền, chính quyền Mỹ đã buông xuôi không viện trợ nữa. Nguyễn Văn Thiệu tìm mọi cách để kiếm tiền tiếp sức nuôi bộ máy, quân đội và mua vũ khí bằng cách cho người sang Ả Rập Xê Út, qua Quốc hội Mỹ vay với thế chấp là số vàng dự trữ này cùng tài nguyên quốc gia như dầu mỏ và sản phẩm nông nghiệp của miền Nam. Sự việc chưa thành thì với sức tấn công khủng khiếp của Quân Giải phóng, địch vỡ trận khiến các quốc gia trên cũng không dám cho vay. Nguyễn Văn Thiệu cấu kết với Đại sứ Mỹ ở miền Nam là Martin can thiệp để giúp chuyển vàng ra nước ngoài.
Martin thuyết phục Nguyễn Văn Thiệu gửi vàng vào Ngân hàng Dự trữ Liên bang tại New York. Ngày 25/4/1975, một máy bay quân sự từ Philippines đã đáp xuống sân bay Tân Sơn Nhất để nhận vàng. Tuy nhiên, lúc này quân ta đã áp sát Xuân Lộc và ngoại ô, Nguyễn Văn Thiệu phải bỏ chạy tháo thân, vì vậy, 16 tấn vàng dự trữ vẫn nguyên vẹn trong kho của Ngân hàng Quốc gia.
Trong buổi sáng 30/4/1975, ông Nguyễn Văn Hảo - nguyên Phó Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa dưới thời Tổng thống Trần Văn Hương đã đến Dinh Độc Lập gặp Tổng thống đương nhiệm Dương Văn Minh để nói rõ số phận khối tài sản trên, đề nghị họ thông báo cho chính quyền cách mạng biết để có biện pháp tiếp nhận, bảo quản. Ngay trong những ngày đầu tiên Sài Gòn được giải phóng, chính ông Hảo đã báo việc này cho Ban Quân quản thành phố và Đoàn C282Q được giao trọng trách bảo vệ nghiêm ngặt, chuẩn bị kiểm kê tiếp nhận số vàng này cũng như toàn bộ ngân khố quốc gia ở các ngân hàng trên địa bàn.
Đơn vị C282Q mà cả cán bộ và chiến sĩ đều xuất thân từ các gia đình nông dân ở miền Bắc, chưa hề biết đến vàng bạc và những đồng tiền của chế độ Việt Nam Cộng hòa, khi được cấp trên giao nhiệm vụ canh giữ và tiếp quản khối tài sản khổng lồ này của cách mạng đã xác định cùng nhau trung thành tuyệt đối với Đảng, với Nhân dân, thề không đụng chạm dù một đồng cắc của kho báu, giữ gìn bảo vệ an toàn tài sản cách mạng.
Ngân hàng Quốc gia Việt Nam trước ngày giải phóng. Ảnh tư liệu.
Anh Hoàng Minh Duyệt nhớ lại: Người ít, việc nhiều, vị trí phải bảo vệ cách xa nhau và nhiều tòa, nhiều hầm, nhiều kho, nhiều số khóa mật mã phức tạp. Việc hoàn thành nhiệm vụ đòi hỏi đơn vị phải hết sức cố gắng, cảnh giác và thận trọng. Một trong những mục tiêu chúng tôi phải bảo vệ là căn cứ tồn trữ Thủ Đức. Đây là nơi dự trữ lương thực, thực phẩm và nhu yếu phẩm của chế độ Việt Nam Cộng hòa trước năm 1975, gồm 14 dãy kho, kho nào cũng đầy ắp hàng, chất đầy tận nóc, cao chót vót. Đoàn chúng tôi chỉ có 10 người, chia nhau bảo vệ suốt mấy tháng trời. Chúng tôi đã phát hiện và bắt giữ nhiều toán đột nhập vào kho, bàn giao cho quân quản địa phương xử lý.
“TẦNG HẦM CHỨA VÀNG SÁNG CHOANG. TIỀN VÀ VÀNG ĐƯỢC CẤT GIỮ TRONG NHỮNG TỦ SẮT ĐẶT TRONG CÁC HẦM. MỖI CỬA HẦM ĐỀU CÓ Ổ KHÓA RIÊNG, SAU LỚP CỬA ĐÓ LÀ CỬA HẦM TỰ ĐỘNG VỚI KHÓA BẰNG MÃ SỐ".
Đặc biệt, những ngày được tiếp xúc với số vàng trong hầm cất giữ, chúng tôi ai cũng xúc động, ai cũng ngỡ ngàng. Vàng đủ cỡ, đủ loại, được cất giữ nhiều ngăn, nhiều tầng. 16 tấn vàng: 1.234 thỏi. Trong hồi ký của mình, anh Hoàng Minh Duyệt viết: “Tầng hầm chứa vàng sáng choang. Tiền và vàng được cất giữ trong những tủ sắt đặt trong các hầm. Mỗi cửa hầm đều có ổ khóa riêng, sau lớp cửa đó là cửa hầm tự động với khóa bằng mã số. Lần đầu tiên tôi thấy vàng nhiều như thế, thấy được những thỏi vàng như thế. Tôi thò tay định cầm thử một thỏi lên, anh Huỳnh Bửu Sơn - người quản lý kho vàng nhiều năm nay thấy vậy phì cười: “Lấy thế thì khó mà nhấc được”. Quả thật, một thỏi vàng coi nhỏ vậy mà nặng đến 13 kg.
Sau này, trong thời kỳ khó khăn nhất của đất nước khi chúng ta vừa bước ra khỏi cuộc chiến tranh chống xâm lược Mỹ và tay sai lại phải bước vào cuộc chiến tranh giữ nước, cứu đất nước Campuchia thoát họa diệt chủng của Khmer Đỏ ở biên giới Tây Nam và chiến tranh biên giới phía Bắc, Việt Nam bị Mỹ và nhiều nước phương Tây cấm vận, số vàng dự trữ ấy đã góp một phần giải quyết khó khăn, phục vụ công cuộc giữ nước và kiến quốc.
NỘI DUNG: BÙI QUANG THANH
ẢNH: BÙI QUANG THANH & TƯ LIỆU
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
Nghe cựu chiến binh Hà Tĩnh kể chuyện giải phóng miền Nam
![[Infographic] 11 chế độ trong ngày, 3 chế độ trong tuần của chiến sĩ mới](https://cdn.baohatinh.vn/images/fe9b335ee9e87b4059723cbe7b7559f0fa3a441ce75893e4412410c0776746f1784bd43099362dcdd7d545915199e1490a74e62d45659edb4a85c5147a4fddcd/bqbht_br_thum-web-bht-3.png.avif)
