Khi cái lạnh của cơn mưa tháng chín, tháng mười đang bao phủ, vào buổi trưa đi học về với cái bụng đói meo, từ trong gian bếp nhỏ, mùi khói bếp lan tỏa cùng mùi cơm gạo mới, mùi cá rô kho khế thơm lừng, lũ nhỏ chúng tôi chạy nhanh vào nhà, vứt cặp lên bàn, rồi sà xuống bếp, nhanh nhảu cùng mẹ, cùng chị soạn mâm bát. Bát cơm trắng bốc khói, những con cá rô kho nhừ cùng khế với nghệ tươi và ít lá nghệ, tiêu, ớt cay bày trên đĩa làm hút mắt những đứa trẻ háu đói. Bữa cơm đơn giản, ngoài món cá rô kho khế, thêm bát canh rau lang thái nhỏ với ruốc (mắm tép) và cà muối giòn, thế mà, đến giờ tôi vẫn cảm thấy không món ngon nào sánh nổi. Cùng với đôi mắt mẹ âu yếm, hài lòng nhìn các con ngon miệng, cái không gian ấy tràn ngập niềm vui và hạnh phúc.
Theo năm tháng, khi trở thành người nội trợ chính của gia đình, tôi biết cá rô không chỉ được kho với khế mà còn có thêm các món như cá rô rán (chiên) giòn, cá rô nấu canh cải, cá rô nướng lá bưởi kho mặn ngọt. Để làm món cá rô rán giòn phải chọn loại nhỏ (thường gọi là cá rô ron), sau khi làm sạch ruột, để ráo nước, chờ cho chảo mỡ nóng già thì bỏ vào rán. Khi rán phải chú ý nhỏ lửa, trở đều, không được để cá cháy quá, cũng không để cá chín non, sẽ không giòn, xương cứng. Sau khi rán chín, rải thêm lá chanh thái nhỏ lên trên. Nước chấm phải có tỏi, ớt, thêm tý chanh cho đỡ ngán.
Món cá rô nấu canh cải thì hơi cầu kỳ nhưng nếu chịu khó, các bà nội trợ sẽ làm cho gia đình có bữa cơm ngon. Cá rô nấu canh cải phải chọn con to, nhiều thịt. Sau khi làm sạch ruột thì bỏ cá vào nồi luộc (chú ý nước luộc phải nhiều hơn bát canh mình định nấu). Cá chín, vớt ra để nguội, sau đó, tách thịt, bỏ xương, cho đầu cá vào đun lại trong nồi nước luộc 1 phút. Phi thơm hành mỡ, rồi xào cá, thêm bột canh, tiêu, nước luộc cá. Rau cải sen (cải cay) thái nhỏ, hành lá, ngò ta thái sẵn. Cho rau cải vào đun vài phút, nhắc ra, cho hành lá và ngò, thêm ớt cay thái nhỏ (hoặc ớt bột) múc ra ăn liền. Canh cải cá rô vừa ngọt, vừa béo, vừa thơm, ăn nóng, nếu không sẽ mất ngon.
Cá rô nướng kho mặn ngọt cũng công phu không kém. Cá rô sau khi làm sạch ruột, để cả vảy, bọc lá bưởi (nếu không có lá bưởi thì bỏ thêm vỏ bưởi vào nồi than) nướng bằng than hoa. Khi nướng trở đều, sau đó, bỏ cá vào nồi, thêm tiêu, ớt cay, nước mắm (hoặc mắm cáy), chút vỏ bưởi tươi, nước thắng đường kho mặn ngọt. Món này hợp với người có tuổi và ăn được vài ba ngày mà vẫn không chán.
Mỗi món cá rô có một phong vị riêng và đều được thực hiện bởi bàn tay khéo léo, sự tận tụy của bà nội trợ, để những đứa con khi xa quê luôn nhớ về tình thân gia đình, kỷ niệm ấm áp của tuổi thơ.
