Tại Nghị quyết 36 ngày 6/3 về giải pháp cấp bách ứng phó trong xung đột tại Trung Đông, Chính phủ cho phép áp dụng cơ chế điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn khi giá thế giới biến động mạnh.
Theo đó, khi giá cơ sở tăng từ 7% trở lên so với kỳ công bố liền kề trước, việc điều hành giá sẽ được thực hiện ngay sau ngày phát sinh mức tăng này. Việc điều hành và công bố giá do Bộ Công Thương chủ trì cùng Bộ Tài chính thực hiện.
Trường hợp giá cơ sở tăng dưới 7%, việc điều hành giá xăng dầu vẫn theo quy định hiện hành tại Nghị định 80/2023. Theo cơ chế này, liên Bộ Công Thương - Tài chính điều hành giá định kỳ 7 ngày một lần (vào thứ 5 hàng tuần). Giá bán lẻ có thể tăng, giảm hoặc được giữ nguyên nếu cần thiết, với mức giá mới có hiệu lực từ 15h ở ngày điều hành.
Dựa vào các yếu tố cấu thành giá cơ sở và ý kiến của Bộ Tài chính gửi trước 12h ngày điều hành, Bộ Công Thương sẽ công bố giá cơ sở và giá bán lẻ xăng dầu.
Nghị quyết được Chính phủ đưa ra trong bối cảnh thị trường xăng dầu trong nước đang biến động mạnh sau khi xung đột tại Trung Đông leo thang cuối tuần trước. Hiện tại, Qatar ngừng sản xuất khí hóa lỏng, Israel tạm đóng mỏ khí đốt, trong khi Arab Saudi đóng cửa nhà máy lọc dầu lớn nhất nước vì chiến sự. Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - "yết hầu" của dòng chảy dầu mỏ thế giới - gần như tê liệt khi hơn 10% đội tàu container toàn cầu kẹt tại đây.
Trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, việc điều chỉnh giá trong nước linh hoạt hơn được cho là giúp giảm độ trễ trong điều hành. Hiện, giá bán lẻ xăng dầu được điều chỉnh theo chu kỳ 7 ngày một lần, trong khi giá thế giới những ngày gần đây biến động từng ngày, thậm chí từng giờ.
Theo lãnh đạo một doanh nghiệp đầu mối lớn, khi giá trong nước không theo kịp diễn biến quốc tế, doanh nghiệp nhập khẩu có thể bị lỗ, từ đó làm giảm động lực nhập hàng. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp tư nhân ngần ngại, thậm chí dừng nhập khẩu, dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Lúc này, gánh nặng thị trường sẽ dồn lên các thương nhân đầu mối Nhà nước, tạo áp lực lớn cho hệ thống cung ứng.
Thực tế vào năm 2022, nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải tạm đóng cửa do thua lỗ, khiến áp lực dồn lên hệ thống doanh nghiệp Nhà nước và gây mất cân đối cục bộ nguồn cung trên thị trường.
Ngoài cơ chế điều hành giá bán lẻ, Chính phủ cũng đồng ý áp dụng Luật Dầu khí, yêu cầu các chủ dầu bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam với các loại dầu thô hoặc condensate chưa ký hợp đồng xuất khẩu, phù hợp với nhu cầu và công nghệ của các nhà máy lọc dầu trong nước.
Chính phủ cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) và các đơn vị thành viên như Lọc hóa dầu Bình Sơn và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil) được mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu sản xuất xăng dầu.
Đồng thời, Bộ Công Thương được giao rà soát, chủ động các biện pháp bảo đảm nguồn cung, kịp thời báo cáo Chính phủ với các vấn đề vượt thẩm quyền.
Chính phủ giao các Bộ Tài chính, Tư pháp, Công Thương xây dựng nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) với một số mặt hàng xăng dầu theo thủ tục rút gọn, trình Chính phủ trong ngày 7/3.
Trong trường hợp các nhà máy lọc dầu trong nước không đảm bảo sản lượng theo hợp đồng hoặc việc nhập khẩu gặp khó khăn, Bộ Công Thương đánh giá cân đối cung - cầu và chỉ đạo các thương nhân đầu mối sử dụng xăng dầu dự trữ lưu thông hoặc xuất cấp dự trữ quốc gia để bù đắp thiếu hụt cho thị trường.
Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng tiết kiệm năng lượng, bảo đảm cung ứng điện và xăng dầu trong mọi tình huống. Đồng thời, các bên cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn với nhiên liệu sinh học nhằm thúc đẩy lộ trình chuyển đổi sang các loại nhiên liệu thân thiện môi trường.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và PVN ưu tiên sử dụng tối đa khí nội địa cho phát điện, xây dựng cơ chế hoán đổi nguồn khí. Việc này nhằm giảm phụ thuộc vào LNG nhập khẩu và hạn chế rủi ro thiếu nhiên liệu cho sản xuất điện.
Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương tổ chức sản xuất, sử dụng năng lượng tiết kiệm, bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu trong mọi tình huống, theo yêu cầu của Chính phủ.
