Video: Hiu hắt làng đóng thuyền gỗ ở thôn Bến Đền, xã Trường Sơn
Một thời vang bóng
Ông Nguyễn Phạm Tám, nguyên Chủ nhiệm HTX đóng tàu thuyền Lý Chính Thắng (thời kỳ 1973 - 1992) ở Bến Đền nhớ lại, trước thập niên 90 của thế kỉ trước, thôn Bến Đền là nơi trù phú bậc nhất của huyện Đức Thọ.
Nơi đây được biết đến với nghề đóng thuyền gỗ chắc chắn, bền đẹp. Thời vượng nhất, HTX có tới 350 hội viên. Các thuyền đóng ra được bán đi khắp nơi như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hóa, Quảng Bình… Trong đó, thuyền lớn (loại đánh bắt xa bờ) là sản phẩm chủ lực được ngư dân lựa chọn.
“Những năm ấy, khúc sông La đoạn qua thôn Bến Đền luôn chật kín những con thuyền mới được hạ thủy. Trên bờ sông, tiếng cưa, tiếng đục rộn ràng cả một làng quê” - ông Tám bồi hồi ký ức.
Hiện ở thôn Bến Đền chỉ còn 2 xưởng đóng thuyền với số lượng sản xuất hạn chế.
Năm 1992, HTX đóng tàu thuyền Lý Chính Thắng chính thức giải thể, nhiều hội viên đứng ra mở xưởng riêng để tiếp tục nối nghề. Các cơ sở đều “ăn nên làm ra”, nhiều chủ xưởng nức tiếng gần xa, nhận được nhiều đơn hàng như: Lê Công Vĩnh, Nguyễn Văn Độ, Dương Văn Giáp, Dương Quốc Huân, Lê Văn Quân, Phạm Kiện, Phạm Cừ, Đoàn Đức Khôi, Nguyễn Công Hoài, Phạm Tấn, Trường Lưu…
Và rồi, theo thời gian cùng những quy luật thị trường, lượng khách hàng lựa chọn thuyền gỗ ít đi cũng đồng nghĩa với việc sản xuất của làng đóng thuyền giảm hẳn trong khoảng vài năm trở lại đây.
Hiện nay, cả thôn chỉ còn 2 xưởng hoạt động “cầm hơi” của ông Dương Quốc Huân và ông Nguyễn Công Hoành. Mỗi xưởng cũng chỉ chừng 3 - 5 thợ hoạt động, chủ yếu đóng những thuyền công suất nhỏ cho những ngư dân vùng biển Cửa Hội (Cẩm Xuyên), ngư dân Thạch Hà và thuyền nhỏ để cứu trợ lũ lụt.
Các xưởng chủ yếu đóng thuyền công suất nhỏ phục vụ ngư dân trong tỉnh.
Theo ông Dương Quốc Huân (chủ xưởng đóng thuyền ở thôn Bến Đền), xưởng của ông được tiếp quản từ xưởng đóng thuyền Trường Lưu. Cách đây nhiều năm, xưởng của ông đóng khoảng 50 - 70 chiếc thuyền lớn/năm (loại thuyền đánh bắt xa bờ, dài 20m, rộng 6m). Còn vài năm trở lại đây, nhiều nhất cũng chỉ đóng được 20 chiếc.
"Khi không có đơn đặt cho những thuyền lớn thì chúng tôi buộc phải sản xuất cả loại thuyền nhỏ (thuyền cứu lũ) để duy trì hoạt động”, ông Huân cho biết thêm.
Theo tìm hiểu, thuyền gỗ của làng thôn Bến Đền bị mai một phần lớn do ngư dân ngày càng chuộng các loại thuyền nhựa composie, nhôm, sắt vì an toàn, bảo quản sản phẩm cũng như “tuổi thọ” tốt hơi so với thuyền gỗ.
“Nghề đóng thuyền hiện nay thu nhập khá bấp bênh, tháng nào có người đặt mua thì tiền công khoảng 5 - 6 triệu đồng; những tháng không có đơn hàng thì thợ thuyền nghỉ không công. Bây giờ, các chủ xưởng cũng không giám sản xuất khi chưa có đơn hàng vì sợ không tiêu thụ được”, ông Phạm Văn Cừ (thợ đóng thuyền ở thôn Bến Đền) chia sẻ.
Thợ đóng thuyền mai một
“Nghề đóng thuyền ở Bến Đền mai một, thợ thuyền không có thu nhập nên họ buộc phải tìm cho mình hướng khác để mưu sinh. Người rời quê đi làm thuê, người lại đi xuất khẩu lao động… Đặc biệt, lớp trẻ gần như không ai muốn nối nghiệp thợ thuyền ở quê nhà”, anh Nguyễn Văn Nam (thôn Bến Đền) cho hay.
Từng là thợ đóng thuyền nhưng anh Nguyễn Văn Nam đã chuyển sang sản xuất nhà gỗ để mưu sinh.
Anh Nam từng là thợ thuyền nhưng khi nghề không ổn định, với tay nghề sẵn có, anh đã “đầu quân” cho một xưởng mộc chuyên làm nhà gỗ trong xã.
“Khi nghề đóng thuyền không mang lại thu nhập, một số thợ đã bỏ nghề đến làm việc ở xưởng gỗ của tôi. Xưởng chuyên làm nhà gỗ nên có sự tương đồng với nghề đóng thuyền, vì vậy, thợ cũng không gặp nhiều khó khăn”, ông Nguyễn Văn Minh - chủ xưởng mộc Minh Mít, xã Trường Sơn thông tin.
Hàng chục xưởng đóng thuyền với nhiều thợ lành nghề đã lùi vào dĩ vãng; dù đã có các cơ chế, chính sách để giúp “sống lại” làng đóng thuyền truyền thống thôn Bến Đền, xã Trường Sơn nhưng thực tế vẫn không khả quan.
Ông Nguyễn Văn Tuyến - Chủ tịch UBND xã Trường Sơn chia sẻ: “Hiện nay, làng đóng thuyền Trường Sơn chỉ còn 2 xưởng hoạt động. Việc định hướng, tìm lối đi cho nghề đóng thuyền hiện vẫn rất khó khăn. Chính quyền địa phương đang nỗ lực để tìm các hướng phát triển kinh tế khác cho người dân nhằm tạo cuộc sống ổn định hơn”.
