(Baohatinh.vn) - Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ (phường Hà Huy Tập, tỉnh Hà Tĩnh) không chỉ là điểm đến văn hóa tâm linh mà còn là trường học lịch sử sống động cho mọi thế hệ.
Di tích Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ thuộc tổ dân phố Bình Tiến, phường Hà Huy Tập (trước đây là xã Tân Lâm Hương, huyện Thạch Hà). Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ còn có các tên gọi khác như: Đền Tiết Nghĩa Đại vương, Đền Cụ Quận, Lăng Quan Nghè. (Ảnh: Bùi Đình Hải).
Nguyễn Hoành Từ (1536 - 1599) là hậu duệ đời thứ 5 của Linh quốc công Nguyễn Trọng Đạt, hậu duệ đời thứ 6 của Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí.
Sinh ra và lớn lên trong bối cảnh đất nước nội chiến triền miên, dân tình cực khổ nên Nguyễn Hoành Từ đã sớm có ý thức trách nhiệm công dân của mình đối với đất nước. Ông chuyên tâm học hành, trau dồi kinh sử để thi cử, đỗ đạt lập công giúp đời. Năm 1577, Nguyễn Hoành Từ đỗ Chế khoa Đinh Sửu, đỗ Nhị giáp Tiến sĩ, làm đến Hữu Thị lang Bộ Lại.
Tên ông được lưu danh tại Bia Tiến sĩ - Văn miếu Quốc Tử Giám Hà Nội. Nguyễn Hoành Từ là một bậc hiền tài tiêu biểu của đất nước ta trong thế kỷ XVI. Trải qua những trọng trách lớn như: Khảm ký binh ngục, Tả Thị lang Bộ Lại, Chánh sứ…, dù ở lĩnh vực nào Nguyễn Hoành Từ cũng tận tâm, dốc sức làm việc, qua đó góp phần ổn định đất nước, chăm lo cuộc sống của Nhân dân.Hiện trên địa bàn vẫn còn sót lại một cánh đồng do ông kêu gọi Nhân dân khai hoang, trồng trọt, được gọi là đồng Nhà Quan, một đoạn đập trữ nước tưới tiêu cho đồng ruộng được gọi là đập Quan Nghè; con đường lớn đi vào đền thờ Nguyễn Hoành Từ thường gọi là đường Nhà Quan.
Tại di tích Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ còn lưu giữ được một số sắc phong, câu đối, mộc biểu thể hiện công lao, hành trạng Nguyễn Hoành Từ.
Ghi nhận những công lao đóng góp của Nguyễn Hoành Từ cho quê hương, đất nước, năm 2004, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã có Quyết định số 1223QĐ/UB-VX xếp hạng Mộ và Nhà thờ Nguyễn Hoành Từ là di tích Lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày 20/11/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định xếp hạng Mộ và Đền thờ Nguyễn Hoành Từ là Di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Ngoài ra, tại Hà Tĩnh có 1 trường học và 2 tuyến đường mang tên Nguyễn Hoành Từ.
Từ một ngôi miếu nhỏ ban đầu, nay Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ được xây dựng thành một khu di tích khép kín, kiên cố với các hạng mục quan trọng như: mộ, thượng điện, trung điện, hạ điện, khuôn viên… Quá trình trùng tu, xây dựng diễn ra nhiều lần, trong nhiều năm; kinh phí do Nhân dân và dòng họ đóng góp, ủng hộ.Tại di tích, nhiều hạng mục được xây dựng công phu, cầu kỳ, sắc nét và độc đáo, có giá trị thẩm mỹ cao. Các hiện vật như: long ngai, bài vị, đại tự, sắc phong… hiện có của di tích là những tư liệu quý về lịch sử và văn hóa.
Di tích gồm có Tam quan, Tắc môn; Hạ điện; Trung điện; Thượng điện và phần mộ của Nguyễn Hoành Từ. Hạ điện có kiến trúc 3 gian 2 chái, một cửa chính, hai cửa sau nối thông với Trung điện, Thượng điện và Mộ. Diện tích Hạ điện rộng 43,7m2, bên trong đặt một hương án bằng gỗ, một bát hương; phía trên treo bức Mộc biểu bằng gỗ, ghi lời vua Lê Ý Tôn ban tặng cho dòng họ. (Ảnh: Bùi Đình Hải).Trung điện được thiết kế với 4 trụ nâng giá đỡ tạo thành 4 mái. Mặt chính giáp với nhà Thượng điện gắn bức đại tự: “Đại Lục Phong vương” (6 đời được đều phong vương). Điểm nổi bật của Trung điện là tạo dáng kiến trúc hài hòa, 4 mái vút cong đều đặn mang tính cân đối, đối xứng. Bốn góc mái có đao vượt hình lăng kích thước 0,5 x 0,5, trên đỉnh gắn Lưỡng long chầu nguyệt. Hai bên để trống, không xây tường bao nhằm tạo sự thông thoáng, tiện ích trong các hoạt động lế lễ.
Nhà Thượng điện - là ngôi nhà có kiến trúc cổ được xây dựng vào thời kỳ nhà Nguyễn có niên đại trên 200 năm. Toàn bộ Thượng điện được kết cấu vững chãi bằng phần nền với vật liệu vôi vữa trộn mật là loại vật liệu kết dính khá phổ biến thời kỳ trước đây.
Mộ Nguyễn Hoành Từ là mộ đất, đắp tròn, nằm sát nhà Thượng điện trong khuôn viên. Theo lời kể, lúc mất, nghi lễ an táng Nguyễn Hoành Từ được triều đình tổ chức long trọng theo nghi thức dành riêng cho một danh nhân đất nước. Sau đó, triều đình đã cấp vàng bạc, cùng dòng tộc lập đền thờ gọi là Miếu quận công hay đền Quận công, Lăng quan Nghè, Đền thờ Tiến sỹ Đại vương Nguyễn Hoành Từ.
Để phục vụ du khách đến tham quan và lưu giữ những giá trị lịch sử của di tích, Đoàn phường Hà Huy Tập đã ứng dụng chuyển đổi số, tạo mã QR để thuận tiện cho việc tìm kiếm, tra cứu thông tin.
Trải qua hàng trăm năm, di tích đã được cộng đồng bản xứ và con cháu trong dòng họ dày công gìn giữ tôn tạo, thâm nghiêm.
Di tích Mộ và đền thờ Nguyễn Hoành Từ được công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia là niềm vinh dự lớn với địa phương. Đó không chỉ khẳng định giá trị bền vững của quá khứ mà còn là nguồn động lực to lớn cho sự phát triển trong tương lai của phường Hà Huy Tập. Chính quyền và Nhân dân phường sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tôn, tôn vinh và phát huy giá trị của di tích để nơi đây không chỉ là điểm đến văn hóa tâm linh mà còn là trường học lịch sử sống động cho thế hệ mai sau.
Lễ báo ân là dịp để cấp ủy, chính quyền, Nhân dân phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) và con cháu họ Bùi thành kính, tưởng nhớ công ơn của quan Ngự sử Bùi Cầm Hổ đối với đất nước, Nhân dân.
Từ biến cố gặp tai nạn, bị liệt hai chân đến thành công trong nhiều lĩnh vực, Đoàn Ngọc Chiến (xã Sơn Hồng, Hà Tĩnh) đã viết nên câu chuyện đầy cảm hứng tích cực.
Lễ khai hạ tại đền Nen (xã Việt Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh) là điểm nhấn sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương tưởng nhớ công lao của Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, cầu mong cho năm mới mưa thuận gió hòa, quốc thái, dân an.
Với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, lễ hội truyền thống gắn với các danh nhân kiệt xuất là một phần của vẻ đẹp văn hóa Hà Tĩnh. Vẻ đẹp ấy kết tinh từ bản sắc đất và người Hồng Lam.
Lễ hội khai bút đầu Xuân Bính Ngọ do UBND phường Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) tổ chức tại Di tích đền Cả - Dinh đô Quan Hoàng Mười với mong muốn khơi dậy tinh thần hiếu học, tôn vinh chữ nghĩa và tri thức.
Tiến sĩ, nhà văn Trần Thị Hảo quê Hà Tĩnh, từng công tác tại Đại học Sorbonne IV (Paris, Pháp), được Chính phủ nước Pháp trao tặng nhiều giải thưởng danh giá.
Từ cậu bé chăn bò, cắt cỏ dưới chân núi Hồng Lĩnh đến một vị tướng, GS.TS Lê Hữu Song - Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vẫn giữ tính chất phác của người con Hà Tĩnh. Với ông, quê hương không chỉ là ký ức mà còn là điểm tựa tinh thần để theo đuổi con đường y học hiện đại, lấy y đức làm gốc, lấy văn hóa làm nền cho hành trình cống hiến.
Trong tiến trình lịch sử, Hà Tĩnh hình thành cấu trúc làng xã gắn chặt với các dòng họ lưu dân và bản địa. Quan hệ họ tộc – thông gia – kết nghĩa không chỉ cố kết cộng đồng mà còn tạo nên những vọng tộc văn hiến, góp phần định hình diện mạo văn hóa vùng đất này.
Trong di sản văn hóa Việt Nam, Nguyễn Du không chỉ là thi hào của nỗi thương đời mà còn là người nhìn thấu cơ chế lịch sử và cấu trúc xã hội phong kiến bất ổn, đặt ra những vấn đề cho tương lai, tạo nên chiều sâu tư tưởng hiện đại cho di sản của ông.
Đối với những người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Hà Tĩnh, Tết là trải nghiệm đặc biệt, nơi họ trực tiếp cảm nhận sự ấm áp, nghĩa tình và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Theo Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh, từ hôm nay (mùng 3 Tết) đến Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch), trên địa bàn tỉnh diễn ra 20 hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc giúp du khách khám phá, trải nghiệm.
Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, mảnh đất núi Hồng - sông Lam đã sản sinh nhiều danh nhân kiệt xuất, cùng chung lý tưởng phụng sự Tổ quốc, phục vụ cách mạng. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh trân trọng giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của 4 danh nhân tiêu biểu tuổi Ngọ.
Khai bút đầu năm từ lâu đã trở thành một phong tục đẹp, không thể thiếu của nhiều người dân Hà Tĩnh mỗi độ xuân về. Đón xuân Bính Ngọ 2026, những dòng chữ khai bút lại được viết lên với nhiều may mắn, bình an, khởi đầu cho một năm mới khang thái.
Với kết quả đón hơn 5,6 triệu lượt khách trong năm 2025, cùng những dự án, sản phẩm, dịch vụ mới, du lịch Hà Tĩnh đang điểm thêm những sắc màu và thắp lên những kỳ vọng trong năm mới 2026.
Lời chúc đầu năm gửi gắm ước nguyện về may mắn, sức khỏe, bình an và những điều tốt đẹp nhất. Đó là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt nói chung, người Hà Tĩnh nói riêng.
Dẫu mỗi người, mỗi gia đình ở Hà Tĩnh có cách đón giao thừa khác nhau, song tất cả đều hướng tới mong muốn gìn giữ sự bình yên, ấm áp và gửi gắm những điều tốt lành cho năm mới.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, trong phần xây dựng văn hóa, con người Hà Tĩnh đã tiếp nối, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa.
Những ngày cận Tết, các địa phương tại Hà Tĩnh đồng loạt ra quân chỉnh trang cơ sở hạ tầng, vệ sinh môi trường, tạo diện mạo khang trang, sạch đẹp, hướng về mùa xuân mới an vui.
Những ngày tháng Chạp, gió từ triền núi Hồng Lĩnh thổi buốt lạnh - cái lạnh đặc trưng của miền Trung. Theo chân anh Nguyễn Công Đạt - Tổ trưởng Trạm phát sóng Thiên Tượng (Hà Tĩnh), tôi bắt đầu hành trình lên đỉnh non Hồng, nơi những “cánh sóng” lặng lẽ tỏa đi cùng năm tháng.
Khi những nhịp cày đầu tiên xé đất, khi mạ non bén rễ vào phù sa, ruộng đồng Hà Tĩnh bừng lên không chỉ bởi sắc xuân, mà còn bởi tiếng cười của người nông dân bước vào vụ mùa mới.
Hơn 9 thập kỷ kể từ khi Đảng ta ra đời nhưng tên tuổi, khí phách anh dũng của người chiến sỹ Xô viết kiên trung Nguyễn Huy Lung (1908-1931) vẫn sáng ngời trên mảnh đất Hà Tĩnh.
Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/2026), các địa phương ở Hà Tĩnh đã triển khai nhiều phần việc thiết thực, tạo khí thế thi đua sôi nổi, lan tỏa tinh thần trách nhiệm, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Vườn lan của Công ty TNHH Trí Đức ở xã Thạch Khê (tỉnh Hà Tĩnh) đang "khuấy đảo" thị trường hoa Tết bởi những tác phẩm lan ghép trên lũa gỗ có giá trị lên tới hàng chục triệu đồng.
Chỉ một quán hàng nhỏ hay những chuyến đò chở khách nhưng bằng tâm huyết, nhiều người Hà Tĩnh đã đưa công việc mưu sinh thành "sứ giả" lan tỏa di sản văn hóa quê hương.
Tập thể cán bộ, nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống (NTTT) Hà Tĩnh luôn bền bỉ “giữ lửa” nghề, nỗ lực sáng tạo, tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, tạo dấu ấn quan trọng.
