Nâng tầm di sản văn hóa Hà Tĩnh

Một trong những dấu ấn đậm nét của năm qua là chuỗi hoạt động kỷ niệm các danh nhân, bậc hiền tài của quê hương. Trung tuần tháng 12/2025, dù thời tiết giá lạnh, đông đảo người dân và du khách vẫn nườm nượp về xã Tiên Điền và phường Thành Sen để hòa vào không khí kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du. Trong đó, tối 20/12, tại Quảng trường Thành Sen, lễ kỷ niệm chính thức diễn ra với sự tham dự trực tiếp của hàng nghìn người, cùng đông đảo khán giả theo dõi qua sóng truyền hình Trung ương, các tỉnh bạn và Hà Tĩnh.

Trong không gian linh thiêng của lễ kỷ niệm, bên cạnh diễn văn khai mạc, chương trình nghệ thuật được dàn dựng công phu đã tái hiện sinh động cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng nhân văn của Đại thi hào Nguyễn Du. Những câu chuyện về thân phận con người, giá trị nhân ái trong Truyện Kiều được kể lại bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, gần gũi, chạm tới cảm xúc người xem. Ông Nguyễn Văn Trung (phường Thành Sen) chia sẻ: “Tôi thực sự xúc động, hiểu hơn về con người và di sản mà Nguyễn Du để lại cho hậu thế. Tự hào khi quê hương mình có một Đại thi hào của dân tộc”. Cảm xúc ấy chính là minh chứng rõ nét cho thành công của lễ kỷ niệm, nơi di sản không chỉ được tôn vinh, mà còn hiện diện trong đời sống người dân hôm nay.

Trong năm 2025, Hà Tĩnh còn tổ chức trang trọng các hoạt động kỷ niệm 310 năm Ngày sinh Thám hoa Phan Kính, 320 năm Ngày sinh Hoàng giáp Vũ Diệm… Mỗi sự kiện là một lần nhắc nhớ cội nguồn, góp phần bồi đắp niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.

Cùng với các lễ kỷ niệm lớn, công tác bảo tồn di tích tiếp tục được triển khai bài bản. Trong năm, ngành đã tham mưu xếp hạng 14 di tích cấp tỉnh, nâng tổng số di tích toàn tỉnh được xếp hạng lên 694, gồm: 3 di tích quốc gia đặc biệt, 92 di tích quốc gia và 599 di tích cấp tỉnh. Đáng chú ý, nhiều di tích sau khi được xếp hạng đã khơi dậy niềm tự hào trong dòng họ, làng quê. Qua đó, làm cơ sở để chính quyền địa phương và chủ sở hữu tích cực vận động xã hội hóa trùng tu, tôn tạo di tích, tạo diện mạo mới nhưng vẫn giữ được chiều sâu truyền thống.

Ông Phạm Bá Đại - Trưởng ban Lễ nghi nhà thờ họ Phạm Bá (xã Hồng Lộc) bày tỏ: “Việc nhà thờ dòng họ được xếp hạng di tích cấp tỉnh là sự kiện lớn của hàng nghìn con cháu chúng tôi. Niềm tự hào về truyền thống cha ông được nhân lên, trở thành động lực để mỗi người nỗ lực dựng xây quê hương hôm nay”.

Ở tầm vóc lớn hơn, ngành tiếp tục tham mưu tu bổ các khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú và Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Đến nay, 2 dự án đã khởi công. Trong đó, dự án tu bổ, tôn tạo Khu mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú có tổng mức đầu tư hơn 60 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh và UBND thành phố Hà Nội hỗ trợ. Dự án tu bổ, tôn tạo Khu mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Hà Huy Tập tại xã Cẩm Hưng đã được khởi công với tổng mức đầu tư hơn 49 tỷ đồng, gồm 3 dự án thành phần: xây dựng, tôn tạo nhà lưu niệm, nhà tưởng niệm và nhà tranh; cải tạo hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan; xây dựng, tôn tạo các hạng mục tại khu mộ. Dự án dự kiến hoàn thành kịp phục vụ lễ kỷ niệm 120 năm Ngày sinh cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập vào đầu năm 2026. Tỉnh cũng tiến hành khởi công Bảo tàng Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư 305 tỷ đồng.

Công tác kiểm kê, sưu tầm và bảo quản hiện vật được chú trọng. Trong năm 2025, Bảo tàng Hà Tĩnh đã sưu tầm 250 hiện vật, đồng thời bảo quản trên 400 tài liệu, hiện vật quan trọng - những “chứng nhân” quý giá của lịch sử và văn hóa quê hương.

Ở lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, năm 2025, Sở VH-TT&DL đã hoàn thiện hồ sơ trình Bộ VH-TT&DL đề nghị xét phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân cho 3 cá nhân và Nghệ nhân Ưu tú cho 9 cá nhân có nhiều đóng góp trong gìn giữ, trao truyền các di sản như dân ca ví, giặm, ca trù, trò Kiều… Đồng thời, ngành tích cực triển khai hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh Nguyễn Công Trứ - danh nhân văn hóa, nhà thơ, nhà cải cách lớn của dân tộc.

Công tác quản lý và tổ chức lễ hội tiếp tục có chuyển biến tích cực. Nhiều lễ hội lớn được tổ chức bài bản, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Tĩnh, thu hút du khách.

Năm 2026, mở đầu nhiệm kỳ mới, ngành VH-TT&DL Hà Tĩnh xác định tiếp tục nâng tầm di sản là nhiệm vụ xuyên suốt. Trọng tâm là bảo tồn, phát huy hiệu quả các di sản đã được UNESCO ghi danh; hướng dẫn tổ chức lễ hội cấp quốc gia; hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO vinh danh Nguyễn Công Trứ; gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 và Nghị quyết số 18-NQ/TU ngày 22/12/2023 của BCH Đảng bộ tỉnh về “Xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong giai đoạn mới”, trong năm 2026, ngành sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đồng thời nỗ lực đưa các nghị quyết thấm sâu vào đời sống bằng những chương trình hành động cụ thể. Trong đó, tăng cường công tác bảo tồn và phát huy di sản trên nhiều phương diện, qua đó lan tỏa mạnh mẽ các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, động lực cổ vũ Nhân dân bước vào kỷ nguyên mới của quê hương, đất nước”.

Ông Trần Xuân Lương - Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh