Nỗi lo Gen Z không còn đọc sách có thể đã sai

Nhiều bài viết gần đây cảnh báo về sự suy giảm của hoạt động đọc sách giải trí ở giới trẻ Mỹ nói riêng và thế hệ Gen Z nói chung. Trong đó, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động kéo dài từ đại dịch Covid-19 thường được xem là nguyên nhân.

Tuy nhiên, dữ liệu mới cho thấy bức tranh không đơn giản như vậy. Tỷ lệ Gen Z tự nhận mình là người đọc sách đang tăng, trong khi sách in vẫn là hình thức đọc được thế hệ này ưa chuộng. Điều thay đổi rõ rệt hơn cả là cách Gen Z tiếp cận sách.

Gen Z vẫn đọc, nhưng theo nhiều cách hơn

Gen Z, nhóm sinh từ năm 1997 đến 2012, là thế hệ đầu tiên lớn lên cùng Internet và các thiết bị kỹ thuật số. Vì vậy, việc đọc với họ không còn giới hạn trong một cuốn sách giấy hay một khoảng thời gian ngồi yên bên trang sách.

Gen Z có thể đọc cùng một tác phẩm dưới nhiều hình thức, chuyển đổi giữa sách in, sách điện tử và sách nói. Họ cũng tiếp cận nội dung trên các nền tảng như Wattpad, Webtoon, Kindle Unlimited, DC Universe Infinite hay Marvel Comics.

Dữ liệu năm 2025 từ nghiên cứu How Gen Z Discover and Consume Books (Gen Z đọc và khám phá sách như thế nào) cho thấy 66% Gen Z Mỹ tự nhận mình là người đọc sách, tăng 14 điểm phần trăm so với năm 2022. Trong 12 tháng trước khảo sát, 65% cho biết đã đọc ít nhất một cuốn sách in, tăng từ 59% vào năm 2022.

Những con số này tương đối phù hợp với kết quả khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew về thói quen đọc sách của người Mỹ nói chung.

Sách giấy thậm chí vẫn là hình thức đọc được Gen Z ưa thích nhất. Trong một thế giới liên tục phát thông báo và theo dõi hành vi người dùng, sách in mang lại cảm giác "cai nghiện kỹ thuật số". Sách cũng có giá trị vật chất và xã hội riêng: có thể cho mượn, tặng lại hoặc lưu giữ dấu vết của những người từng sở hữu chúng.

Sách còn hiện diện mạnh trên mạng xã hội. Những cộng đồng như BookTok trên TikTok hay Bookstagram trên Instagram biến việc đọc thành một phần của đời sống trực tuyến, nơi độc giả có thể giới thiệu, bình luận và chia sẻ tác phẩm với nhau.

Xu hướng này cũng thể hiện ở cách Gen Z sử dụng các không gian đọc truyền thống. Năm 2025, thế hệ này đến hiệu sách và thư viện công cộng nhiều hơn năm 2022. Khoảng 36% cho biết từng tìm được sách nhờ thủ thư, tăng mạnh so với 15% của 3 năm trước.

Gần một phần ba Gen Z cho biết từng mua sách tại hiệu sách truyền thống. Đây cũng là địa điểm được họ ưa chuộng nhất để tìm sách mới, trước cả Amazon.

Thị trường đang có những dấu hiệu đáp ứng nhu cầu này. Hiệp hội Các nhà bán sách Mỹ ghi nhận số lượng hiệu sách độc lập tăng 70% trong 5 năm qua. Barnes & Noble cũng lên kế hoạch mở thêm 60 cửa hàng tại Mỹ trong năm 2026.

Cách đo cũ có thể bỏ sót cách Gen Z đọc

Một phần nguyên nhân khiến người ta lo ngại về văn hóa đọc nằm ở cách hoạt động này được đo lường, theo Conversation.

Một nghiên cứu công bố năm 2025 ghi nhận thời gian người Mỹ dành cho đọc sách giải trí giảm khoảng 3% mỗi năm trong hai thập kỷ. Các tác giả gọi đây là xu hướng suy giảm "ổn định và kéo dài".

Nghiên cứu sử dụng Khảo sát Sử dụng Thời gian của Mỹ, trong đó người tham gia ghi lại hoạt động của mình trong một ngày 24 giờ. Khảo sát tính cả việc đọc sách, tạp chí, đọc trên Kindle và nghe sách nói.

Tuy nhiên, phương pháp này chưa phản ánh nhiều hình thức đọc phổ biến trong môi trường số. Việc đọc và viết fan fiction, theo dõi BookTok hoặc Bookstagram, cũng như đọc và viết đánh giá sách trên Goodreads đều có thể bị bỏ qua.

Những hoạt động này được các nhà nghiên cứu gọi là "thực hành đọc hậu kỹ thuật số". Chúng cho thấy đọc sách trong thời đại Internet không nhất thiết diễn ra theo mô hình truyền thống: một người cầm sách và đọc từ đầu đến cuối.

Khái niệm về năng lực đọc cũng cần được nhìn rộng hơn. Trong bài viết trên Atlantic số tháng 8/2026, cây bút Rose Horowitch cho rằng Mỹ đang bước vào thời kỳ "hậu đọc", tập trung vào sự suy giảm khả năng đọc kỹ và liên tục các văn bản văn học phức tạp.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu về năng lực đọc từ lâu cho rằng đọc hiểu không chỉ là khả năng đọc tiểu thuyết hay phân tích văn xuôi. Nó còn bao gồm khả năng diễn giải, đánh giá và tạo ra ý nghĩa từ nhiều loại văn bản, phương tiện truyền thông và bối cảnh xã hội.

Nếu chỉ sử dụng một định nghĩa hẹp về đọc, những hoạt động diễn ra trên môi trường số của Gen Z rất dễ bị xem như nằm ngoài văn hóa đọc.

Đọc sách trở thành trải nghiệm xã hội

Một thay đổi đáng chú ý khác là Gen Z đang biến việc đọc - vốn thường được xem là thú vui cá nhân - thành một trải nghiệm mang tính cộng đồng.

Các "bữa tiệc đọc sách trong im lặng" ngày càng phổ biến. Những người tham gia cùng tập trung tại một địa điểm, mỗi người đọc cuốn sách riêng nhưng vẫn tận hưởng cảm giác được kết nối với cộng đồng.

Một số người trẻ còn bước ra khỏi trang sách bằng cách tham gia cosplay văn học, hóa trang thành nhân vật yêu thích và gặp gỡ những độc giả khác tại các sự kiện hoặc hội nghị. Trên mạng xã hội, xu hướng chia sẻ những đoạn trích và câu văn đáng nhớ từ sách cũng tạo thêm một hình thức kết nối giữa độc giả.

Các lễ hội sách cũng tiếp tục thu hút đông đảo người tham dự. Portland Book Festival năm 2025, với sự góp mặt của tác giả dòng romantasy Rebecca Yarros, lần đầu tiên bán hết vé.

Những xu hướng này cho thấy văn hóa đọc đang thay đổi về cả hình thức lẫn bối cảnh. Gen Z vẫn đọc sách, nhưng hoạt động đó có thể diễn ra trên nhiều thiết bị, nền tảng và trong nhiều cộng đồng khác nhau.