Dù đang chờ tàu hay ngồi một mình tại quán cà phê, người dân tại một quốc gia nhỏ ở Đông Nam Á được khuyến khích duy trì một thói quen ngày càng khó giữ là đọc sách, theo CNN.
Trong tháng 9, Singapore khởi động chiến dịch cấp quốc gia kéo dài 5 năm nhằm xây dựng thói quen đọc sách. Một trong những hình thức khuyến khích là trả những khoản tiền nhỏ cho người dân ghi nhận thời gian đọc sách trên website của Nhà nước.
Giới chức Singapore kỳ vọng biến việc đọc sách thành một trò chơi, trong đó người tham gia tích điểm để theo dõi thói quen và nhận phần thưởng nhỏ, sẽ khuyến khích người dân đọc trở lại thay vì dành ngày càng nhiều thời gian lướt nội dung trên mạng.
“Trong khi nội dung dạng ngắn giúp chúng ta cập nhật thông tin, việc đọc nội dung dài giúp củng cố khả năng tập trung, tư duy phản biện và trí tưởng tượng. Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là hướng tới một cộng đồng độc giả hiếu học, biết đào sâu suy ngẫm, có tư duy phản biện và đủ năng lực thích ứng với một thế giới ngày càng phức tạp”, Melissa Tam, lãnh đạo Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore (NLB), cho biết trong một tuyên bố.
Tuy nhiên, chương trình này khó giúp những người mê sách trở nên giàu có. Người tham gia phải có 50 ngày đọc sách mới nhận được 1 SGD (hơn 20.000 đồng). Mỗi lần đọc kéo dài ít nhất 15 phút được tính 20 xu ảo. Người đọc cần tích lũy 1.000 xu để nhận khoản thưởng 1 SGD. Mỗi ngày chỉ được ghi nhận một lần đọc.
Chương trình đặc biệt này được triển khai trong bối cảnh khả năng tập trung của con người ngày càng giảm và thói quen đọc sách suy yếu trên toàn cầu.
Các nhà giáo dục đang phải đối mặt với “brain rot” - khái niệm mô tả tình trạng khả năng nhận thức được cho là suy giảm do tiêu thụ quá nhiều nội dung hời hợt trên Internet, cùng thói quen “doomscrolling” - liên tục lướt qua những nội dung trực tuyến, đặc biệt là tin tức tiêu cực.
Đọc sách sau những năm học
Bảng xếp hạng toàn cầu công bố tuần trước cho thấy kỹ năng đọc hiểu của học sinh 15 tuổi tại Mỹ giảm mạnh, trái ngược với kết quả ấn tượng của các đại diện châu Á như Singapore hay Trung Quốc. Dù vậy, nghiên cứu cũng cảnh báo thách thức lớn đến từ tình trạng xao nhãng do thiết bị công nghệ ngay trong lớp học.
Loh Chin Ee, chuyên gia nghiên cứu thói quen đọc tại Viện Giáo dục Quốc gia Singapore, chia sẻ với CNN rằng trọng tâm của sáng kiến là biến việc đọc sách thành một trò chơi, từ đó rèn luyện thói quen cho người dân.
“Với một người đọc nhiều, 15 phút có thể là khoảng thời gian rất ngắn. Tuy nhiên, tôi nghĩ đây là một mốc vừa phải để bắt đầu. Việc đọc chữ trên màn hình vẫn diễn ra hàng ngày. Thế nhưng, thói quen đọc sâu, cần sự đầu tư thời gian và tập trung cao độ, lại có dấu hiệu suy giảm”, Loh nói với CNN.
Singapore vẫn nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về kết quả đọc hiểu. Tuy nhiên, có những lo ngại rằng học sinh dần mất hứng thú với việc đọc khi bước vào giai đoạn chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng hơn ở những cấp học cao hơn.
Một chuyên viên phân tích rủi ro tại Singapore, người thường xuyên đọc các báo cáo chuyên ngành và tin tức phục vụ công việc, cho rằng học sinh có thể đánh mất niềm vui đọc sách khi bước vào bậc trung học.
“Tôi nghĩ tuổi thiếu niên có thể là giai đoạn khá căng thẳng. Áp lực từ các kỳ thi lớn khiến người trẻ chỉ tập trung đọc những kiến thức phục vụ kiểm tra. Dần dần, thói quen đọc sách như một hình thức giải trí cũng biến mất”, Isaac Neo (32 tuổi), chia sẻ với CNN.
Neo nhận ra mình đã nhiều năm không đọc sách kể từ khi bắt đầu đi làm. Năm 2025, anh đồng sáng lập Modern Men’s Book Club (Câu lạc bộ sách dành cho nam giới hiện đại). Qua những cuộc trò chuyện, Neo nhận thấy nhiều người cũng muốn đọc sách trở lại vì đã từ bỏ thói quen này trong một thời gian dài.
Theo Neo, các thành viên câu lạc bộ sách thường nói rằng họ đã rất lâu không đọc một cuốn sách. Giờ đây, họ thậm chí tìm đến cả những thể loại trước đây chưa từng thử sức.
Chương trình nhận thưởng theo số phút đọc hiện được triển khai thử nghiệm đến cuối năm. NLB cho biết chương trình sẽ tiếp tục được bổ sung tính năng và cải tiến dựa trên phản hồi của người tham gia. Người đọc cũng có thể tham gia một hoạt động gây quỹ từ thiện. NLB đặt mục tiêu thu hút 7,5 triệu phút đọc trong năm nay để quyên góp tối đa 118.300 USD (khoảng 150.000 SGD).
Giá trị của việc đọc
Chương trình đã làm dấy lên tranh luận tại quốc gia giàu có này về việc liệu tiền có thực sự giúp hình thành tình yêu lâu dài với sách hay không. Một số người cho rằng mọi người nên đọc vì yêu thích việc đọc. Những người khác cho rằng trong thời đại con người liên tục bị phân tán sự chú ý, bất kỳ biện pháp nào khiến họ đọc sách đều có giá trị.
“Tôi thà thấy mọi người say sưa đọc sách đến mức lỡ cả chuyến tàu hay trạm xe buýt, còn hơn phải chịu đựng tiếng ồn từ TikTok hay các clip phim Trung Quốc tạo bằng AI đang mở hết công suất trên xe”, Charmaine Lim (28 tuổi), nhà sáng tạo nội dung về sách và phong cách sống tại Singapore, nói với CNN.
Ashley Chia, người điều hành một câu lạc bộ sách, cho rằng thành công của chương trình cần được nhìn trong một phạm vi rộng hơn. Cô thích ý tưởng biến việc đọc thành thói quen và tạo một cú hích nhỏ để mọi người bắt đầu.
Theo cô, nếu Singapore muốn xây dựng văn hóa đọc, có lẽ thành công không chỉ nằm ở việc mọi người đọc 15 phút mỗi ngày. Điều quan trọng nữa là người dân sẽ trở thành những người đọc tò mò hơn, đọc vượt ra ngoài những gì đang có sẵn hoặc những gì ngay lập tức hữu ích với mình.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy các phần thưởng bằng tiền có thể làm giảm mong muốn tự thân của một người trong việc tiếp tục duy trì một hành vi sau khi phần thưởng biến mất.
“Phần thưởng bằng tiền có hiệu quả với những người vốn đã có một mức độ quan tâm nhất định đến việc đọc. Với những ai vốn không hứng thú, tiền bạc khó có thể tạo ra đòn bẩy đủ mạnh để hình thành tình yêu sách tự thân và lâu dài”, Charissa Ng, chuyên gia tâm lý lâm sàng tại Putra Star Care ở Singapore, nhấn mạnh với CNN.
Liệu những khoản tiền thưởng nhỏ có thể cạnh tranh với lượng dopamine được tạo ra bởi các thuật toán hay không, vẫn cần thời gian để trả lời. Singapore từng triển khai nhiều chiến dịch cấp quốc gia, từ giữ gìn vệ sinh công cộng đến khuyến khích người dân cư xử lịch sự. Lần này, một lời nhắc nhẹ cùng một phần thưởng nhỏ được kỳ vọng có thể khiến người dân mở sách và đọc thêm một trang.
