Sách hiếm trở thành tâm điểm của thị trường sưu tầm. Trong một năm qua, các nhà đấu giá lớn liên tiếp ghi nhận những thương vụ kỷ lục với ấn bản đầu tiên, văn bản lịch sử và bản thảo thời Trung cổ.
Tháng 7, nhà đấu giá Christie’s bán Clermont-Tonnerre Grail (tạm dịch: Chén Thánh Clermont-Tonnerre) với giá gần 2,25 triệu bảng Anh. Đây là một trong những văn bản sớm nhất kể lại truyền thuyết về Vua Arthur và hành trình tìm kiếm Chén Thánh.
Các nhà buôn sách cổ và người sưu tầm sách cũng xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội. Bên cạnh những người chơi lâu năm như Oprah Winfrey, Bill Gates, Sarah Michelle Gellar và Whoopi Goldberg, một thế hệ người sưu tầm mới đang bước vào thị trường.
Thậm chí, bản đầu tiên của tiểu thuyết The House of Mirth (tạm dịch: Ngôi nhà của niềm vui) - Edith Wharton từng trở thành một tình tiết trong series Your Friends & Neighbors của Apple TV.
“Khi ngày càng nhiều phần trong cuộc sống được số hoá, sách vật lý trở nên đáng giá hơn. Mọi người ngày càng bị thu hút bởi những thứ hữu hình, chân thực và có khả năng tồn tại lâu dài”, Pom Harrington, con của nhà buôn sách hiếm Peter Harrington, hiện điều hành và sở hữu chuỗi cửa hàng cùng tên, nhận định với SCMP.
Thế hệ mới bước vào thị trường sách hiếm
Sưu tầm sách hiếm không phải thú chơi mới. Hoạt động này có thể bắt nguồn từ thế kỷ XV, khi hoàng gia, học giả và tầng lớp quý tộc bắt đầu tích lũy các tác phẩm kinh điển và bản thảo minh họa.
Trong thời hiện đại, thị trường chủ yếu được thúc đẩy bởi các tổ chức giáo dục giàu có. Những đơn vị này tìm kiếm các đầu sách nổi tiếng để xây dựng bộ sưu tập có giá trị tại các phiên đấu giá. Thị trường hiện chứng kiến sự thay đổi khi một thế hệ nhà sưu tầm mới xuất hiện.
Cũng theo Harrington, điều đáng chú ý là số lượng nhà sưu tầm trẻ tham gia thị trường. Một thập kỷ trước, sách hiếm thường gắn với những người chơi lớn tuổi, có vị thế ổn định.
“Ngày nay, chúng tôi gặp những người mua ở độ tuổi 20-30, lớn lên trong thế giới kỹ thuật số và bắt đầu khám phá sức hấp dẫn của việc sở hữu một vật thể hữu hình, có lịch sử, thể hiện tay nghề chế tác và tính lâu bền”, Harrington nói.
Theo truyền thống, ấn bản thương mại đầu tiên của một cuốn sách do nhà xuất bản phát hành là loại được săn tìm nhiều nhất. Giá trị của một cuốn sách phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là tình trạng bảo quản. Hai bản giống nhau của một ấn bản đầu tiên có thể có mức giá chênh lệch lớn nếu tình trạng của chúng khác nhau.
Lorence Johnston, nhà sáng lập cửa hàng sách cổ và sách hiếm Lok Man Rare Books tại Hong Kong (Trung Quốc), cho biết tình trạng và chất lượng sách có thể thay đổi đáng kể. Chỉ một trang bị hư hỏng hoặc từng được phục chế cũng ảnh hưởng đến giá.
Bìa sách cũng là một yếu tố quan trọng. Với những cuốn sách cũ, kỹ thuật đóng bìa được xem như một loại hình thủ công. Trong khi đó, với sách hiện đại, đặc biệt từ thập niên 1920-1930 trở đi, giá trị thường nằm ở lớp bìa giấy bên ngoài vốn mang những thiết kế đầy màu sắc.
Nguồn gốc của cuốn sách cũng đóng vai trò quan trọng. Một cuốn sách từng thuộc sở hữu, được đề tặng hoặc trao tặng bởi nhân vật lịch sử nổi tiếng có thể trở thành hiện vật độc bản. Lời đề tặng của tác giả hoặc một bức tranh gốc cũng có thể khiến giá trị cuốn sách tăng lên.
Dan Whitmore, chủ Whitmore Rare Books tại California (Mỹ), hiện sở hữu một cuốn sách từng được Salvador Dalí tặng cho Jack Warner, đồng sáng lập Warner Bros Studios. Dalí còn vẽ một hình nhỏ trong phần đề tặng.
Theo Whitmore, chính bức vẽ nguyên bản này khiến cuốn sách trở nên đặc biệt hấp dẫn. Vì vậy, người mua được khuyên tìm đúng ấn bản, trong tình trạng tốt nhất có thể và có câu chuyện đáng giá đi kèm.
Từ Frankenstein đến Harry Potter
Những tác phẩm kinh điển và sách mang tính biểu tượng vẫn có nhu cầu cao. Tuy nhiên, một số thể loại khác cũng bắt đầu được quan tâm, theo The New York Times.
Whitmore nhận thấy sự quan tâm ngày càng lớn với sách khoa học viễn tưởng và fantasy (kỳ ảo). Johnston ghi nhận nhu cầu đối với các chủ đề như rượu vang, ẩm thực, cà phê, tài chính và kinh tế.
“Những cuốn sách tiếp tục có sức ảnh hưởng về mặt văn hóa được chú ý nhất. Các ấn bản đầu tiên của văn học hiện đại vẫn phổ biến, đặc biệt là những tác phẩm định hình một thế hệ độc giả”, Harrington nói.
Frankenstein từng chứng kiến một đợt quan tâm lớn vào năm ngoái khi có bộ phim mới ra mắt. Với sách khoa học viễn tưởng, mức độ quan tâm thường tăng theo mỗi bom tấn điện ảnh. Nhưng thị trường sách hiếm hiện không chỉ được thúc đẩy bởi giá trị văn hóa.
Một thế hệ người sưu tầm mới tìm kiếm những cuốn sách có ý nghĩa cá nhân. Nếu các thế hệ trước có xu hướng mua sách thường xuyên hơn, người mua hiện nay lại tìm kiếm những đầu sách cụ thể để tặng bản thân hoặc người khác.
“Thật khó để nói về một xu hướng thị trường cụ thể vì khách hàng tìm kiếm những cuốn sách quan trọng với họ. Đó có thể là sách truyền cảm hứng để họ trở thành thẩm phán hoặc một cuốn sách mà mẹ từng đọc cho họ khi còn nhỏ. Quan trọng nhất vẫn là sự kết nối về cảm xúc”, Johnston nói.
Cũng giống nghệ thuật, rượu vang hay đồng hồ, sách hiếm không chỉ mang lại giá trị thưởng thức cho người sở hữu. Một số nhà sưu tầm xem đây là một loại tài sản có tiềm năng. Thị trường này trong lịch sử có xu hướng tăng trưởng ổn định hơn là đầu cơ. Tuy nhiên, đôi khi giá trị một cuốn sách có thể tăng theo cấp số nhân, mở ra cơ hội đáng kể cho nhà đầu tư mới.
Ấn bản đầu tiên của Harry Potter là một ví dụ đặc biệt. Theo Whitmore, giá trị của bản in đầu tiên tăng vọt từ thời điểm xuất bản cho đến nay, biến tác phẩm thành một ngoại lệ.
Khi ngày càng nhiều người tìm đến thú chơi này, nguồn sách cũng trở nên đa dạng hơn. Các nhà sưu tầm có thể tìm kiếm từ bộ sưu tập cá nhân, hội chợ sách đến các phiên đấu giá.
Tuy nhiên, đấu giá đòi hỏi người mua phải có kiến thức độc lập. Thị trường cũng tồn tại sách giả, khiến việc tìm một nhà buôn đáng tin cậy trở thành yếu tố quan trọng, đặc biệt với những khoản đầu tư lớn.
Harrington cho rằng người sưu tầm nên xây dựng mối quan hệ dài hạn với người hiểu sở thích và mục tiêu của mình. Nhà buôn có thể giới thiệu những cuốn sách mà người mua chưa từng biết đến, đồng thời đưa ra bảo đảm về sản phẩm.
