Tại Việt Nam, kỷ lục về nhiệt độ không khí cao nhất từng được ghi nhận vào ngày 7/5/2023 tại huyện Tương Dương cũ (tỉnh Nghệ An), với mức 44,2°C. Đây là con số cao nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng của nước ta.
Kỷ lục này đã vượt qua mức 44,1°C được thiết lập chỉ một ngày trước đó, cụ thể là ngày 6/5/2023 tại Hồi Xuân (tỉnh Thanh Hóa). Trước đó, mức nhiệt 43,3°C từng được ghi nhận tại huyện Hương Khê cũ (tỉnh Hà Tĩnh) vào ngày 20/4/2019.
Trên phạm vi toàn cầu, Thung lũng Chết (Death Valley) ở bang California (Mỹ) vẫn là nơi ghi nhận nhiệt độ không khí cao nhất từng được đo trên Trái Đất.
Vào ngày 10/7/1913, nhiệt độ tại khu vực Furnace Creek ở Thung lũng Chết đạt 56,7°C - kỷ lục vẫn chưa bị phá vỡ cho đến nay. Theo Science Magazine, vào mùa hè, nhiệt độ trung bình tại khu vực này thường xuyên vượt quá 45°C, khiến nơi đây trở thành một trong những môi trường khắc nghiệt nhất hành tinh.
Mặc dù Thung lũng Chết giữ kỷ lục về nhiệt độ không khí, các nghiên cứu gần đây cho thấy những khu vực khác còn nóng hơn khi xét đến nhiệt độ bề mặt. Phân tích dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao cho thấy sa mạc Lut (Iran) và sa mạc Sonoran dọc biên giới Mexico - Mỹ đã đạt mức nhiệt lên tới 80,8°C, trở thành những “chảo lửa” thực sự của Trái Đất.
Hơn 11.000 trạm khí tượng của Tổ chức Khí tượng Thế giới hiện đo nhiệt độ không khí trong bóng râm ở độ cao khoảng 1,5 m so với mặt đất. Tuy nhiên, nhiều khu vực hẻo lánh không có các trạm quan trắc này, khiến việc ghi nhận nhiệt độ gặp hạn chế.
Trong hai thập kỷ qua, các vệ tinh quan sát Trái Đất được trang bị thiết bị Quang phổ kế Hình ảnh Độ phân giải Trung bình (MODIS) của NASA đã giúp lấp đầy khoảng trống dữ liệu. MODIS đo bức xạ hồng ngoại phát ra từ bề mặt Trái Đất trong điều kiện không có mây che phủ, từ đó xác định nhiệt độ thực tế của đất, cát hoặc băng, tức là mức nhiệt mà con người có thể cảm nhận khi tiếp xúc trực tiếp.
Các nhà khoa học cho rằng vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng nhiệt độ bề mặt. Tuy nhiên, những đợt nhiệt độ cực cao tại sa mạc Sonoran được ghi nhận trùng với La Nina - hiện tượng vốn gây ra điều kiện khô hạn hơn tại các khu vực sa mạc.
Nhiệt độ tăng cao đang đặt ra thách thức lớn đối với các hệ sinh thái, đặc biệt là các sinh vật sa mạc vốn đã sống gần ngưỡng chịu đựng nhiệt. Ngược lại, dữ liệu nghiên cứu cũng cho thấy vai trò quan trọng của rừng trong việc điều hòa khí hậu. Nhờ hệ rễ sâu và quá trình thoát hơi nước, cây xanh giúp làm mát tán lá và không khí xung quanh, qua đó giảm nhiệt độ và bảo vệ đa dạng sinh học.
