Tại nhiều địa phương, lượng rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày đang tạo áp lực không nhỏ cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý. Khi rác chưa được phân loại, phần chất thải hữu cơ vốn có thể tận dụng lại bị đưa đến các khu xử lý, làm tăng khối lượng cần xử lý và chi phí vận chuyển.
Tại thôn Hòa Thuận, xã Tiên Điền, việc phân loại rác tại nguồn đang dần trở thành thói quen của người dân. Trước đây, cũng như nhiều hộ gia đình khác, bà Nguyễn Thị Song chủ yếu thu gom toàn bộ rác sinh hoạt để đưa đi xử lý. Thời gian gần đây, gia đình bà được chính quyền địa phương cấp thùng rác, hướng dẫn phân loại và xử lý riêng rác hữu cơ.
Những loại rác như rau, củ, quả, thức ăn thừa, lá cây, cỏ, bã trà, bã cà phê... được giữ lại để ủ thành phân hữu cơ. Sau một thời gian thực hiện, bà Song nhận thấy việc làm này không chỉ giúp khu vực sinh sống sạch sẽ hơn mà còn có thêm nguồn phân để chăm sóc cây xanh.
Bà Nguyễn Thị Song ở thôn Hòa Thuận, xã Tiên Điền cho biết: “Trước đây rác hữu cơ trong gia đình đều bỏ chung với các loại rác khác. Từ khi được hướng dẫn phân loại, chúng tôi giữ lại để ủ làm phân. Vừa giảm được lượng rác phải bỏ đi, vừa có phân để bón cho cây, gia đình thấy rất thiết thực”.
Mô hình thí điểm phân loại rác tại nguồn và tạo phân hữu cơ được xã Tiên Điền triển khai trước tại thôn Hòa Thuận và nhận được sự đồng thuận của người dân.
Ông Trần Minh Đức - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tiên Điền cho hay: “Chúng tôi hướng đến việc xử lý rác hữu cơ ngay tại nguồn, trước hết là tại các hộ dân, chợ và nhà hàng. Khi người dân phân loại tốt thì lượng rác phải vận chuyển đến khu xử lý sẽ giảm, đồng thời phần rác hữu cơ được tận dụng tạo ra sản phẩm phục vụ sản xuất”.
Không chỉ Tiên Điền, tại xã Thạch Khê, việc phân loại và tận dụng rác hữu cơ cũng được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực cho công tác thu gom, xử lý rác thải.
Tại đây, chất thải rắn sinh hoạt được phân thành 4 nhóm gồm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; chất thải nguy hại và chất thải rắn sinh hoạt khác. Trong đó, các loại rác có khả năng tái chế được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân hoặc cơ sở có chức năng để tiếp tục sử dụng. Rác thực phẩm được tận dụng làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc đưa đến điểm tập kết theo quy định. Cách làm này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền, các tổ chức, đơn vị thu gom và từng hộ dân.
Chị Trần Thị Trường ở thôn Minh Hải, xã Thạch Khê cho biết: “Gia đình tôi được hướng dẫn phân loại rác ngay từ đầu. Những loại rác hữu cơ có thể tận dụng thì để riêng, không bỏ chung với các loại rác khác. Làm như vậy cũng thấy nhà cửa sạch sẽ hơn”.
Từ góc độ đơn vị trực tiếp tham gia công tác môi trường, việc phân loại rác tại nguồn cũng giúp giảm đáng kể lượng rác hỗn hợp phải thu gom và vận chuyển.
Bà Cao Thị Phương - Phó Giám đốc HTX Môi trường Thạch Khê chia sẻ: “Khi người dân phân loại ngay tại hộ gia đình thì công tác thu gom, vận chuyển cũng thuận lợi hơn. Đặc biệt, rác hữu cơ được tận dụng làm phân bón sẽ giảm lượng rác phải đưa đi xử lý, qua đó giảm áp lực cho các khu xử lý rác”.
Theo ngành chuyên môn, để mô hình phân loại, tận dụng rác hữu cơ phát huy hiệu quả, điều quan trọng là phải hình thành thói quen phân loại rác ngay tại nguồn; đồng thời có phương án thu gom, xử lý phù hợp với từng địa bàn.
Ông Nguyễn Tiến Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết: “Phân loại rác tại nguồn là giải pháp quan trọng để giảm khối lượng chất thải phải thu gom, vận chuyển và xử lý. Đặc biệt, việc tận dụng chất thải hữu cơ để tạo phân bón không chỉ góp phần giảm áp lực cho các cơ sở xử lý rác mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất”.
Từ những thùng rác được phân loại trong mỗi gia đình đến việc ủ phân hữu cơ trở thành phân bón, cách làm ở Tiên Điền, Thạch Khê đang cho thấy một hướng tiếp cận khác trong xử lý rác thải: không coi tất cả chất thải là thứ phải mang đi chôn lấp hay xử lý, mà phân loại để tái sử dụng những gì còn giá trị.
