Trải qua hàng trăm năm, nhiều ngôi đình cổ ở Hà Tĩnh vẫn hiện diện giữa các làng quê, lưu giữ những giá trị đặc trưng của kiến trúc truyền thống. Từ mái ngói, hệ thống cột, xà, kèo đến những đường chạm khắc tinh xảo, mỗi cấu kiện đều góp phần tạo nên dấu ấn riêng của những công trình gắn với đời sống văn hóa cộng đồng.
Mỗi chi tiết không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn phản ánh đời sống, tín ngưỡng và quan niệm của người xưa. Cùng với những ký ức, giai thoại được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ, các mái đình vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay như một phần hồn cốt của làng quê Hà Tĩnh.
Đình Trung (thôn Trần Phú, xã Đức Thọ) có niên đại hơn 300 năm, được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2007. Với người dân địa phương, giá trị của ngôi đình không chỉ nằm ở tuổi đời hay dấu tích kiến trúc, mà còn ở những phong tục, ký ức và nếp sinh hoạt gắn bó với bao thế hệ.
Ông Phan Cảnh Tài - Trưởng thôn Trần Phú, xã Đức Thọ chia sẻ: "Đình làng là nơi lưu giữ những ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Với người dân, đó có thể là những câu chuyện về nguồn cội, những sinh hoạt cộng đồng hay những phong tục đã trở thành một phần đời sống làng quê".
Giá trị của đình làng đang được nhìn nhận không chỉ ở phương diện bảo tồn. Trong phát triển du lịch văn hóa, những di sản này có thể trở thành điểm kết nối để du khách tìm hiểu sâu hơn về lịch sử và đời sống của từng vùng quê. Tại đình Giao Tác, phường Nam Hồng Lĩnh, câu chuyện lại gắn với một lớp ký ức khác.
Đây là di tích lịch sử - văn hóa, lưu giữ nhiều dấu ấn của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh. Trải qua gần hai thế kỷ, chịu tác động của thiên tai và chiến tranh, di tích nhiều lần phải di chuyển nhưng vẫn giữ được dáng dấp của một ngôi đình cổ. Hiện nay, đình thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cán bộ cốt cán có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng giai đoạn 1930-1931.
Ông Nguyễn Trọng Oanh - Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi TDP 9 Thuận Lộc, phường Nam Hồng Lĩnh bày tỏ: “Mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện được lưu giữ ở đình Giao Tác đều gắn với một giai đoạn lịch sử của quê hương. Chúng tôi mong muốn những giá trị ấy được giới thiệu rộng rãi hơn để người dân, du khách và thế hệ trẻ cùng hiểu, cùng trân trọng”.
Ở Hà Tĩnh, nhiều mái đình vẫn được bảo tồn, gìn giữ, lưu giữ ký ức và những giá trị văn hóa của làng quê, như đình Hoa Vân Hải ở xã Cổ Đạm, đình Hội Thống ở xã Đan Hải, đình Đông Thái ở xã Đức Thọ, đình Trường Lưu ở xã Trường Lưu, đình Tứ Mỹ ở xã Tứ Mỹ...
Mỗi ngôi đình mang một giá trị riêng: có nơi nổi bật bởi kiến trúc, có nơi gắn với tín ngưỡng cộng đồng, có nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử, cách mạng. Chính sự đa dạng ấy mở ra khả năng kết nối các di tích với làng nghề, sản phẩm văn hóa và những điểm đến lân cận, góp phần hình thành những tuyến du lịch văn hóa có chiều sâu.
Từ một mái đình, có thể mở ra cả một không gian trải nghiệm về làng quê Hà Tĩnh. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần gắn kết bảo tồn di sản với phát triển sản phẩm du lịch và vai trò của cộng đồng, để mỗi điểm đến không chỉ là nơi tham quan mà còn là nơi du khách lắng nghe những câu chuyện của vùng đất, cảm nhận nhịp sống làng quê và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Mỗi ngôi đình là một phần ký ức của làng quê Hà Tĩnh. Khi di sản được gìn giữ và kết nối trong những hành trình trải nghiệm du lịch, những giá trị văn hóa xưa sẽ tiếp tục được phát huy, hiện diện trong đời sống hôm nay. Thời gian tới, ngành văn hóa Hà Tĩnh sẽ tiếp tục chú trọng bảo tồn, tu bổ các đình làng gắn với gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, khuyến khích các địa phương kết nối đình làng với hệ thống di tích, làng nghề và sản phẩm văn hóa để hình thành những điểm đến có chiều sâu, nhưng vẫn bảo đảm giữ được giá trị nguyên gốc của di tích.
