Thờ thần biển - di sản tinh thần của ngư dân Lộc Hà

(Baohatinh.vn) - Giữa biển cả nhiều bất trắc, tín ngưỡng thờ thần biển trở thành điểm tựa tinh thần của ngư dân Lộc Hà. Di sản tinh thần này đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của biển Hà Tĩnh.

Giữa mênh mông sóng nước, ranh giới giữa bình yên và bất trắc đôi khi chỉ cách nhau một con sóng. Bởi vậy, với người đi biển, mỗi chuyến vươn khơi không chỉ là hành trình mưu sinh mà còn mang theo những lời cầu mong bình an.

bqbht_br_dji-0763.jpg
Giữa mênh mông sóng nước, tục thờ thần biển là điểm tựa tinh thần của ngư dân.

Trước mỗi chuyến vươn khơi, sau khi chuẩn bị đầy đủ ngư cụ, nhiên liệu và lương thực, ông Ngô Quang Hùng ở thôn Giang Hà, xã Lộc Hà lại dành thời gian đến ngôi đền ven biển để dâng hương. Với nhiều ngư dân nơi đây, nghi thức ấy đã trở thành một phần không thể thiếu trước lúc rời bến, như cách gửi gắm niềm tin và cầu mong một hành trình thuận hòa giữa biển khơi.

Ông Ngô Quang Hùng chia sẻ: “Người đi biển quanh năm sống nhờ biển, luôn mang trong mình sự kính trọng với biển. Trước mỗi chuyến ra khơi, chúng tôi thường đến đền thắp hương để cầu mong bình yên và thêm vững tâm trước hành trình dài ngoài khơi xa. Có những chuyến biển kéo dài nhiều ngày nên ai cũng mong trời yên biển lặng, đánh bắt thuận lợi và quan trọng nhất là mọi người đều trở về an toàn với gia đình.”

Ở vùng đất đầu sóng ngọn gió như cửa biển Lộc Hà, biển từ bao đời vừa là nguồn sống, vừa là nơi ẩn chứa những bất trắc khôn lường. Biển mang đến nguồn lợi thủy sản nuôi sống bao thế hệ ngư dân, nhưng cũng có thể bất ngờ nổi dông, dâng sóng dữ, đẩy con người vào hiểm nguy. Khi con người chưa thể lý giải hết sức mạnh của thiên nhiên, những tín ngưỡng dân gian cũng dần hình thành như một cách để cư dân miền biển gửi gắm niềm tin và cầu mong bình an trước biển cả.

bqbht_br_dji-0905.jpg
Đền Đông Phương (thôn Xuân Phượng, xã Lộc Hà) - nơi các ngư dân thường dâng hương trước mỗi chuyến ra biển.

Từ đó, nhiều đền, miếu ven biển được dựng lên, trở thành điểm tựa tinh thần của cư dân làng chài. Nằm ở thôn Xuân Phượng, xã Lộc Hà, đền Đông Phương đã hiện diện bên cửa biển hơn hai thế kỷ, gắn bó với đời sống tâm linh của bao thế hệ ngư dân địa phương. Ngôi đền không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử mà còn là nơi người dân tìm về trước mỗi chuyến vươn khơi, gửi gắm ước mong biển lặng, ghe đầy.

Trong tâm thức người dân, huyền tích đức thánh đền Đông Phương giao chiến với thần Giao Long giữa vùng Cửa Sót không đơn thuần là một câu chuyện dân gian, mà còn phản ánh khát vọng chinh phục biển cả, cầu mong trời yên biển lặng để những hành trình mưu sinh giữa trùng khơi được bình an.

bqbht_br_dji-0890.jpg
Đền Sát Hải Đại Vương thôn thôn Yên Điềm, xã Lộc Hà

Cứ vào những ngày sóc, vọng hằng tháng, nhiều người dân thôn Yên Điềm, xã Lộc Hà lại tìm về đền thờ Sát Hải Đại Vương để thắp nén hương thành kính, cầu mong bình an cho mỗi chuyến vươn khơi. Theo sử sách, Sát Hải Đại Vương là danh tướng thủy quân lỗi lạc thời nhà Trần, nổi tiếng với tài bơi lội, lặn biển và lập nhiều chiến công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.

Sau khi qua đời, ông được các triều đại sắc phong là phúc thần, trở thành vị thần cai quản biển cả trong tâm thức cư dân vùng duyên hải. Với người dân nơi đây, ông không chỉ là nhân vật lịch sử, mà còn là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, nơi họ gửi gắm niềm tin trước mỗi chuyến ra khơi, với ước mong biển lặng, cá đầy khoang, người người trở về bình an.

bqbht_br_c3e21ca6-cec5-4a1a-9203-465bd35b15c4.png
Các sắc phong ở đền Sát Hải Đại Vương được bảo quản cẩn thận.

Trong đời sống cư dân miền biển, ngoài những vị thần gắn với huyền tích dân gian, còn có một “vị thần” rất gần gũi với ngư dân, đó là cá Ông. Tín ngưỡng thờ cá Ông được hình thành từ chính những câu chuyện về những lần ngư dân gặp nạn giữa biển khơi được cá voi cứu giúp, đưa vào bờ an toàn. Với người dân làng biển, cá Ông được xem như vị thần hộ mệnh của người đi biển. Vì thế, khi cá Ông dạt vào bờ, ngư dân đều tổ chức lễ an táng chu đáo và lập miếu thờ như một sự tri ân. Trước mỗi chuyến ra khơi, nhiều người vẫn giữ thói quen thắp hương cầu mong chuyến biển thuận lợi, tôm cá đầy khoang.

Không chỉ hiện diện trong đời sống thường ngày, tín ngưỡng thờ thần biển còn được thể hiện rõ nét qua các lễ hội truyền thống của cư dân vùng cửa biển Lộc Hà. Hằng năm, từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 5 âm lịch, lễ hội Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi lại được tổ chức với nhiều nghi lễ truyền thống. Khi tiếng trống lễ hội vang lên, đông đảo người dân và du khách lại tìm về các đền, miếu ven biển để dâng hương, tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Dưới chân núi Nam Giới, tập tục thờ thần biển vẫn luôn được người dân Lộc Hà gìn giữ, phát huy.

Dưới chân núi Nam Giới, tập tục thờ thần biển vẫn luôn được người dân Lộc Hà gìn giữ, phát huy.

Từ lễ hội Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi đến những lễ cầu ngư nơi làng biển, tất cả không chỉ phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân miền biển mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Trong không gian lễ hội, những câu chuyện về biển cả, về tiền nhân khai phá và giữ biển vẫn tiếp tục được nhắc nhớ, trao truyền. Đó cũng là cách cư dân miền biển gìn giữ bản sắc văn hóa của mình giữa nhịp sống hôm nay.

Bà Phan Thư Hiền - nguyên Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh cho rằng: "Tín ngưỡng thờ thần biển là một hình thức sinh hoạt văn hóa đặc trưng, tồn tại bền vững trong đời sống cư dân ven biển. Biển không chỉ tạo sinh kế mà còn hình thành nên đời sống tinh thần rất riêng cho cư dân miền biển. Thông qua các lễ hội truyền thống, đặc biệt là lễ hội cầu ngư, cộng đồng được gắn kết bền chặt hơn, cùng hỗ trợ nhau trong sản xuất, phát triển kinh tế và giữ gìn bản sắc văn hóa.”

bqbht_br_e8e2e2cc-4f85-4eb6-a4f6-df5f45a345f7.jpg
Nghi lễ rước kiệu và linh vị từ biển về đền chính tại Lễ hội đền Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi. Ảnh tư liệu

Hiện nay, xã Lộc Hà có 31 di tích các cấp, phản ánh đời sống văn hóa phong phú của cư dân miền biển qua nhiều thế hệ. Không chỉ mưu sinh từ biển cả, người dân nơi đây còn gìn giữ những giá trị văn hóa tâm linh bền chặt được hình thành giữa sóng gió trùng khơi. Trong bối cảnh kinh tế biển tiếp tục phát triển, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống càng trở nên cần thiết. Bởi đó không chỉ là cách gìn giữ bản sắc cha ông mà còn góp phần phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và tạo thêm động lực cho sự phát triển bền vững của địa phương.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, những tín ngưỡng thờ thần biển ở Lộc Hà vẫn hiện diện như một phần không thể tách rời trong đời sống cư dân miền biển. Qua bao lớp sóng, qua những chuyến biển nối dài, niềm tin ấy vẫn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!