Vượt qua các kiểm nghiệm, quy định khắt khe về vệ sinh an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn phân phối hiện đại, từ năm 2017, nem chua Ý Bình với 3 dòng sản phẩm (nem kẹp, nem trần, nem cây) đã chính thức lên kệ siêu thị Co.opmart Hà Tĩnh và được tiêu thụ ổn định cho đến nay.
Chị Lê Thị Bình - chủ cơ sở cho biết: “Chúng tôi tuân thủ nguyên tắc “3 không” (không chất bảo quản, không hàn the, không chất tạo vị, tạo màu). Cơ sở đặc biệt chú trọng xây dựng nhà xưởng đạt chuẩn, nâng cao mẫu mã và bao bì, nhờ đó sản phẩm đã khẳng định được vị trí trên thị trường, đặc biệt trong hệ thống siêu thị”.
Tuy nhiên, những sản phẩm tiếp cận được hệ thống bán lẻ hiện đại như nem chua Ý Bình không phải là nhiều; đa số chủ thể OCOP vẫn gặp khó khăn trong việc thâm nhập kênh phân phối này.
Sản phẩm bánh đa vừng của Hợp tác xã Nguyên Lâm (xã Kỳ Anh) được chứng nhận OCOP 4 sao từ cuối năm 2024. Hợp tác xã (HTX) đã chủ động đầu tư hệ thống máy móc hiện đại, xây dựng quy trình sản xuất khép kín từ khâu tráng đến sấy bánh nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng đồng đều. Nhờ mạnh dạn mở rộng thị trường, sản phẩm không chỉ có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong nước mà còn tiếp cận được các thị trường quốc tế như: Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Thời gian qua, HTX Nguyên Lâm cũng đã làm việc với siêu thị Co.opmart Hà Tĩnh để đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối nhưng hai bên vẫn chưa đi đến được sự thống nhất về khâu vận chuyển, sản lượng cung ứng định kỳ, quy mô bao tiêu và hình thức phân phối.
Anh Lê Văn Duẩn - Giám đốc HTX cho biết: “Cơ sở cơ bản đáp ứng các điều kiện về truy xuất nguyên liệu, đảm bảo chất lượng, mẫu mã, trọng lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm theo yêu cầu đối tác. Chúng tôi đang tiếp tục nghiên cứu các giải pháp phù hợp hơn về logistics, năng lực cung ứng và hệ thống nhà xưởng để sớm hiện thực hóa mục tiêu đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị”.
Ở quy mô nhỏ hơn, một số cơ sở hộ kinh doanh cũng đang nỗ lực cải tiến quy trình nhằm tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại. Sản phẩm bánh đa nem của cơ sở sản xuất Anh Thu (phường Hà Huy Tập) được chứng nhận OCOP 3 sao từ cuối năm 2020. Đầu năm 2024, cơ sở mạnh dạn đầu tư hơn 1 tỷ đồng để lắp đặt hệ thống sản xuất khép kín, kết hợp tráng và sấy bánh, thị trường ngày càng rộng mở hơn. Tuy nhiên, cơ sở vẫn gặp trở ngại trong khâu hồ sơ pháp lý và thiếu định hướng bài bản để tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại.
Chị Lê Hoài Thu - chủ cơ sở bánh ram Anh Thu chia sẻ: “Cơ sở cần hoàn thiện thêm nhiều điều kiện theo quy chuẩn, hồ sơ pháp lý nếu muốn vào được hệ thống siêu thị. Chúng tôi cũng mong có sự hỗ trợ từ ngành chức năng trong việc kết nối, hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật”.
Không chỉ cơ sở bánh đa nem Anh Thu mà nhiều cơ sở sản xuất trên địa bàn tỉnh dù đã mạnh dạn đầu tư thiết bị vẫn đang khó tiến sâu vào chuỗi hệ thống bán lẻ như siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm, chuỗi mini mart... do còn thiếu nền tảng pháp lý, hồ sơ và chiến lược tiếp cận thị trường phù hợp.
Ở chiều ngược lại, phía các đơn vị phân phối hiện đại cũng chỉ rõ những yêu cầu đối với sản phẩm OCOP nếu muốn tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.
Theo anh Nguyễn Trung Hiếu - phụ trách marketing siêu thị Co.opmart Hà Tĩnh, đơn vị luôn ưu tiên kết nối và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP địa phương. Một số sản phẩm như nem chua Ý Bình, cu-đơ Phong Nga đã xây dựng được thương hiệu và duy trì lượng tiêu thụ ổn định siêu thị. Tuy nhiên, để được đưa vào phân phối chính thức, sản phẩm phải đảm bảo đầy đủ hồ sơ pháp lý, chất lượng ổn định, bao bì đạt chuẩn và đặc biệt là khả năng cung ứng đều đặn. Trên thực tế, nhiều cơ sở của địa phương có tiềm năng nhưng chưa hoàn thiện được quy trình sản xuất đạt chuẩn, chưa đủ sản lượng và tần suất cung ứng theo yêu cầu, thủ tục pháp lý, hồ sơ còn vướng mắc nên quá trình hợp tác còn trở ngại.
Thông tin từ Sở Công thương, thời gian qua đã có một số sản phẩm OCOP từng bước tiếp cận được hệ thống Co.opmart, Winmart, Bách hóa Xanh và các cửa hàng thực phẩm sạch như: Cu-đơ Phong Nga, Nem chua Ý Bình; bánh mỳ và một số loại thịt, rau, củ, quả. Tuy nhiên, con số này vẫn còn khiêm tốn so với tổng số 271 sản phẩm còn hiệu lực chứng nhận OCOP (8 sản phẩm đạt 4 sao, 263 sản phẩm đạt 3 sao) của toàn tỉnh.
Các hệ thống bán lẻ hiện đại đòi hỏi cao về chất lượng, truy xuất, sản lượng ổn định và khả năng cung ứng dài hạn, trong khi đó, đa phần chủ thể OCOP tại địa phương có quy mô nhỏ và rất nhỏ; công nghệ chưa đồng bộ, sản phẩm không đồng đều. Nhiều sản phẩm còn mang tính mùa vụ (cam, bưởi); giá thành một số sản phẩm cao so với sản phẩm cùng loại trên thị trường do chưa tối ưu được các chi phí (chi phí vận chuyển, logistics)...
Ông Võ Tá Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Tĩnh cho biết, thời gian tới, đơn vị tiếp tục hỗ trợ các cơ sở OCOP kết nối, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị, cửa hàng đặc sản trong cả nước; khảo sát phân loại quy mô các cơ sở để xúc tiến thương mại vào các hệ thống bán lẻ phù hợp với điều kiện, quy mô của từng cơ sở. Tăng cường quảng bá sản phẩm OCOP thông qua các kênh truyền thông hiện đại, các nền tảng số như: sàn thương mại điện tử, mạng xã hội; tổ chức sự kiện livestream sản phẩm OCOP của tỉnh, mời các KOLs và KOC và những người có tầm ảnh hưởng để quảng bá sản phẩm OCOP của tỉnh, giúp nâng cao uy tín và thu hút khách hàng.
Tuy nhiên, để các hoạt động xúc tiến thương mại thực sự phát huy hiệu quả, bản thân các chủ thể OCOP cũng cần chủ động, chú trọng nâng cao năng lực sản xuất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý; tối ưu chi phí, cải tiến mẫu mã bao bì theo hướng chuyên nghiệp; đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật như VietGAP, GlobalGAP...; tăng cường kỹ năng liên quan đến marketing, tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu.
Nói về vai trò của tư duy sản xuất hiện đại, ông Nguyễn Văn Phong - chủ cơ sở sản xuất kẹo cu-đơ Phong Nga cho rằng, để đưa sản phẩm vào siêu thị không chỉ cần chất lượng mà quan trọng là khả năng duy trì ổn định, đảm bảo đúng cam kết về sản lượng, thời gian, chất lượng. Nếu không đáp ứng và tuân thủ liên tục được các yêu cầu này, sản phẩm rất dễ bị loại khỏi chuỗi phân phối của doanh nghiệp...
