Sau giai đoạn đầu triển khai, bên cạnh những kết quả tích cực, nhiều địa phương ở Hà Tĩnh đối mặt với áp lực về nhân lực, cơ chế phân cấp và hạ tầng quản trị. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tháo gỡ những “điểm nghẽn” để bộ máy vận hành tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Vận hành bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh đã phân cấp, ủy quyền hơn 350 nhiệm vụ cho cấp xã và các cơ quan chuyên môn; nhiều địa phương tiếp tục ủy quyền nội bộ. Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy áp lực ở cơ sở rất lớn, khối lượng nhiệm vụ tăng nhanh trong khi biên chế, năng lực cán bộ và nguồn lực tài chính chưa đáp ứng tương xứng.
Ở nhiều địa phương, hiện mỗi bộ phận chuyên môn cấp xã chịu sự hướng dẫn của 4-5 sở, ngành; nhiều công chức đồng thời phụ trách 2-3 lĩnh vực khác nhau. Ông Nguyễn Thái Vũ - chuyên viên Phòng Kinh tế, UBND xã Toàn Lưu chia sẻ: “Tôi phụ trách 4 lĩnh vực liên quan đến 4 sở: NN&MT, Xây dựng, Công thương, KH&CN. Áp lực lớn nhất là tham mưu, xử lý cùng lúc nhiều văn bản khẩn, trong khi quy trình thẩm định ngày càng chặt chẽ. Vì thế, nếu không chủ động cập nhật chuyên môn, quá trình làm việc dễ phát sinh sai sót”.
Tại xã Thiên Cầm, thực hiện phân cấp, phân quyền sau khi vận hành mô hình chính quyền mới, trong bối cảnh địa bàn mở rộng, lại là khu vực trọng điểm du lịch của tỉnh, áp lực lên bộ máy cơ sở càng lớn hơn. Ông Võ Tá Nhân - Chủ tịch UBND xã Thiên Cầm cho biết: “Hiện nay, địa phương đang thiếu 10 cán bộ, công chức so với yêu cầu vị trí việc làm, nhất là ở các lĩnh vực khó như: tài nguyên môi trường, tư pháp, y tế… Bên cạnh đó, chất lượng, trình độ và năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa đồng đều, năng lực tham mưu còn hạn chế. Trước mắt, để đáp ứng khối lượng nhiệm vụ rất lớn được giao, xã phải áp dụng giải pháp tình thế như phân công cán bộ kiêm nhiệm, hỗ trợ theo mô hình nhóm việc và biệt phái viên chức. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời”.
Hiện nay, thực trạng thừa - thiếu nhân sự cục bộ đang diễn ra ở nhiều địa phương và các sở, ngành. Riêng đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, toàn tỉnh đang thừa cục bộ 3 người so với định mức biên chế tạm giao của trung ương; trong đó có 31 xã, phường thừa 131 biên chế, nhưng lại có 31 xã, phường khác thiếu hụt 128 biên chế. Trong khi đó, việc bố trí, điều động, luân chuyển nhân sự giữa các địa bàn không hề dễ dàng do những rào cản về điều kiện địa lý, nơi cư trú của cán bộ và yêu cầu chuyên môn đặc thù.
Đặc biệt, ở một số lĩnh vực đặc thù như công nghệ thông tin, quản lý đất đai, tài chính, giáo dục..., năng lực cán bộ chuyên môn sâu còn hạn chế. Chế độ, chính sách cán bộ, công chức còn một số bất cập, chưa khuyến khích cán bộ phát huy hết năng lực, tâm huyết với công việc, khó thu hút nhân tài.
Ông Bùi Quang Dương - Phó Giám đốc Sở Nội vụ cho biết: “Thời gian tới, Sở Nội vụ sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phù hợp thực tiễn; tham mưu điều động, luân chuyển, biệt phái cán bộ về cơ sở, nhất là tại các địa bàn khó khăn, thiếu hụt nhân lực chuyên môn; tham mưu triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã theo Chỉ thị số 18/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ; thực hiện sắp xếp cán bộ theo hướng “đúng người, đúng việc, đúng địa bàn”, gắn với Đề án phát triển nguồn nhân lực tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2026 - 2030. Đồng thời, phối hợp với các sở, ngành liên quan, tham mưu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cán bộ, công chức, viên chức và hợp đồng lao động hằng tháng bằng phương pháp đánh giá OKR/KPI; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, thu hút nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện cơ chế luân chuyển cán bộ từ tỉnh về xã để rèn luyện thực tiễn; tiếp tục công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu giai đoạn mới”.
Cùng với từng bước giải bài toán về nhân lực, những điểm vướng mắc trong phân cấp, ủy quyền cho chính quyền cấp xã cũng đang được nhìn nhận và tập trung tháo gỡ. Thực tế cho thấy, một số nhiệm vụ chuyển từ cấp huyện (cũ) xuống xã vẫn chưa có quy trình phối hợp rõ ràng; hệ thống văn bản, thể chế và chính sách dù đã được sửa đổi nhưng còn thiếu đồng bộ, chưa theo kịp thực tiễn hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.
Bà Nguyễn Thị Nhuần - Trưởng ban Pháp chế, HĐND tỉnh cho rằng: “Dù cấp xã đã được giao thêm nhiều nhiệm vụ, nhưng thẩm quyền quyết định trong các lĩnh vực then chốt như đầu tư công, đất đai vẫn chủ yếu tập trung ở cấp trên. Điều này dẫn tới nghịch lý: người trực tiếp thực hiện lại không có đầy đủ thẩm quyền quyết định; nhiều nơi vẫn trong tình trạng “vừa làm, vừa xin ý kiến”, ảnh hưởng đến hiệu quả thực chất của phân cấp, phân quyền”.
Theo bà Nguyễn Thị Nhuần, để tháo gỡ những “điểm nghẽn” này, cần tiếp tục đổi mới tư duy phân cấp, phân quyền theo hướng chuyển từ “giao việc” sang “trao quyền thực chất” cho chính quyền cơ sở. Phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi đôi với phân quyền phù hợp, cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, trách nhiệm giải trình rõ ràng và bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực hiện về nhân lực, tài chính, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu quản lý. Thời gian tới, Ban Pháp chế, HĐND tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường giám sát những lĩnh vực còn nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh; kịp thời kiến nghị UBND tỉnh và các cơ quan liên quan tháo gỡ bất cập, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở”.
Kiến nghị về giải pháp, lãnh đạo nhiều địa phương đều bày tỏ quan điểm, việc phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với bảo đảm đủ biên chế, nâng cao chất lượng đội ngũ và tăng cường tính tự chủ trong tổ chức, điều hành ở cấp cơ sở. Đồng thời, cần có cơ chế linh hoạt hơn trong bố trí nguồn lực, cho phép địa phương chủ động cân đối, ký hợp đồng lao động theo nhu cầu vị trí việc làm và gắn chặt với cơ chế kiểm soát, đánh giá trách nhiệm. Bên cạnh đó, việc phân cấp, phân quyền cũng cần được thiết kế phù hợp với đặc thù từng địa phương.
Đặc biệt, các địa phương kiến nghị Chính phủ và tỉnh sớm triển khai cải cách chính sách tiền lương và chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo hướng thực chất hơn. Có những giải pháp để cụ thể hóa quan điểm của Trung ương xác định năm 2026 là “năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở”, trong đó chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng thực thi công vụ và ý thức, trách nhiệm, thái độ phục vụ của cán bộ, đồng thời tạo động lực để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả, nền tảng quản trị số đồng bộ gắn với chuyển đổi số toàn diện là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, đây đang là “nút thắt” lớn tại nhiều địa phương. Không ít xã, phường còn gặp khó trong kết nối dữ liệu, vận hành phần mềm dùng chung và đồng bộ hồ sơ điện tử; một số hệ thống còn chồng chéo, thiếu liên thông làm kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính (TTHC). Trong khi đó, hạ tầng công nghệ thông tin, kỹ năng số của một bộ phận cán bộ, công chức, người dân và doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Nhiều xã, phường vẫn gặp khó trong kết nối dữ liệu, vận hành phần mềm dùng chung và đồng bộ hồ sơ điện tử.
Ông Phạm Ngọc Tạo - Chủ tịch UBND xã Mai Hoa cho biết: “Mặc dù đã được quan tâm đầu tư lắp đặt hạ tầng kỹ thuật, mua sắm nâng cấp các trang thiết bị, việc đồng bộ dữ liệu chuyên ngành, liên thông, kết nối dữ liệu giữa các hệ thống phần mềm trên Cổng dịch vụ công quốc gia còn nhiều bất cập, phần mềm còn bị lỗi, chậm; cán bộ phải vào nhiều phần mềm để nhập liệu, xử lý hồ sơ trong ngày, gây mất thời gian trong quá trình thực hiện giải quyết các TTHC”.
Tại phường Vũng Áng - địa bàn động lực phát triển kinh tế của tỉnh với khối lượng hồ sơ hành chính lớn, phần lớn người dân trên địa bàn vẫn phụ thuộc vào cán bộ hỗ trợ thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Bà Lương Thị Thu - cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Vũng Áng chia sẻ: “Ở lĩnh vực tôi phụ trách, phần lớn người dân đến giao dịch là người lớn tuổi, hộ nghèo hoặc hộ kinh doanh nhỏ lẻ nên rất khó tự thao tác dịch vụ công trực tuyến dù đã được hướng dẫn kỹ”.
Thực tế vận hành cho thấy, dù công tác chuyển đổi số và triển khai dịch vụ công trực tuyến của tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn những hạn chế. Việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, biểu mẫu và quy trình nghiệp vụ giữa bộ, ngành và địa phương ở một số thời điểm chưa thật sự đồng bộ, thống nhất. Kho dữ liệu dùng chung của tỉnh chưa hoàn thiện. Công tác quản trị, phân quyền người dùng, cập nhật tài khoản, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp triển khai giữa các cấp còn thiếu rõ ràng, chưa có cơ chế hiệu quả để kịp thời tổng hợp, xử lý vướng mắc phát sinh.
Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Dương Kim Nga - Phó Giám đốc Sở KH&CN cho biết: “Thời gian tới, Sở KH&CN sẽ tiếp tục tham mưu rà soát, hoàn thiện hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách về KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tham mưu giải pháp đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị, nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tập trung hoàn thiện và đưa vào vận hành hiệu quả kho dữ liệu dùng chung của tỉnh gắn với Trung tâm Điều hành thông minh (IOC). Tiếp tục nâng cao năng lực an toàn thông tin, hạ tầng kết nối cơ sở; chú trọng đào tạo thực chất, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp xã. Sở cũng sẽ tiếp tục chuẩn hóa hạ tầng, hoàn thiện kiến trúc số đồng bộ. Đồng thời, đề xuất các ngành, các cấp tập trung rà soát chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu, để tích hợp kho dữ liệu dùng chung của tỉnh”.
Trên nền tảng chuyển đổi số, công tác cải cách hành chính đang được tỉnh thúc đẩy theo hướng tinh gọn quy trình, rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao tính công khai, minh bạch. Cùng với sự chủ động của các địa phương, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo về cải cách hành chính, kiểm soát TTHC, thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông; triển khai tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động, các địa phương kiến nghị tỉnh đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tiếp tục số hóa phương thức điều hành, rà soát, sửa đổi các quy định còn bất cập; cắt giảm quy trình nội bộ, chuẩn hóa quy trình giải quyết TTHC trên môi trường số. Đồng thời, đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”, mở rộng tiện ích trên ứng dụng i-HaTinh và phát huy vai trò các đoàn thể trong hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Song song với đó, cần tăng cường vai trò giám sát của HĐND, ủy ban MTTQ và đoàn thể các cấp; đẩy mạnh truyền thông chính sách ở cơ sở để người dân nắm rõ thẩm quyền, quy trình giải quyết công việc của từng cấp chính quyền, từ đó chủ động thực hiện và theo dõi hồ sơ thuận lợi, minh bạch hơn.
Đồng chí Trương Thanh Huyền - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy cho biết: “Sau gần 1 năm vận hành hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, bám sát chỉ đạo của Trung ương, Hà Tĩnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt việc sắp xếp tổ chức bộ máy, kiện toàn đội ngũ cán bộ, hoàn thiện cơ chế vận hành và chủ động tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Dù khối lượng công việc lớn, yêu cầu mới đặt ra rất cao, song đến nay mô hình mới cơ bản vận hành ổn định, thông suốt, từng bước phát huy hiệu quả trên nhiều lĩnh vực; đồng thời cho thấy sự chuyển biến trong tư duy, phương thức hoạt động của cả hệ thống chính trị, từ quản lý hành chính sang phục vụ Nhân dân và kiến tạo phát triển. Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cơ sở; đồng thời kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành. Các cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu địa phương, cơ quan, đơn vị cần tiếp tục phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, quyết tâm xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động thực sự hiệu lực, hiệu quả, tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn, góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội Đảng các cấp và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX”.
BÀI, ẢNH: NHÓM PV
THIẾT KẾ: HUY TÙNG