Ngày 3/11, cử tri Mỹ sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, sự kiện quyết định đảng nào kiểm soát cả hai viện Quốc hội và bắt đầu định hình cục diện chính trị Mỹ thời kỳ hậu Donald Trump.
Theo các cuộc thăm dò, chi phí sinh hoạt, tình hình kinh tế, giá cả, đặc biệt là giá xăng, cùng cuộc chiến tại Iran là những vấn đề được cử tri quan tâm hàng đầu. Điều này khiến cuộc bầu cử trở thành một cuộc trưng cầu dân ý về tổng thống, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đang ở mức thấp nhất trong nhiệm kỳ, khoảng 37%.
Tuy nhiên, trong một đất nước phân cực sâu sắc, kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc đảng nào huy động được lực lượng cử tri của mình hiệu quả hơn, cũng như diễn biến tại một số cuộc đua sít sao ở các bang then chốt.
Toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện đều được đưa ra bầu lại. Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 3 ghế để kiểm soát cơ quan chịu trách nhiệm về ngân sách liên bang. Phần lớn chuyên gia và các thị trường cá cược chính trị cho rằng khả năng này rất cao. Các cuộc thăm dò hiện cho thấy tỷ lệ ủng hộ ứng viên Dân chủ cao hơn ứng viên Cộng hòa 8,5 điểm phần trăm.
Tại Thượng viện, khoảng 1/3 trong tổng số 100 ghế được bầu lại. Để giành quyền kiểm soát viện này, đảng Dân chủ cần tăng thêm 4 ghế ròng, từ 47 ghế hiện có lên 51 ghế. Dưới đây là 7 cuộc đua đáng chú ý có thể quyết định cục diện Thượng viện.
1. Texas: Mục sư tương lai đối đầu tổng chưởng lý vướng bê bối
James Talarico, nghị sĩ cơ quan lập pháp bang Texas thuộc đảng Dân chủ, đồng thời đang theo học thần học để trở thành mục sư, gần như là cái tên vô danh cho đến tháng 2 vừa qua. Hiện ông trở thành hy vọng lớn nhất của đảng Dân chủ nhằm giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử cấp bang tại Texas lần đầu tiên kể từ năm 1994. Các cuộc thăm dò cho thấy ông đang dẫn trước đối thủ là Ken Paxton, tổng chưởng lý bang Texas thuộc đảng Cộng hòa, với khoảng cách sít sao.
Nếu như trong một hoàn cảnh khác, Talarico khó có cơ hội chiến thắng tại Texas, bang có truyền thống bảo thủ sâu sắc. Ông theo đuổi cương lĩnh dân túy và từng đưa ra những phát biểu gây tranh cãi, trong đó có quan điểm rằng tồn tại “6 giới tính”. Tuy nhiên, lần này, sự bất mãn của cử tri còn gia tăng bởi việc đảng Cộng hòa lựa chọn Paxton, một nhân vật gây nhiều tranh cãi, làm ứng viên.
Năm 2015, Paxton bị cáo buộc gian lận nhưng sau đó đạt thỏa thuận với công tố viên để tránh bị đưa ra xét xử mà không phải thừa nhận hành vi sai trái. Năm 2023, Hạ viện Texas do đảng Cộng hòa chiếm đa số đã bỏ phiếu luận tội ông với cáo buộc tham nhũng, nhưng Thượng viện bang cuối cùng tuyên bố ông không phạm tội.
Theo mức trung bình các cuộc thăm dò do RealClearPolitics tổng hợp, Talarico đang dẫn trước Paxton 2,4 điểm phần trăm.
2. Michigan: Triển vọng Thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên trong lịch sử Mỹ
Nếu giành chiến thắng trong cuộc đua vào Thượng viện tại Michigan, bác sĩ Abdul El-Sayed sẽ trở thành thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên trong lịch sử Mỹ.
Đảng Cộng hòa coi ứng viên El-Sayed là cơ hội lớn để giành lại ghế Thượng viện tại Michigan từ tay đảng Dân chủ. Đối thủ của ông, cựu nghị sĩ Mike Rogers, nhanh chóng gán cho El-Sayed những nhãn như “cực đoan nguy hiểm”. Ông Rogers có lập trường trái ngược với đối thủ. Là cựu đặc vụ Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), ông thuộc phe Cộng hòa bảo thủ, phản đối phá thai, ủng hộ doanh nghiệp và từng nhiều lần ủng hộ các chiến dịch can thiệp quân sự ở nước ngoài.
Các cuộc thăm dò hiện cho thấy El-Sayed dẫn trước Rogers 3,5 điểm phần trăm.
3. Maine: Ứng viên được lựa chọn vào phút chót đối đầu thượng nghị sĩ kỳ cựu
Troy Jackson không phải lựa chọn ban đầu của đảng Dân chủ tại Maine, bang miền Bắc nước Mỹ vốn có truyền thống đề cao tính độc lập trong chính trị. Cựu Chủ tịch Thượng viện bang được lựa chọn trong tình thế khẩn cấp sau khi ứng viên dẫn đầu trước đó, Graham Platner, một người nuôi hàu có sức hút, rút lui giữa những cáo buộc tấn công tình dục mà ông này phủ nhận.
Đối thủ Cộng hòa của Jackson là một nhân vật đáng gờm. Susan Collins thuộc nhóm chính trị gia Quốc hội theo đường lối truyền thống của đảng Cộng hòa và là một trong số ít nghị sĩ đôi khi bỏ phiếu cùng đảng Dân chủ. Bà đã 5 lần đắc cử Thượng viện, mỗi lần đều giành chiến thắng với cách biệt lớn so với đối thủ.
Theo các cuộc thăm dò, Jackson đang dẫn trước Collins 0,2 điểm phần trăm.
4. Alaska: Nữ nghị sĩ gần gũi cử tri đối đầu thượng nghị sĩ thân ông Trump
Alaska, bang có diện tích lớn nhất nước Mỹ, có thể là nơi chịu tác động nặng nề nhất từ đà tăng chi phí sinh hoạt. Tại những khu vực xa xôi nhất, giá xăng vượt 10 USD/gallon, so với mức trung bình toàn quốc 4,45 USD/gallon, gần gấp đôi mức trước chiến tranh.
Alaska vốn có xu hướng bỏ phiếu cho đảng Cộng hòa trong các cuộc bầu cử. Tuy nhiên, đảng Dân chủ hy vọng sự bất mãn trước giá cả tăng cao sẽ giúp ứng viên của họ, cựu nghị sĩ Mary Peltola, tạo nên bất ngờ. Peltola theo đường lối trung dung, với khẩu hiệu tranh cử “cá, gia đình, tự do”, kết hợp bảo vệ môi trường với những giá trị truyền thống.
Đối thủ của Peltola là thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan Sullivan, người giữ ghế từ năm 2015. Ông tự mô tả mình là người mang lại lợi ích thiết thực cho Alaska, từ hỗ trợ trong đại dịch đến bảo vệ ngành nuôi trồng thủy sản của bang. Sullivan cáo buộc Peltola hoạt động kém hiệu quả trong thời gian làm nghị sĩ. Tuy nhiên, ông có thể bị ảnh hưởng bởi sự tham gia của một ứng viên độc lập có tên gần giống mình là Dan J. Sullivan.
Các cuộc thăm dò cho thấy Peltola dẫn trước Sullivan 1,5 điểm phần trăm.
5. Ohio: Cựu thượng nghị sĩ tìm đường trở lại và đối thủ ít được biết đến
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Jon Husted, người được bổ nhiệm vào ghế này cách đây hai năm để thay thế J.D. Vance sau khi ông Vance đảm nhiệm chức phó tổng thống, là một trường hợp khá khác biệt trong đảng Cộng hòa hiện nay. Husted thích thảo luận về các kế hoạch kinh tế hơn là đăng tải những thông điệp viết hoa, công kích hay xúc phạm trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, phong cách này lại gây bất lợi cho ông trong chiến dịch tranh cử hiện nay: một bộ phận cử tri Cộng hòa thậm chí chưa biết Husted là ai.
Đối thủ của ông là Sherrod Brown, người từng giữ ghế thượng nghị sĩ trong hai thập kỷ trước khi thất bại trước J.D. Vance năm 2020. Brown gặp vấn đề trái ngược: tên tuổi của ông quá quen thuộc, đến mức nhiều cử tri không biết ông đã rời Thượng viện từ 6 năm trước. Họ vẫn nghĩ Brown đang nắm giữ ghế này và quy trách nhiệm cho ông về những khó khăn của Ohio cũng như tình trạng Quốc hội không hành động hiệu quả.
Chiến dịch của Husted tận dụng nhận thức nhầm lẫn đó. Một số quảng cáo của ông thậm chí gọi đối thủ là “Thượng nghị sĩ Brown”.
Theo các cuộc thăm dò, Brown đang dẫn trước Husted 3,1 điểm phần trăm.
6. Iowa: Kịch bản khó lường có thể thành hiện thực
Giống Alaska và Maine, bang nông nghiệp Iowa thuộc nhóm những bang miền Bắc chịu ảnh hưởng lớn từ các mức thuế quan do ông Trump áp đặt và cuộc chiến tại Iran. Những yếu tố này khiến một kịch bản tưởng như khó xảy ra vài tháng trước trở nên có thể thành hiện thực: ứng viên Thượng viện của đảng Cộng hòa Ashley Hinson đang bị nghị sĩ cơ quan lập pháp bang Josh Turek bám sát, thậm chí dẫn trước trong một số cuộc thăm dò.
Turek từng là vận động viên Paralympic và hiện sử dụng xe lăn do mắc tật nứt đốt sống. Ông xây dựng chiến dịch tranh cử xoay quanh cuộc chiến chống tham nhũng và cam kết tăng cường minh bạch trong tài chính vận động tranh cử.
Hinson, cựu phóng viên truyền hình và là nghị sĩ Quốc hội từ năm 2020, có lợi thế về lực lượng cử tri: Iowa có số cử tri đăng ký thuộc đảng Cộng hòa nhiều hơn đảng Dân chủ 183.000 người. Tuy nhiên, tỷ lệ ủng hộ ông Trump suy giảm cùng những chính sách của chính quyền đang gây sức ép lên bà.
Các cuộc thăm dò cho thấy Turek đang dẫn trước Hinson 0,4 điểm phần trăm.
7. Kansas, nơi đảng Cộng hòa thống trị Thượng viện gần 1 thế kỷ
Kansas là một trong những bang có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa mạnh nhất nước Mỹ. Lần gần nhất bang này bầu một ứng viên Dân chủ vào Thượng viện đã cách đây gần một thế kỷ. Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, mục sư Adam Hamilton đã tiến sát khả năng tạo nên bất ngờ trước thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall.
Bên cạnh những yếu tố có thể tác động đến cử tri tại bang mà ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt 16 điểm phần trăm, như giá cả và cuộc chiến tại Iran, hoàn cảnh riêng của hai ứng viên cũng đóng vai trò đáng kể.
Hamilton là gương mặt mới trong chính trường, có lợi thế từ hình ảnh mới mẻ trong bối cảnh cử tri mong muốn những ý tưởng khác biệt. Ông đứng đầu nhà thờ Giám lý lớn nhất Kansas và từng là thành viên đảng Cộng hòa trước khi chuyển sang đảng Dân chủ khi tuyên bố tranh cử vào mùa xuân năm nay.
Theo các cuộc thăm dò, Marshall vẫn dẫn trước Hamilton 1,5 điểm phần trăm.
