“Cuối tuần này mình cưới, gửi bạn thiệp online nhé!”, “Bấm vào link xem thiệp và xác nhận tham dự giúp mình!”... Những lời nhắn tưởng chừng rất đỗi bình thường như vậy đang có thể trở thành công cụ để tội phạm mạng tiếp cận, dẫn dụ người dùng vào bẫy lừa đảo.
Trong nhịp sống số, thiệp cưới điện tử ngày càng được nhiều cặp đôi trên địa bàn Hà Tĩnh lựa chọn nhờ sự tiện lợi và khả năng cá nhân hóa. Thay vì chỉ trao thiệp giấy, cô dâu, chú rể có thể gửi thêm đường link qua Facebook, Zalo để khách mời dễ dàng truy cập. Không chỉ cung cấp thông tin về thời gian, địa điểm tổ chức, thiệp cưới điện tử còn tích hợp ảnh cưới, video kỷ niệm, nhạc nền, hiệu ứng chuyển động, bản đồ chỉ đường, lịch trình và tính năng xác nhận tham dự, mã QR để khách mời gửi quà mừng.
Chị Phạm Thị Huyền (phường Trần Phú) cho biết thường xuyên nhận được thiệp cưới điện tử từ bạn bè, thậm chí nhiều người dù đã gửi thiệp giấy vẫn chia sẻ thêm đường link để khách mời trải nghiệm phiên bản online. “Tôi thấy thiệp cưới điện tử rất tiện lợi, tiết kiệm thời gian, công sức cho cả người gửi và người nhận. Với những đám cưới ở xa hoặc vì bận công việc không thể đến dự, tôi vẫn có thể gửi lời chúc phúc và tiền mừng qua mã QR ngay trên thiệp” - chị Huyền chia sẻ.
Tuy nhiên, chính sự phổ biến và tiện lợi của thiệp cưới điện tử lại đang bị tội phạm mạng lợi dụng để giăng bẫy. Đặc biệt, vào dịp cuối năm - thời điểm nhiều cặp đôi tổ chức đám cưới, nhu cầu gửi thiệp mời, thông báo ngày vui qua mạng xã hội tăng cao - các đối tượng thường chiếm quyền sử dụng tài khoản Facebook, Zalo của người thân, bạn bè hoặc lập tài khoản giả mạo với hình ảnh, thông tin tương tự người thật. Từ những tài khoản này, chúng phát tán lời mời cưới kèm đường link xem thiệp hoặc tệp đính kèm chứa mã độc, từng bước dẫn dụ người nhận truy cập và làm theo hướng dẫn.
Với Lê Thị Linh (xã Mai Phụ), việc nhận và mở thiệp cưới điện tử gần như đã trở thành phản xạ. Mỗi khi nhận được lời mời từ những tài khoản quen thuộc, chị thường hào hứng nhấp vào đường link, thực hiện các thao tác theo hướng dẫn để mở thiệp, xem ảnh cưới, video kỷ niệm. “Trước đây, tôi chỉ nghĩ đơn giản đó là thiệp mời của người quen nên cứ nhấn vào xem mà không đắn đo. Sau khi biết đến thủ đoạn lừa đảo này, tôi sẽ thận trọng hơn” - chị Linh chia sẻ.
Theo Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Hà Tĩnh, đây là thủ đoạn lừa đảo mới, đánh vào tâm lý tin tưởng, tò mò và sự chủ quan của người dùng trước những tương tác quen thuộc trên mạng xã hội. Thay vì đe dọa hay yêu cầu chuyển tiền trực tiếp, các đối tượng khéo léo núp bóng những lời mời cưới thân tình, từng bước dẫn dụ nạn nhân thực hiện các bước theo hướng dẫn.
Khi nhấp vào đường link, người dùng có thể bị dẫn đến website giả mạo, yêu cầu đăng nhập tài khoản Facebook, cung cấp số điện thoại, mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin cá nhân để xem thiệp. Đây là cách các đối tượng thu thập dữ liệu nhằm chiếm quyền kiểm soát tài khoản. Một thủ đoạn khác là dụ người dùng tải ứng dụng xem thiệp không rõ nguồn gốc, sau đó yêu cầu cấp quyền đọc tin nhắn, truy cập danh bạ hoặc quyền trợ năng trên điện thoại.
Tuy nhiên, theo lực lượng chức năng, không phải cứ nhấp vào đường link lạ là lập tức mất tiền trong tài khoản ngân hàng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại đường link, mã độc, thao tác tiếp theo của người dùng và những quyền truy cập đã cấp cho ứng dụng trên điện thoại. Đáng chú ý, nếu ứng dụng độc hại được cấp quyền truy cập danh bạ, các đối tượng có thể thu thập thông tin về các mối quan hệ của nạn nhân để tiếp tục mạo danh người quen, phát tán tin nhắn lừa đảo.
Thực tế, các quyền truy cập danh bạ, tin nhắn hay trợ năng đều được thiết kế để phục vụ những chức năng hợp pháp của điện thoại. Tuy nhiên, khi được cấp cho ứng dụng không đáng tin cậy, những quyền này có thể trở thành công cụ để kẻ gian xâm nhập, theo dõi hoạt động và đánh cắp thông tin người dùng.
Thực hiện nguyên tắc “4 Không – 1 Luôn”:
- Không vội tin
- Không bấm vào đường link lạ theo hướng dẫn trong thiệp cưới.
- Không cung cấp thông tin bảo mật như mật khẩu ngân hàng, mã OTP, thông tin thẻ và dữ liệu cá nhân vào những website chưa được xác minh.
- Không chuyển tiền hoặc cấp quyền truy cập.
- Luôn kiểm chứng thông tin trước khi thao tác.
Khi nhấp phải đường link đáng ngờ hoặc phát hiện thiết bị có biểu hiện bất thường, người dùng cần bình tĩnh xử lý theo nguyên tắc "DỪNG - KHÓA - LƯU - BÁO": ngắt kết nối internet, dừng mọi thao tác trên thiết bị nghi nhiễm mã độc; tiếp đó, sử dụng một thiết bị an toàn khác liên hệ tổng đài ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản, thẻ hoặc tạm dừng giao dịch; thông báo ngay nếu phát hiện giao dịch bất thường. Người dùng cần lưu giữ tin nhắn, đường link, hình ảnh và thông tin giao dịch liên quan làm bằng chứng, trình báo cơ quan công an gần nhất.
Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Hà Tĩnh cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo các phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới; tăng cường tiếp nhận, xác minh và xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng. Đồng thời, người dân cần chủ động trang bị kỹ năng nhận diện, không tùy tiện truy cập đường link, tải ứng dụng không rõ nguồn gốc và luôn xác minh thông tin trước khi thực hiện các thao tác có nguy cơ mất an toàn. Bởi đôi khi, chỉ một phút thiếu cảnh giác cũng có thể phải trả giá bằng việc mất quyền kiểm soát tài khoản, thậm chí là tài sản.
