Theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) hiện hành, một công trình thuộc diện thẩm định thiết kế về PCCC phải qua hai thủ tục với cơ quan quản lý: thẩm định thiết kế trước khi thi công và kiểm tra công tác nghiệm thu trước khi đưa vào sử dụng. Theo Tờ trình số 582/TTr-CP ngày 19/8/2026 của Chính phủ, hai thủ tục này cùng kiểm soát việc áp dụng, tuân thủ quy định tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về PCCC; thực hiện cả hai là không cần thiết, tốn kém, việc kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC hoàn toàn có thể được thực hiện trong công tác hậu kiểm khi đưa công trình vào khai thác, sử dụng.
Tương tự, phương tiện PCCC và CNCH, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy hiện phải được cấp phép trước khi lưu thông, trong khi bản chất của giấy phép này là kiểm soát chất lượng sản phẩm, việc đã được pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa điều chỉnh.
Thực hiện chủ trương của Đảng về cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026, theo đó thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC được bãi bỏ từ ngày 01/7/2026. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật PCCC và CNCH lần này là bước luật hóa các nội dung đó.
Bốn thay đổi chính
Thứ nhất, bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC. Trước đây, sau khi tự nghiệm thu, chủ đầu tư phải nộp hồ sơ và chờ cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu. Theo dự thảo Luật, chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu theo từng hạng mục, giai đoạn, công trình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả. Khoản 4 Điều 18 (theo dự thảo) quy định chỉ được đưa công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng sau khi đã nghiệm thu về PCCC theo quy định. Trước khi đưa vào hoạt động, chủ đầu tư khai báo kết quả nghiệm thu trên Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy hoặc thông báo cho cơ quan quản lý chuyên ngành theo Nghị định số 105/2025/NĐ-CP. Thẩm định thiết kế về PCCC vẫn được giữ nguyên.
Lợi ích trực tiếp là doanh nghiệp không phải lập hồ sơ riêng cho thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu, không phải chờ kết quả, chủ động kế hoạch tự nghiệm thu và đưa công trình vào khai thác, sử dụng.
Thứ hai, tăng cường hậu kiểm. Dự thảo sửa điểm a khoản 2 Điều 11 để nội dung kiểm tra về PCCC bao gồm việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện. Hành vi "nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy không đúng quy định" được bổ sung vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm (khoản 5 Điều 14). Cơ sở đã được phân loại theo mức độ rủi ro tại Nghị định số 105/2025/NĐ-CP; cơ quan quản lý tập trung kiểm tra công trình có nguy cơ cháy, nổ cao, giảm tần suất kiểm tra không cần thiết với cơ sở ít nguy cơ.
Thứ ba, bỏ thủ tục phục hồi hoạt động. Cơ sở, phương tiện giao thông, hộ gia đình bị đình chỉ hoạt động do vi phạm về PCCC, sau khi tổ chức khắc phục các vi phạm về PCCC, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện, chủ hộ gia đình không phải đề nghị người có thẩm quyền xem xét, quyết định phục hồi hoạt động mà được đưa cơ sở, phương tiện giao thông, hộ gia đình vào hoạt động, chịu trách nhiệm về kết quả, báo cáo bằng văn bản gửi cơ quan quản lý trực tiếp về PCCC, CNCH và phải duy trì giải pháp kỹ thuật đã áp dụng trong suốt quá trình hoạt động (khoản 7 Điều 55 theo dự thảo).
Thứ tư, bỏ cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện PCCC và CNCH, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Theo Điều 44 (theo dự thảo), các sản phẩm này được quản lý theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Phương tiện có kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức đủ điều kiện được miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu, nhưng phải kê khai thông tin trước khi lưu thông theo quy định của Chính phủ để phục vụ truy xuất, hậu kiểm. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng. Hồ sơ cấp phép đã tiếp nhận nhưng chưa giải quyết xong được xử lý theo quy định mới (khoản 2 Điều 3 dự thảo). Từ ngày 01/7/2025 đến tháng 9/2026, toàn quốc đã tiếp nhận khoảng 509 hồ sơ đề nghị cấp phép qua Cổng dịch vụ công của Bộ Công an, cấp 172 giấy phép. Năng lực thử nghiệm trong nước đã hình thành với 19 tổ chức, 21 phòng, cơ sở thử nghiệm phương tiện PCCC và CNCH, tạo nền tảng cho phương thức quản lý mới.
Trách nhiệm rõ hơn, không phải ít đi
Một băn khoăn được nêu trong quá trình thẩm tra là bỏ khâu kiểm tra trước khi đưa công trình vào sử dụng có làm giảm hiệu quả kiểm soát rủi ro. Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, trách nhiệm của chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện, chủ hộ gia đình đã được quy định đầy đủ tại Điều 8 Luật PCCC và CNCH và Nghị định số 105/2025/NĐ-CP; chế tài xử lý được quy định tại Nghị định số 106/2025/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 347/2026/NĐ-CP). Tổ chức, cá nhân đưa công trình vào khai thác, sử dụng nhưng không bảo đảm yêu cầu PCCC, tùy tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự.
Cơ chế mới cũng chuyển cách làm của cơ quan quản lý: từ xem xét từng bộ hồ sơ sang kiểm tra trên thực tế, dựa trên dữ liệu khai báo và mức độ rủi ro của từng loại cơ sở. Bộ Công an phối hợp với các địa phương đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Công an và cán bộ của cơ quan chuyên môn về xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp xã để đáp ứng yêu cầu hậu kiểm.
Những việc chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở cần lưu ý
- Thi công, nghiệm thu đúng hồ sơ thiết kế đã được thẩm định; điều chỉnh thiết kế làm thay đổi điều kiện an toàn PCCC phải thẩm định lại theo quy định; khắc phục các vi phạm về PCCC đối với cơ sở, phương tiện giao thông, hộ gia đình đang bị đình chỉ hoạt động
- Khai báo, cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy trước khi đưa công trình, cơ sở, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng; lưu hồ sơ nghiệm thu tại cơ sở.
- Duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy trong suốt quá trình sử dụng; không tự ý cơi nới, thay đổi công năng, tháo bỏ hoặc vô hiệu hóa hệ thống PCCC.
- Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh phương tiện PCCC và CNCH bảo đảm chất lượng, kê khai thông tin đầy đủ, trung thực trước khi lưu thông.
Dự án Luật sẽ được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2. Theo dự thảo, Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Cắt giảm thủ tục là để giảm gánh nặng hành chính, chi phí tuân thủ và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp; an toàn PCCC vẫn là yêu cầu không thay đổi, được bảo đảm bằng trách nhiệm của từng chủ thể và sự kiểm tra thường xuyên của cơ quan quản lý.
